Uitspraak lost langdurig geschil niet op, vrijblijvend advies van Afdeling bestuursrechtspraak maakt wel een begin

Hoe het juridisch zit met het slepend conflict over een bestemmingsplan in Hengelo is met de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van 9 augustus 2023 wel duidelijk. Maar het geschil wordt er niet mee opgelost. Daarom geeft de hoogste bestuursrechter een vrijblijvend advies, dat door betrokkenen wordt omarmd.

Klem tussen de bureaucratie, tussen gebroken beloften, tussen een overheid die zich onbetrouwbaar heeft opgesteld. Zo ziet het echtpaar Beernink hun situatie. Ruim twintig jaar geleden kopen ze in Hengelo een huis en verbouwen daar het nodige aan. Een investering van acht ton – en nu is het maar een fractie daarvan waard. De reden: een medisch kinderdagcentrum dat twee jaar na de aankoop pal naast hun woning wordt gevestigd en dat voor forse overlast zorgt. Verkopen kan niet, want het financiële verlies is niet te dragen. Blijven zitten kan ook niet, want ze worden ‘gek van het lawaai’, zegt het stel tegen EenVandaag.

Dit is het gevolg van een bestemmingsplan dat de gemeenteraad van Hengelo in 2020 vaststelt. Dat plan bestemt naast de woning een kinderdagcentrum waar kinderen en jongeren verblijven met een (meervoudige) beperking. Het echtpaar vindt dat de bestemming van hun perceel (‘Wonen’) en dat van het kinderdagcentrum (‘Maatschappelijk’ – ‘kinderdagcentrum') ruimtelijk gezien niet te verenigen zijn. Door de zeer korte afstand (paar meter, maar dit had dertig meter moeten zijn) ervaren de Beerninks ‘onaanvaardbare geluidsoverlast’ van de dagopvang. Omdat zij er met de gemeente niet uitkomen, legt het echtpaar de kwestie voor aan de Afdeling bestuursrechtspraak. Die is kritisch op de gemeenteraad. Een bestemmingsplan moet zijn gebaseerd op gedegen onderzoek, waarbij alle relevante belangen moeten zijn afgewogen. En dat is hier niet gebeurd, constateert de Afdeling bestuursrechtspraak.

Stemgeluid en waardedaling

Het gaat hier niet om kinderen die je gewoon hoort spelen, het gaat om andere harde en ongebruikelijke geluiden, stelt het echtpaar. Op de videoreportage van EenVandaag zijn de stemgeluiden duidelijk hoorbaar. Vanwege de verstandelijke beperkingen schreeuwen en huilen de kinderen, tachtig in aantal, vaker. De geluiden treden continu op, zijn onvoorspelbaar en passen niet in het omgevingsgeluid – en dat gedurende 52 weken, zes dagen per week. Dat heeft bij hen geleid tot structurele hinder, stress en gezondheidsschade, stelt het echtpaar. De gemeenteraad had bij de vaststelling van het bestemmingsplan, zo oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak, rekening moeten houden met de aard en de beleving van het stemgeluid. De gemeenteraad heeft niet onderzocht of de geluidsoverlast leidde tot een aantasting van het woon- en leefklimaat van omwonenden, wat de geluidsbelasting was op de gevels, in de woning en in de tuin van de familie, hoeveel geluid er kwam van de speeltoestellen van het kinderdagcentrum en in hoeverre een geluidswerend scherm soelaas zou bieden. Het echtpaar werd ook nog eens geconfronteerd met een forse waardedaling van hun woning. De WOZ-waarde is in vijf jaar tijd gezakt van € 640.000 naar € 100.000, een indicatie dat ook de gemeente vindt dat deze situatie ruimtelijk onaanvaardbaar is. De gemeenteraad heeft, toen het bestemmingsplan werd vastgesteld, dus ook geen rekening gehouden met eventuele schade als gevolg van de waardedaling van het perceel van het echtpaar.

