Uitspraak BRS.25.002758

BRS.25.002758
ECLI:NL:RVS:2026:6443
Datum uitspraak: 6 november 2026

AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK

Uitspraak met toepassing van artikel 8:54, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht op het hoger beroep van:

[appellant],
appellant,

tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 24 december 2025 in zaak nr. NL25.60223 in het geding tussen:

[appellant]

en

de minister van Asiel en Migratie.

Procesverloop

Bij besluit van 4 december 2025 heeft de minister appellant in bewaring gesteld.

Bij uitspraak van 24 december 2025 heeft de rechtbank het daartegen door appellant ingestelde beroep ongegrond verklaard en het verzoek om schadevergoeding afgewezen.

Tegen deze uitspraak heeft appellant, vertegenwoordigd door mr. F. Boone, advocaat in Berkel en Rodenrijs, hoger beroep ingesteld.

Overwegingen

1.        In het kader van de Dublinverordening hebben de Zwitserse autoriteiten appellant overgedragen aan Nederland. Daarna heeft de minister hem in bewaring gesteld op grond van artikel 59b, eerste lid, aanhef en onder a en b, van de Vw 2000. Voorafgaand aan de inbewaringstelling is appellant gehoord. Dat is voorgeschreven in artikel 5.2, eerste lid, van het Vb 2000 (oud), dat in deze zaak nog van toepassing is. Vanaf 12 juni 2026 geldt voor het horen het materieel gelijkluidende artikel 5.8, eerste lid, van het Vb 2000. Deze uitspraak gaat over het horen en over het verzamelen van voldoende kennis over de belangen van appellant in het kader van de bewaring.

1.1.        In de eerdere asielprocedure van appellant heeft medTadvies op 29 september 2025 een medisch advies uitgebracht om medische beperkingen in kaart te brengen die van invloed kunnen zijn op het horen en beslissen door de minister. Daarin staat dat appellant een laag verstandelijke beperking heeft en zeer beperkt in staat is antwoord te geven op de gestelde vragen. Daarnaast heeft appellant ernstige gehoorproblemen en lijkt hij voornamelijk te vertrouwen op liplezen. Geadviseerd werd om een gehoor te laten afnemen door een medewerker met ruime ervaring in het spreken met personen met een laag verstandelijk niveau en om bij een gehoor rekening te houden met de opstelling in de gespreksruimte.

1.2.        Het gehoor voor inbewaringstelling vond plaats op 4 december 2025 met een telefonische tolk. Uit het proces-verbaal van het gehoor blijkt dat de tolk appellant niet goed kon verstaan. Appellant gebruikte steekwoorden, stotterde, praatte binnensmonds en gaf geen antwoorden op de vragen. De gehoorambtenaar heeft op basis van het gedrag en het medisch advies twijfel gekregen of appellant zelf zijn zienswijze kon geven. Daarom heeft hij een piketmelding gedaan en direct daarna de situatie telefonisch kort besproken met de advocaat die aan appellant was toegewezen. De advocaat kon op dat moment niet bij het gesprek aanwezig zijn. De gehoorambtenaar heeft vervolgens appellant meegenomen om een sigaret te roken en de medicatie gezien die appellant in zijn tas had zitten. Daarna is appellant in bewaring gesteld. Daarbij heeft de gehoorambtenaar de procedure gestart om appellant op de Extra Zorgvoorziening afdeling (EZA) te plaatsen. Dit is gebeurd op 9 december 2025.

2.        De rechtbank heeft terecht vooropgesteld dat het horen van een vreemdeling bedoeld in artikel 5.2, eerste lid, van het Vb 2000 (oud) een essentieel onderdeel is van de voorbereiding van de maatregel van bewaring. De hoorplicht vloeit voort uit het verdedigingsbeginsel. Zo kan de minister kennis verzamelen over de betrokken belangen. Het horen stelt de betrokken vreemdeling in de gelegenheid zijn zienswijze over de voorgenomen inbewaringstelling te geven en zijn persoonlijke belangen naar voren te brengen. Zie de uitspraak van de Afdeling van 15 juni 2022, ECLI:NL:RVS:2022:1710, onder 5.2.

2.1.        In deze zaak staat vast dat het gehoor op de normale manier is begonnen. Tijdens het gehoor is echter een probleem vastgesteld omdat er duidelijke signalen waren om te betwijfelen of appellant in staat was om gehoord te worden. Dat is ook niet in geschil. De gehoorambtenaar is toen gestopt met vragen stellen aan appellant. Omdat de minister op grond van het medisch advies wist, althans had kunnen en moeten weten, dat het horen van appellant met behulp van een telefonische tolk niet mogelijk was en het gehoor desondanks op die manier was vormgegeven, heeft de minister onzorgvuldig gehandeld. Bij de beantwoording van de vraag welke gevolgen dit heeft voor de rechtmatigheid van de maatregel van bewaring, is van belang of de minister zich op een andere manier heeft ingespannen om alsnog kennis te verzamelen over de belangen van appellant. Zie de hiervoor vermelde uitspraak van de Afdeling van 15 juni 2022, onder 5.4.

