Asielzoekers mogen voortaan hele jaar werken

De uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van eind november 2023 over de zogenoemde 24-weken-eis, maakte nogal wat los. De media pikten het nieuws dat asielzoekers jaarlijks meer mogen werken dan tot dan toe, gretig op. Nu de Afdeling bestuursrechtspraak deze bepaling onverbindend heeft verklaard, wordt deze niet meer toegepast en wordt bestaande regelgeving aangepast.

Het is een regel uit het EU-recht: lidstaten moeten ervoor zorgen dat asielzoekers uiterlijk negen maanden na het indienen van hun asielverzoek toegang krijgen tot de arbeidsmarkt. Dit staat in de zogenoemde Opvangrichtlijn. Wel mogen lidstaten zelf bepalen onder welke voorwaarden dit gebeurt. In Nederland mag een asielzoeker een half jaar na zijn asielaanvraag binnen een tijdsbestek van 52 weken maximaal 24 weken werken – en dus 28 weken niet. Instanties als de Adviesraad Migratie, het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) roepen al langer op deze maximale termijn te schrappen. Deze zou de integratie in de weg staan en indruisen tegen Europese wetgeving.

Effectieve toegang

De 26-jarige Elvis, een Nigeriaanse asielzoeker en in afwachting van zijn asielprocedure bij de IND, vond 24 werken op jaarbasis ook te weinig. Hij wilde liever doorwerken voor het uitzendbureau waarvoor hij aan de slag was. Nadat Elvis 24 weken had gewerkt als verpakker in een eendenslachterij, diende het uitzendbureau een aanvraag in voor een nieuwe werkvergunning, zodat hij dat jaar kon volmaken. Het UWV wees dit af, anders zou de man de arbeidsperiode van 24 weken overschrijden en dat was op basis van de bestaande regelgeving niet toegestaan. Tegen deze afwijzing ging het uitzendbureau in beroep bij de rechtbank Den Haag, en kreeg daar gelijk: de 24-weken-eis uit het Besluit uitvoering Wet arbeid vreemdelingen 2022 is in strijd met de Opvangrichtlijn, oordeelde de rechtbank. In de Opvangrichtlijn wordt gesproken over het begrip ‘daadwerkelijke toegang tot de arbeidsmarkt’ en de rechtbank legde dit uit als ‘effectieve toegang’ – en die mag niet onnodig worden beperkt. En de 24-weken-eis maakt de toegang tot de arbeidsmarkt voor asielzoekers voor de overige 28 weken onmogelijk. De rechtbank verklaarde de 24-weken-eis onverbindend. Dat deed de rechtbank overigens ook in een zaak waarin een Venezolaanse asielzoeker beroep had aangetekend tegen de afwijzing van zijn werkvergunning.

Onverbindend

Het UWV tekende in beide zaken hoger beroep aan, omdat het duidelijkheid wilde van de hoogste bestuursrechter. De Afdeling bestuursrechtspraak bestudeerde de opzet, de context, de doelstelling en de geschiedenis van de Opvangrichtlijn, en vergeleek die zelfs met hoe deze richtlijn in andere Europese talen is beschreven. Volgens de Afdeling bestuursrechtspraak wordt met deze richtlijn beoogd de zelfstandigheid van asielzoekers te bevorderen. Het vergemakkelijken van de toegang tot de arbeidsmarkt hoort daarbij en daarvoor moeten zij eerlijke kansen krijgen. Ook zij benadrukt dat het begrip ‘daadwerkelijke toegang’ moet worden uitgelegd als ‘effectieve toegang’. Nu de 24-weken-eis de effectieve toegang tot de arbeidsmarkt voor asielzoekers verhindert, doet deze afbreuk aan het doel en nuttig effect van de Opvangrichtlijn. Net als de rechtbank in eerste aanleg acht de Afdeling bestuursrechtspraak de 24-weken-eis onverbindend. Dat betekent dat het UWV de 24-weken-eis niet meer mag hanteren en dat het uitvoeringsinstituut een aanvraag voor een werkvergunning niet om die reden mag weigeren. Als de Venezolaanse en Nigeriaanse asielzoekers aan alle andere voorwaarden voldoen, mogen zij het hele jaar doorwerken – en dat geldt voor iedere asielzoeker in een vergelijkbare positie.

Investeren

Van belang voor de Afdeling bestuursrechtspraak was het eindrapport van onderzoeksbureau Regioplan (2023) dat was opgesteld op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daarin staat dat de 24‑weken‑eis een drempel betekent voor werkgevers die op zoek zijn naar personeel voor langere termijn. Deze eis maakt van asielzoekers geen aantrekkelijke werknemers, zeker omdat werkgevers in hen investeren en dat terwijl ze na 24 weken weer moeten vertrekken.

Tevreden

De uitspraak dat asielzoekers jaarlijks méér mogen werken dat 24 weken, stond dezelfde dag volop in de belangstelling van de media. Het UWV liet weten tevreden te zijn met de uitspraak, omdat dit zorgt voor duidelijkheid voor asielzoekers en werkgevers. Op dat moment hadden 1.193 asielzoekers een werkvergunning, dat zijn er door de uitspraak vast meer geworden.

Arbeidsmarkt

Ook ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland toonden zich ingenomen met de uitspraak, omdat werkgevers en asielzoekers eindelijk weten waar ze aan toe zijn. Bovendien helpt de uitspraak tegen de krapte op de arbeidsmarkt, aldus de ondernemers. Vergelijkbare reacties kwamen er van asieladvocaten, VluchtelingenWerk Nederland en vakbond FNV: ‘Iedereen heeft recht op werk, ook mensen van wie nog niet zeker is of ze in Nederland blijven.’ Alle grote kranten pikten het nieuws op, De Telegraaf wijdde er een hoofdredactioneel commentaar aan: ‘Werkgevers in ons land zitten te springen om personeel. De krapte op de arbeidsmarkt is in veel sectoren enorm.’ Met deze uitspraak ‘vervalt voor werkgevers een drempel en kunnen asielzoekers een bijdrage leveren aan onze samenleving.’ Elvis is blij met de uitspraak die mede door zijn toedoen tot stand is gekomen. Tegen de Volkskrant zei hij: ‘Eerder mocht ik maar tot zes maanden blijven werken, daarna zat ik thuis en deed ik niets. Ik wil een voorbeeld zijn voor mijn kinderen en bijdragen aan de samenleving hier. Het helpt me ook integreren: door te werken leer ik de cultuur hier kennen.’

Aanpassen regelgeving

En dat gaat voor meer werkende asielzoekers gelden. Op de dag van de uitspraak schreef minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) al aan de Tweede Kamer dat het UWV per direct de 24-weken eis niet meer toepast als asielzoekers een werkvergunning aanvragen. De minister kondigde verder aan dat een volgend kabinet zal moeten beslissen hoe belemmeringen voor asielzoekers bij de toetreding tot de arbeidsmarkt nog verder kunnen worden beperkt of weggenomen. Met het onverbindend verklaren van de 24-weken-eis is de belangrijkste belemmering in elk geval niet langer van toepassing. Wel moet de regelgeving worden aangepast en zal de 24-weken-eis uit het Besluit uitvoering Wet arbeid vreemdelingen 2022 en de ministeriële regeling moeten verdwijnen.

Uitspraken van 29 november 2023: