Betrokken bestuursrechtspraak

Betrokken rechtspraak heeft ook geresulteerd in veranderingen die meer zichtbaar zijn voor de buitenwereld. Belangrijk is dat de Afdeling bestuursrechtspraak zich nog meer openstelt voor de buitenwereld en eerder en breder contacten onderhoudt met de vele andere actoren die betrokken zijn bij de rechtsbescherming van burgers. Die contacten hebben geresulteerd in diverse vaste overleggen, die ook in 2024 zijn voortgezet. In 2024 is met nadruk gezocht naar verbetering op de contacten met de rechtbanken en op het signaleren van hardheden in de wet door middel van terugkoppeling aan de wetgever.

In 2024 heeft Rosa Uylenburg, voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak, kennismakingsbezoeken afgelegd bij de rechtbanken om persoonlijk kennis te maken en daarbij niet alleen de president te ontmoeten, maar ook collega’s van de sector bestuursrecht. In deze gesprekken is uitgebreid stilgestaan bij de communicatie tussen de Afdeling bestuursrechtspaak en de rechtbanken. Deze bezoeken zijn zeer waardevol en nuttig.

Daarnaast hebben het Landelijk Overleg Vakinhoud Bestuursrecht (LOVB) van de Raad voor de rechtspraak en de Afdeling bestuursrechtspraak samen het initiatief genomen om professionele, gelijkwaardige gesprekken te voeren over ons werk met bestuursrechters van de eerste lijn en hoger beroep. Doel van het gesprek is elkaar informeren en bespreken op welke manier we elkaar kunnen helpen: signalen aan de wetgever geven, jurisprudentie aanpassen, best practices delen. Een eerste regiobijeenkomst met een afvaardiging van de rechtbanken Noord-Nederland, Gelderland, Overijssel en de Afdeling bestuursrechtspraak heeft in 2024 plaatsgevonden. De bedoeling is jaarlijks in alle regio’s zulke bijeenkomsten te organiseren. De rechtbanken dragen de onderwerpen aan voor de gesprekken bij deze bijeenkomsten.

In 2024 hebben staatsraden en juristen van de Afdeling bestuursrechtspraak weer deelgenomen aan de zogenoemde expertgroepen van de rechtbanken op de terreinen waarop de Afdeling bestuursrechtspraak rechter in hoger beroep is: de expertgroep Algemene wet bestuursrecht, Omgevingsrecht, Vreemdelingenrecht en Varia. In deze bijeenkomsten wordt praktische informatie gedeeld, maar is er ook ruimte voor het uitwisselen van andere informatie.

In 2024 zijn in alle gesprekken met de rechtbanken in het bijzonder zorgen geuit over de beroepen vanwege niet tijdig beslissen, zowel op het gebied van het vreemdelingenrecht als op het gebied van de hersteloperatie toeslagen. De uitvoeringsinstanties, de IND en de Dienst Toeslagen, blijken niet steeds in staat om binnen de wettelijke termijnen die daarvoor staan te beslissen op aanvragen en bezwaarschriften. Dit probleem speelt ook bij verzoeken op grond van de Wet open overheid. Dit leidt tot veel procedures waar het alleen gaat om het versnellen van de besluitvorming en de dwangsommen die de rechter daarbij oplegt. Dit stelt de rechtspraak voor grote problemen. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft op 26 maart 2025 hierover een richtinggevende uitspraak gedaan (ECLI:NL:RVS:2025:1301).

Ook zijn in de gesprekken met de rechtbanken ervaringen gedeeld en zorgen besproken over het procedeergedrag van personen, die soms voor zichzelf, maar ook regelmatig als rechtsbijstandverlener voor anderen, veel procedures voeren. Dit is gevoed door groot wantrouwen tegen de overheid in het algemeen en tegen de rechtbanken en de Afdeling bestuursrechtspraak. Daarbij gaat het vaak niet om het zoeken van rechtsbescherming, maar zijn de procedures onderdeel van een groter conflict. Deze personen vragen onevenredig veel tijd van de organisatie door de vele procedures, inclusief herhaalde verzoeken om wraking en herziening en indiening van klachten. In het bijzonder als deze personen beledigend of zelfs bedreigend handelen tegen rechters én tegen medewerkers, kan de impact groot zijn. Het blijft belangrijk hierbij steeds in het oog te houden wat de reden is voor dit gedrag en steeds een evenwicht te zoeken tussen het belang van rechtsbescherming enerzijds en het beschermen van de organisatie en haar medewerkers anderzijds. Vaker dan voorheen wordt aan deze personen misbruik van recht tegengeworpen (zie bijvoorbeeld de uitspraak van 13 november 2024, ECLI:NL:RVS:2024:4594).

De Klankbordgroep Migratierecht is in 2024 twee keer bijeengekomen bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Zoals in het jaarverslag over 2023 is aangekondigd, wordt daarvan in hoofdlijnen verslag gedaan. Tijdens de bijeenkomsten is aangegeven dat de rechtspraktijk over het algemeen tevreden is over de balans die de Vreemdelingenkamer treft tussen het houden van zittingen, het stellen van prejudiciële vragen en het toepassen van de verschillende modaliteiten van verkort gemotiveerde uitspraken op grond van artikel 91, tweede lid, Vw 2000. Wel is er behoefte aan een meer kenbare weging van individuele nuances en omstandigheden in zaken die met artikel 91, tweede lid, Vw 2000 worden afgedaan in de nasleep van de zogenoemde pilotuitspraken. Ook evalueerde de Klankbordgroep de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van 31 juli 2024 (ECLI:NL:RVS:2024:3109) over de Afsluitingsregeling, vanuit verschillende perspectieven in de rechtspraktijk. Verder kwamen vragen over de toepassing van de evenredigheidstoets aan bod. Ten slotte is stilgestaan bij gevallen waarin de kwaliteit van hoger beroepschriften zozeer te wensen overlaat dat het hoger beroep niet- ontvankelijk moet worden verklaard (artikel 85 Vw 2000).

In mei 2024 organiseerde de Afdeling bestuursrechtspraak voor de derde keer de Middag voor de Bestuursrechtspraak om in gesprek te gaan met juridische professionals die in hun dagelijkse praktijk te maken hebben met de Afdeling bestuursrechtspraak. Advocaten, rechtsbijstandverleners of mensen die regelmatig belangenorganisaties of bestuursorganen in de rechtszalen op de Kneuterdijk vertegenwoordigen, konden zich via een algemene, open uitnodiging op LinkedIn aanmelden voor deze bijeenkomst. De Afdeling bestuursrechtspraak verzorgde diverse workshops over de Omgevingswet, het migratierecht en de praktijk van het procederen bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Daarnaast was er gelegenheid om allerlei vragen te stellen over het ‘reilen en zeilen’ van de Afdeling bestuursrechtspraak.