2.2.        De rechtbank heeft overwogen dat de minister dit ook heeft gedaan. De gehoorambtenaar heeft contact opgenomen met de advocaat van appellant, die vervolgens namens appellant een zienswijze gaf. Daarnaast heeft de gehoorambtenaar appellant nog even meegenomen om een sigaret te roken. Appellant heeft toen de medicatie getoond die hij gebruikt. De minister heeft vervolgens alle medische omstandigheden, waaronder het beperkte verstandelijke vermogen van appellant, betrokken bij de overweging om de maatregel op te leggen. Naar het oordeel van de rechtbank heeft de minister daarmee zorgvuldig gehandeld.

2.3.        Appellant betwist dit in zijn eerste grief. De advocaat was niet bekend met de persoon van appellant en met de zaak toen hij werd gebeld. Hij kon daarom op dat moment geen zinnige zienswijze geven. Volgens appellant heeft de minister zich daarmee onvoldoende ingespannen om kennis te verzamelen over zijn belangen. Het bij de maatregel betrekken van medische informatie, voor zover die bekend was bij de minister, maakt dit niet anders. Daarnaast betoogt appellant dat er ten onrechte geen rekening is gehouden met het medisch advies van 29 september 2025. Appellant stelt dat het gehoor op een later moment alsnog had kunnen plaatsvinden in het bijzijn van een persoonlijke tolk in plaats van een telefonische tolk, zodat hij met liplezen het gesprek kon volgen. Ook had het gehoor afgenomen moeten worden door een medewerker met ruime ervaring in het spreken met personen met een laag verstandelijk niveau.

2.4.        Indien de minister er niet van mag uitgaan dat een vreemdeling zijn belangen zelf adequaat naar voren heeft kunnen brengen tijdens het horen en de minister zich niet op een andere manier heeft ingespannen om alsnog kennis te verzamelen over de belangen van die vreemdeling, terwijl het wel op zijn weg had gelegen om dat te doen, is de hoorplicht geschonden. Dat volgt uit de uitspraak van de Afdeling van 24 september 2026, ECLI:NL:RVS:2026:5695. Die uitspraak gaat over een maatregel van vreemdelingenbewaring die aan appellant is opgelegd op 20 augustus 2026. Omdat in die zaak de hoorplicht was geschonden, oordeelde de Afdeling dat die maatregel vanaf het begin onrechtmatig was.

2.5.        De Afdeling stelt vast dat de minister in dit geval wel heeft geprobeerd om op een andere manier kennis te verzamelen over de belangen van appellant. Daardoor is artikel 5.2, eerste lid, van het Vb 2000 (oud) als zodanig niet geschonden. In zoverre verschilt deze zaak van de zaak van appellant die heeft geleid tot de uitspraak van 24 september 2026. De Afdeling is echter van oordeel dat de pogingen van de minister onvoldoende zijn. De minister heeft niet geprobeerd appellant alsnog te horen met een persoonlijke tolk of een tolk via een beeldverbinding in plaats van alleen een telefoonverbinding. Dat de gehoorambtenaar contact heeft opgenomen met de advocaat van appellant, was in dit geval geen alternatief voor het horen van appellant zelf. De piketmelding was enkele minuten daarvoor pas gedaan. De advocaat had die geaccepteerd, maar hij was niet op de hoogte van het gehoor en niet bekend met de persoon van appellant. De advocaat was op dat moment redelijkerwijs niet in staat om namens appellant een zienswijze te geven. Met het telefoongesprek met de advocaat heeft de minister zich niet voldoende ingespannen om de zienswijze van appellant te vergaren en hij heeft niet op andere manieren geprobeerd om alsnog kennis te verzamelen over de belangen van appellant. Dat de gehoorambtenaar medicatie van appellant heeft gezien is niet toereikend. Op dat moment kon niet vastgesteld worden of dat alle medicatie was die appellant gebruikte en in welke hoeveelheden. Derhalve constateert de Afdeling dat sprake is van een zorgvuldigheidsgebrek bij het verzamelen van informatie over de af te wegen belangen voordat de maatregel van bewaring van 4 december 2025 werd opgelegd.