Suggestie

Dit alles betekent dat de gemeenteraad de belangen niet goed heeft gewogen en het bestemmingsplan onzorgvuldig heeft voorbereid. De Afdeling bestuursrechtspraak vernietigt dan ook het bestemmingsplan. En nu?

Met deze uitspraak is dit langslepend conflict tussen de buurman, het kinderdagcentrum en de gemeente niet ten einde, erkent ook de Afdeling bestuursrechtspraak in haar uitspraak. De twee bestemmingen passen niet naast elkaar. De Afdeling bestuursrechtspraak komt daarom met een suggestie: laat één bestemming in stand en pas de andere aan. Als de woonbestemming blijft, dan niet de bestemming ‘Maatschappelijk’ – ‘kinderdagcentrum’ op het perceel van het kinderdagcentrum. Of andersom. Beide naast elkaar is ruimtelijk en maatschappelijk onwenselijk. Verdwijnt de bestemming ‘Wonen’, dan moet worden onderzocht of het echtpaar hun perceel wil verkopen en onder welke voorwaarden. Het is goed voor de finale geschiloplossing, suggereert de Afdeling bestuursrechtspraak, als zij daarbij reële financiële eisen stellen en als partijen onderhandelen op basis van onafhankelijke taxaties van de woningwaarde.

Duurzame oplossing

De kwestie levert in de regio aardig wat media-aandacht op. Streekomroep 1Twente gaat al op de dag van de uitspraak in op het advies in de uitspraak. RTV Oost filmt bij de familie binnen (gesloten luxaflex, om lawaai buiten te houden) en laat hun advocaat tekst en uitleg geven. De ‘tip’ van de Afdeling bestuursrechtspraak wordt breed gewaardeerd. Bij Tubantia komt het echtpaar Beernink daags na de uitspraak aan het woord. Ook deze Twentse krant gaat in op het advies dat de Afdeling bestuursrechtspraak meegaf: geef óf het kinderdagcentrum de ruimte, koop de familie uit en hef de bestemming ‘wonen’ op hun perceel op. ‘Dat geeft het kinderdagcentrum de ruimte om uit te breiden en de buren de kans om met een fatsoenlijke vergoeding ergens anders te gaan wonen.’ Dit bericht leidt weer tot reacties op LinkedIn: ‘Heel prettig dat de Afdeling bestuursrechtspraak een suggestie doet voor een duurzame oplossing van het conflict en hiervoor concrete uitgangspunten formuleert.’ En een andere reactie: ‘Verfrissend om te lezen dat er niet alleen juridisch maar meteen ook praktisch is gekeken naar een oplossing.’

'Heldere uitspraak'

In Hengelo belandt de suggestie van de Afdeling bestuursrechtspraak op de burelen van de bestuurders. De gemeente gaat een onafhankelijke bemiddelaar aantrekken, die met het echtpaar en het kinderdagcentrum gaat praten – een nieuwe gang naar de rechter moet worden vermeden. Twee dagen na de uitspraak staan de Beerninks weer in Tubantia. Ze melden dat ze zo snel mogelijk weg willen en hopen dat de gemeente hen tegen een goede vergoeding uitkoopt. Dat wilde de gemeente eerder niet, maar zij heeft door de uitspraak mogelijk nu wel interesse. Een maand later komt RTV Oost weer op de zaak terug. Het echtpaar laat weten blij met de uitspraak te zijn. ‘Die geeft aan wat wij al bijna vijftien jaar zeggen: er is totaal geen rekening gehouden met geluidsoverlast en de impact daarvan.’ Het echtpaar ziet de uitspraak dan ook als erkenning en hoopt op een vlotte afhandeling van de kwestie. Dat zou geen groot probleem moeten zijn, nu de grootste fractie van de gemeenteraad spreekt van een ‘heldere uitspraak’.

Uitspraak van 9 augustus 2023: ECLI:NL:RVS:2023:3073.