De Raad als begrotingstoezichthouder

De Afdeling advisering is belast met het onafhankelijk begrotingstoezicht op de naleving van de (Europese) begrotingsregels en het jaarlijkse advies bij de Miljoenennota. Beide taken vloeien voort uit de Wet houdbare overheidsfinanciën. Zij heeft over het begrotingstoezicht in 2023 twee rapportages uitgebracht, de voorjaarsrapportage in april en de septemberrapportage op Prinsjesdag.

Voorjaarsrapportage 2023

De Afdeling advisering sprak in de Voorjaarsrapportage (W06.23.00107/III (pdf, 668 kB)) waardering uit voor de aanpassingen die het kabinet had gedaan in het begrotingsproces. Zij adviseerde vervolgstappen te zetten door steviger in te zetten op één integraal hoofdbesluitvormingsmoment in het voorjaar en een betere aansluiting op het Europees Semester. De Afdeling advisering constateerde dat er met een begrotingstekort van 3% bruto binnenlands product (bbp) in 2023 geen ruimte is voor het opvangen van eventuele tegenvallers. Ook het begrotingstekort op de middellange termijn bevindt zich rond de 3% bbp, waardoor een volgend kabinet eerst de uitgaven moet verminderen of de lasten moet verhogen, voordat eventueel aanvullend beleid kan worden gevoerd. Verder constateerde de Afdeling dat de Voorjaarsnota een groot aantal mutaties bevatte die beperkt inzichtelijk en doorgrondelijk zijn. Daarom adviseerde zij om in de Miljoenennota 2024 een helder en volledig (verticaal) overzicht van de dekkingsopgave, mogelijke intensiveringen en bezuinigingen op te nemen. De Afdeling advisering herhaalde het advies om een samenhangende analyse in de Miljoenennota van de sociaaleconomische structuur van Nederland voor de middellange en lange termijn op te nemen, zodat inzicht kan worden geboden in kwetsbaarheden en noodzakelijke hervormingen en investeringen.

Septemberrapportage 2023 en Miljoenennota-advies 2024

De Afdeling adviseerde in haar advies bij de ontwerp-Miljoenennota 2024 (W06.23.00226/III) met het oog op de aankomende kabinetsperiode om toekomstgericht begrotingsbeleid te creëren. Dit advies bestaat uit drie samenhangende onderdelen.

  1. De analyse die het kabinet presenteert in de Miljoenennota 2024 van de sociaaleconomische structuur van Nederland is een goede eerste stap, die voor een volgend kabinet meer samenhang en verdere verbreding, verdieping en concretisering behoeft.
  2. De klimaatverandering zal leiden tot structurele veranderingen in de overheidsfinanciën waardoor het noodzakelijk is een klimaatinclusief begrotingsraamwerk te creëren, waar klimaatadaptatie en -mitigatie onderdeel van zijn.
  3. Het kabinet moet een schokbestendig begrotingsbeleid voeren met voldoende begrotingsruimte aan de start van een kabinet, om bezuinigingen tijdens de rit te voorkomen.

In de septemberrapportage in het kader van het onafhankelijk begrotingstoezicht (W06.23.00226/III) constateerde de Afdeling advisering dat de Nederlandse begroting voor de jaren 2023 en 2024 naar verwachting voldoet aan de vereisten uit de correctieve arm van het Stabiliteits- en Groeipact, maar niet aan de vereisten uit de preventieve arm, wat het expansieve begrotingsbeleid weerspiegelt. In deze kabinetsperiode heeft de Afdeling advisering de begrotingstoetsing niet volledig kunnen doen. Er ontbrak informatie of het begrotingsproces was niet ordentelijk. Zij vindt het voor de rust in het begrotingsproces van belang dat een volgend kabinet de eigen overeengekomen begrotingsregels en afspraken naleeft en dat onafhankelijke doorrekeningen van de beleidsvoornemens en toetsing aan de nationale en Europese begrotingsregels mogelijk zijn.