2.6.        Bij een zorgvuldigheidsgebrek als hier aan de orde vóór het opleggen van een maatregel van bewaring, geldt, net als bij een gebrek dat kleeft aan de maatregel zelf, dat wanneer het gebrek niet rechtstreeks de rechtmatigheid van de maatregel of het voortduren ervan aantast, een belangenafweging moet worden gemaakt. Bij die belangenafweging worden de ernst van het gebrek en de daardoor geschonden belangen afgewogen tegen de met de bewaring gediende belangen, bezien naar de omstandigheden van het geval. Zie de uitspraak van de Afdeling van 2 november 2023, ECLI:NL:RVS:2023:4066, onder 4. Zie ook de uitspraak van de Afdeling van 23 oktober 2013, ECLI:NL:RVS:2013:1775, onder 5.2, waarin de Afdeling heeft overwogen dat bij een schending van het verdedigingsbeginsel dient te worden beoordeeld of, gelet op alle feitelijke en juridische omstandigheden van het geval, deze schending aan degene die haar aanvoert, ook daadwerkelijk de mogelijkheid heeft ontnomen om zich zodanig te verweren dat de besluitvorming een andere afloop had kunnen hebben. Dat is hier niet het geval. Appellant heeft de gronden van bewaring en het daaruit voortvloeiende risico op onttrekking niet bestreden. Verder heeft appellant niet gemotiveerd in welk opzicht zijn belangen precies door het gebrek zijn geschaad. Daarbij komt dat de gehoorambtenaar de persoonlijke situatie van appellant bij de besluitvorming heeft betrokken en hem ook op de EZA heeft laten plaatsen. De Afdeling oordeelt derhalve dat de ernst van het gebrek niet opweegt tegen de belangen die met de bewaring gediend zijn en dat de belangenafweging in dit geval in het voordeel van de minister uitvalt. Dit betekent dat de inbewaringstelling van appellant niet onrechtmatig is wegens het onzorgvuldige handelen van de minister bij het verzamelen van kennis over de belangen van appellant.

2.7.        Het betoog is deels terecht voorgedragen maar de grief kan niet leiden tot het beoogde doel, zodat de eerste grief niet slaagt.

3.        Wat appellant in zijn tweede grief aanvoert over het lichter middel, leidt ook niet tot vernietiging van de uitspraak van de rechtbank. Dit oordeel hoeft niet verder te worden gemotiveerd. De reden daarvoor is dat deze grief geen vragen bevat die in het belang van de rechtseenheid, de rechtsontwikkeling of de rechtsbescherming in algemene zin beantwoord moeten worden (artikel 91, tweede lid, van de Vw 2000).

4.        Wegens het geconstateerde gebrek in het voortraject moet aan appellant een proceskostenvergoeding worden toegekend, ook al leidt het gebrek door het toepassen van de belangenafweging niet tot onrechtmatigheid van de bewaring. Zie ook de uitspraak van de Afdeling van 15 mei 2025, ECLI:NL:RVS:2025:2231.

5.        In deze zaak zijn geen vragen aan de orde over de uitleg of de geldigheid van een bepaling van Unierecht (arrest van het Hof van Justitie van 24 maart 2026, Remling, ECLI:EU:C:2026:243, punten 24 en 31).

6.        De Afdeling ziet ambtshalve geen reden om de bewaring onrechtmatig te achten. Het hoger beroep is gegrond. De Afdeling vernietigt de uitspraak van de rechtbank, voor zover de rechtbank de minister daarbij niet heeft veroordeeld tot het vergoeden van de proceskosten. De Afdeling bevestigt de uitspraak van de rechtbank voor het overige. De minister moet de proceskosten die de rechtbank in beroep ten onrechte niet heeft toegekend en de proceskosten voor het hoger beroep vergoeden. Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

I.        verklaart het hoger beroep gegrond;

II.        vernietigt de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 24 december 2025 in zaak nr. NL25.60223, voor zover zij heeft nagelaten de minister van Asiel en Migratie te veroordelen tot vergoeding van bij appellant in beroep opgekomen proceskosten;

III.        bevestigt die uitspraak voor het overige;

IV.        veroordeelt de minister van Asiel en Migratie tot vergoeding van bij appellant in verband met de behandeling van het beroep en het hoger beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van € 1.868,00, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand.

Aldus vastgesteld door mr. J.C.A. de Poorter, voorzitter, en mr. N. Verheij en mr. J.Th. Drop, leden, in tegenwoordigheid van mr. R.H.L. Dallinga, griffier.

w.g. De Poorter
voorzitter

w.g. Dallinga
griffier

Uitgesproken in het openbaar op 6 november 2026

18-1182