Uitspraak 202307079/2/R2

202307079/2/R2.
Datum uitspraak: 10 juni 2026

AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK

Uitspraak in het geding tussen:

1.       Merwehave B.V., gevestigd in Oosterhout,
2.       [appellant sub 2], wonend in [woonplaats],
appellanten,

en

de raad van de gemeente Helmond,
verweerder.

Procesverloop

Bij tussenuitspraak van 23 juli 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3382, heeft de Afdeling de raad opgedragen om binnen 26 weken na verzending van de tussenuitspraak de daarin omschreven gebreken in het besluit van 26 september 2023 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" te herstellen.

Bij besluit van 16 december 2025 heeft de raad het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" opnieuw en gewijzigd vastgesteld (herstelbesluit).

Merwehave en [appellant sub 2] hebben daarover zienswijzen naar voren gebracht.

[partij A] heeft daartegen beroep ingesteld.

[partij B] heeft een schriftelijke uiteenzetting gegeven.

De raad heeft een nader stuk ingediend.

De Afdeling heeft met toepassing van artikel 8:57, tweede lid, aanhef en onder c, en derde lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) bepaald dat een nadere zitting achterwege blijft en het onderzoek gesloten.

Overwegingen

Overgangsrecht inwerkingtreding Omgevingswet

1.       Zoals in de tussenuitspraak is overwogen, blijft op deze beroepsprocedure het recht, waaronder de Wet ruimtelijke ordening, zoals dat gold vóór 1 januari 2024 van toepassing.

De tussenuitspraak

2.       In de tussenuitspraak heeft de Afdeling geoordeeld dat het besluit van 26 september 2023 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" in strijd is met de vereiste zorgvuldigheid en deugdelijkheid van de motivering.

2.1.    Allereerst is onder 7.3 overwogen dat op grond van wat de raad heeft toegelicht niet inzichtelijk is op basis waarvan hij heeft geconcludeerd dat artikel 10.1 van de planregels effectief is. Een analyse met specifieke gegevens, toegespitst op de situatie in Helmond ontbreekt. Hierdoor kan niet worden beoordeeld of de beperkingen effectief zijn om de aantrekkelijkheid van het kerncentrumgebied te beschermen en te behouden.

2.2.    In de tweede plaats is onder 7.4 overwogen dat in de motivering van de raad blijft openliggen of hij heeft mogen concluderen dat artikel 10.1 van de planregels niet verder gaat dan nodig is om het beoogde doel te bereiken en of dat doel niet met andere, minder beperkende maatregelen kan worden bereikt.

2.3.    In de derde plaats is onder 8.2 overwogen dat de raad niet inzichtelijk heeft gemaakt op welke wijze rekening is gehouden met de omstandigheid dat met het plan gebruiksmogelijkheden worden weggenomen voor de percelen aan de [locatie 1], [locatie 2] en [locatie 3], terwijl die wel in beeld waren of hadden moeten zijn. De raad heeft niet inzichtelijk gemaakt op welke wijze rekening is gehouden met de van rechtswege ontstane omgevingsvergunning voor een supermarkt op deze percelen en de daarmee gepaard gaande belangen van Merwehave en [appellant sub 2].

Conclusie over het oorspronkelijke besluit

3.       Gelet op wat onder 7.3, 7.4 en 8.2 van de tussenuitspraak is overwogen, zijn de beroepen van Merwehave en [appellant sub 2] tegen het besluit van 26 september 2023 gegrond. Dit besluit wordt wegens strijd met de artikelen 3:2 en 3:46 van de Awb vernietigd.

Het herstelbesluit

4.       Met het herstelbesluit heeft de raad het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" opnieuw en gewijzigd vastgesteld. De raad heeft in het kader van de Dienstenrichtlijn een onderzoek laten uitvoeren naar de geschiktheid en evenredigheid van artikel 10.1 van de planregels. De resultaten zijn neergelegd in de Deskundigennotitie [locatie 1]-[locatie 2]-[locatie 3] Helmond van 15 oktober 2025 van Ginder.

Het herstelbesluit wordt, gelet op artikel 6:19, eerste lid, van de Awb, van rechtswege geacht onderwerp te zijn van dit geding en de beroepen van Merwehave en [appellant sub 2] worden daarom geacht ook te zijn gericht tegen dit besluit. [partij B] heeft de Afdeling bericht dat zij zich kan vinden in het herstelbesluit.

De Afdeling zal aan de hand van de tegen het herstelbesluit naar voren gebrachte zienswijzen beoordelen of de raad heeft voldaan aan de opdracht in de tussenuitspraak. Daarbij spelen de onderwerpen die hiervoor zijn genoemd onder 2.1 en 2.2. (in de tussenuitspraak was dat 7.3 en 7.4) geen rol meer.

