Twee taken onder één dak

De Raad van State is één van de hoeders van de democratische rechtsstaat. De Afdeling advisering is onafhankelijk adviseur over wetgeving en bestuur en de Afdeling bestuursrechtspraak is hoogste algemene bestuursrechter. Een instituut met twee taken onder één dak, dus met bijzondere kennis, inzicht en ervaring op het brede terrein van rechtsstaat, bestuur en rechtspraak. Daarin ligt ook de meerwaarde van de positionering van wetgevingsadvisering en rechtspraak binnen één instituut. Bij de diverse taken gaat het om één en dezelfde doelstelling: het waarborgen van de rechtmatigheid en doelmatigheid van het overheidshandelen en het bevorderen van de kwaliteit van de rechtsorde.

Twee taken dus, met twee verschillende invalshoeken. Bij wetgevingsadvisering staan de algemene werking, de aansluiting op de rechtsorde en het beoogde nuttig effect van wetgeving centraal. Bij bestuursrechtspraak draait het juist om het concrete geschil tussen burger en overheid. Het spreekt vanzelf en het is ook wettelijk geborgd dat zowel de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak als de adviezen van de Afdeling advisering volstrekt onafhankelijk tot stand komen, zowel ten opzichte van de staatsmachten als ten opzichte van elkaar. Rechter en adviseur verwerven op verschillende wijze inzichten in en kennis van de werking van wetten en algemene regels, maar verrijken elkaars kennis tegelijkertijd over en weer. De aanwezigheid van verschillende taken binnen één organisatie biedt een bijzonder overzicht over het Nederlands openbaar bestuur. Met bestuursrechtspraak en advisering onder één dak kan de Raad trends, ontwikkelingen en knelpunten signaleren in het functioneren van de democratische rechtsstaat. En deze terugkoppelen, zodat de wetgever de regels kan blijven aanpassen en het bestuur de uitvoering kan bijstellen.

Terugkoppeling

De Raad van State rekent de signalering van mogelijke knelpunten en de terugkoppeling daarvan aan de wetgever tot een belangrijk onderdeel van zijn takenpakket. Voor de Afdeling advisering is dat evident, omdat bijvoorbeeld een beoordeling van de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving en het ‘doenvermogen’ van de betrokkenen steeds deel uitmaakt van haar adviezen. In het nieuwe beoordelingskader van de Afdeling advisering is dit nog explicieter gemaakt. De signalering en terugkoppeling door de Afdeling bestuursrechtspraak is van een andere aard. De Afdeling bestuursrechtspraak spreekt namelijk alleen via haar uitspraken in individuele gevallen. In 2023 heeft zij echter besloten signalen over meer systemische en zaaksoverstijgende problemen zichtbaarder en meer expliciet in uitspraken op te nemen.

Om deze belangrijke signalerings- en terugkoppelingstaak verder vorm te geven, heeft de Raad in 2023 daarnaast de instelling van een Raadsbrede Commissie Terugkoppeling voorbereid. Deze commissie heeft tot doel de werkwijze van de Afdeling bestuursrechtspraak rond de signalering van knelpunten in de interpretatie en toepassing van wetgeving – en de terugkoppeling daarvan – verder te structureren en, waar nodig, uit te breiden. Ook kan de commissie bij de algemene terugkoppeling de signalen samenbrengen met wat daarover bij de Afdeling advisering bekend is, met name bij thema’s waarvoor een (nadere) verdiepingsslag gewenst is. De commissie zal zich ook buigen over wat de beste wijze is om ervoor te zorgen dat signalen de regering en parlement tijdig bereiken.