Algemene ontwikkelingen

Prejudiciële verwijzingen

Het aantal prejudiciële verwijzingen wisselt van jaar tot jaar. In 2023 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak in vier zogenoemde verwijzingsuitspraken prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van Justitie in Luxemburg:

Datum verwijzingsuitspraak Onderwerp prejudiciële verwijzing

15 maart 2023
ECLI:NL:RVS:2023:975

Mogen lidstaten statushouders ertoe verplichten om, onder straffe van een geldboete, een inburgeringsexamen te behalen? Is het uitgangspunt dat statushouders de volledige kosten van de integratievoorzieningen moeten betalen in lijn met de Europese kwalificatierichtlijn?

30 augustus 2023
ECLI:NL:RVS:2023:3275

Moet een lidstaat de beslissing van een andere lidstaat om aan een vreemdeling asiel te verlenen overnemen? Zo neen, welke rol speelt die eerdere beslissing bij de aanvraag van asiel in een andere lidstaat?

8 november 2023
ECLI:NL:RVS:2023:4125

Wanneer is sprake van een ‘groot aantal personen dat tegelijk om asiel vraagt’ zodat de beslistermijn voor asielaanvragen verlengd mag worden? Met welke factoren moet bij het bepalen daarvan rekening gehouden worden?

13 december 2023
ECLI:NL:RVS:2023:4632

Mag de Afdeling bestuursrechtspraak haar uitspraken in vreemdelingenzaken ook verkort motiveren als de vreemdeling de Afdeling bestuursrechtspraak verzoekt om prejudiciële vragen te stellen aan het Hof in Luxemburg? Voldoen verkort gemotiveerde uitspraken in dat geval aan de motiveringseisen die het Unierecht stelt?

Wrakings- en verschoningskamer in 2023

In een zogenoemde verschoningsprocedure wordt een staatsraad, veelal op eigen verzoek, vervangen door een collega om iedere schijn van partijdigheid op voorhand weg te nemen. De Afdeling bestuursrechtspraak hanteert een ruim verschoningsbeleid waarbij rekening wordt gehouden met de voormalige werkkring en nevenactiviteiten van de staatsraad en die van zijn of haar familieleden.

Naast de verschoningsgronden die al vooraf bij de zittingsplanning worden gehanteerd, is er in 2023 in negen zaken een beslissing tot verschoning genomen, waardoor staatsraden die al waren ingedeeld voor een rechtszitting, vooraf daaraan zijn vervangen door een collega.

In een wrakingsprocedure wordt onderzocht of er feiten of omstandigheden zijn waardoor de rechterlijke onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. Daarbij geldt als uitgangspunt dat een rechter uit hoofde van zijn of haar aanstelling wordt vermoed onpartijdig te zijn.

De wrakingskamer heeft in 2023 in totaal 42 wrakingsverzoeken ontvangen. Dit heeft geleid tot 26 beslissingen. Vijf keer ging het verzoek over meerdere procedures, terwijl het daarnaast voorkwam dat in één procedure meerdere verzoeken zijn gedaan.

In incidentele gevallen besluit een gewraakte staatsraad zelf om in zijn of haar wraking te berusten. In dat geval volgt er geen beslissing meer van de wrakingskamer op het wrakingsverzoek. In 2023 heeft deze situatie zich in totaal twee keer voorgedaan. Eén verzoek is vóór de zitting ingetrokken.

In 21 zaken heeft de wrakingskamer het verzoek afgewezen omdat niet is gebleken van (de schijn van) partijdigheid. Daarbij ging het voornamelijk om procesbeslissingen van de gewraakte staatsraad, zoals het toelaten van nieuwe stukken, weigeren van uitstel van de zitting of het niet verlengen van de spreektijd. Zulke procesbeslissingen kunnen volgens vaste rechtspraak niet tot wraking leiden, tenzij objectief bezien duidelijk is dat die beslissing is ingegeven door een partijdige opstelling van de staatsraad. Die situatie deed zich in geen van deze zaken voor. In twee zaken is het verzoek niet-ontvankelijk verklaard. In drie zaken heeft de wrakingskamer het verzoek buiten behandeling gelaten, omdat al uitspraak in de hoofdzaak was gedaan, of omdat de Afdeling bestuursrechtspraak als geheel werd gewraakt.

Raadsaam

Vanaf 2021 werkt de Raad van State aan de vervanging van de zaaksystemen van de primaire processen door één Raadbreed systeem. Dat systeem heet ‘Raadsaam’. Ook de Afdeling bestuursrechtspraak richt Raadsaam stap voor stap in. Sinds september 2023 is Raadsaam in gebruik genomen binnen het proces van vreemdelingenbewaring. De eerste ervaringen hiermee zijn positief. In 2024 volgen de andere zaken van de Vreemdelingenkamer inclusief een nieuw portaal waarin het voor de procespartijen mogelijk is om het procesdossier te bekijken, stukken met elkaar uit te wisselen en te communiceren met de Afdeling bestuursrechtspraak. Later worden Raadsaam en het nieuwe portaal ook in gebruik genomen door de Algemene kamer en de Omgevingskamer. Raadsaam wordt op een veilige en zorgvuldige manier ingevoerd met inachtneming van alle wettelijke en technische eisen, waarbij uiteraard ook aandacht is voor privacy en informatiebeveiliging.

Digitaal contact met de Afdeling bestuursrechtspraak

De Raad van State is in 2022 gestart met Veilig Mailen. Sindsdien kunnen rechtsbijstandverleners en bestuursorganen via de mail (hoger) beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak of nadere stukken aanleveren op basis van het Veilig Mailen-protocol. Per 1 januari 2023 is Veilig Mailen ook beschikbaar gesteld voor studentenzaken. Hierbij wordt Veilig Mailen niet alleen gebruikt voor het aanleveren van stukken bij de Afdeling bestuursrechtspraak, maar ook voor correspondentie over en weer. In de loop van 2024 start een project om binnen de overige zaakstromen ook Veilig Mailen te gebruiken voor het communiceren en verspreiden van stukken vanuit de Afdeling bestuursrechtspraak naar procespartijen.

Detachering in Luxemburg, Straatsburg en Willemstad

Vanuit de directie Bestuursrechtspraak zijn in 2023 twee juristen gedetacheerd bij het Hof van Justitie in Luxemburg en bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Het gaat om een plek bij de onderzoeksdirectie van het Hof in Luxemburg en een plek op de Nederlandse afdeling van de griffie van het Hof in Straatsburg, waar klachten tegen Nederland binnenkomen en zaken voor de rechters worden voorbereid. Ook is een jurist van de directie Bestuursrechtspraak gedetacheerd bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie van Aruba, Curaçao, Sint Maarten en van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, gevestigd op Curaçao in Willemstad.