Ontvankelijkheid van het beroep van [partij A]

5.       [partij A] heeft alleen beroep ingesteld tegen het herstelbesluit. Hij heeft geen beroep ingesteld tegen het besluit van 26 september 2023. De Afdeling zal eerst beoordelen of het beroep van [partij A] tegen het herstelbesluit ontvankelijk is.

5.1.    Vanwege het belang van een efficiënte geschilbeslechting en de rechtszekerheid van andere partijen kan niet worden aanvaard dat tegen een herstelbesluit dat hangende de procedure wordt genomen, beroep wordt ingesteld door een belanghebbende die geen beroep heeft ingesteld tegen het eerdere besluit. Dit geldt niet als de belanghebbende door het nieuwe besluit in een nadeliger positie is komen te verkeren of als door gewijzigde feiten of omstandigheden de belanghebbende redelijkerwijs niet kan worden verweten dat hij geen beroep heeft ingesteld tegen het eerdere besluit. De Afdeling verwijst ter vergelijking naar haar uitspraak van 26 november 2025, ECLI:NL:RVS:2025:5762, onder 7.1.

5.2.    [partij A] woont aan de [locatie 4] in Helmond, direct naast de percelen aan [locatie 1], [locatie 2] en [locatie 3]. Hij heeft geen gewijzigde feiten of omstandigheden aangevoerd die maken dat het hem redelijkerwijs niet kan worden verweten dat hij geen beroep heeft ingesteld tegen het besluit van 26 september 2023. De door [partij A] gegeven toelichting dat hij niet bekend was met dit besluit en pas op de hoogte raakte van het herstelbesluit door een persbericht, kan niet als zo’n omstandigheid worden gezien.

Evenmin is de Afdeling gebleken dat [partij A] door het herstelbesluit in een nadeliger positie is komen te verkeren dan waarin hij zich bevond als gevolg van het besluit van 26 september 2023.

Gelet hierop is het beroep van [partij A] niet-ontvankelijk.

Strijd met de Dienstenrichtlijn?

Noodzaak: dwingende reden van algemeen belang

6.       [appellant sub 2] betoogt dat artikel 10.1 van de planregels in strijd is met de Dienstenrichtlijn, omdat de raad in het herstelbesluit onvoldoende heeft gemotiveerd dat het beschermen van de aantrekkelijkheid van het kerncentrumgebied een dwingende reden van algemeen belang is.

6.1.    De Afdeling heeft in de tussenuitspraak, onder 6, al overwogen dat de raad zich op het standpunt heeft mogen stellen (a) dat het beschermen en behouden van het kerncentrumgebied noodzakelijk is en (b) dat gelet hierop de raad zich ook op het standpunt heeft mogen stellen dat het doel waarmee de beperkingen voor detailhandel in de planregeling worden gerechtvaardigd een dwingende reden van algemeen belang vormt. De Afdeling kan, behalve in uitzonderlijke gevallen, niet terugkomen van een in de tussenuitspraak gegeven oordeel. Een uitzonderlijk geval is hier niet aan de orde. De Afdeling gaat daarom uit van het in de tussenuitspraak gegeven oordeel.

Het betoog slaagt niet.

Belangenafweging

7.       Merwehave en [appellant sub 2] betogen dat het herstelbesluit in strijd is met het zorgvuldigheidsbeginsel en het motiveringsbeginsel, omdat de raad geen rekening heeft gehouden met hun belangen. Daarover voert Merwehave aan dat de raad niet heeft onderkend dat zij ten tijde van de vaststelling van het bestemmingsplan beschikte over een van rechtswege verleende omgevingsvergunning voor de bouw van een supermarkt aan de Hortsedijk. De raad had daarom moeten motiveren waarom in dit geval het algemeen belang zwaarder weegt dan het belang van Merwehave om hier een supermarkt te beginnen. [appellant sub 2] voert aan dat de motivering van het herstelbesluit uitsluitend gaat over het voorkomen van de vestiging van een supermarkt buiten het kerncentrumgebied, terwijl de planregeling ook gaat over een bredere categorie aan functies. Ook andere vormen van detailhandel, maatschappelijke voorzieningen en combinaties van functies worden met de planregeling uitgesloten. De raad maakt hierin ten onrechte geen onderscheid, terwijl deze functies naar aard en omvang wezenlijk verschillen. Ook heeft de raad volgens [appellant sub 2] niet onderkend dat het herstelbesluit de verhuurbaarheid, verkoopbaarheid en herontwikkelingsmogelijkheden van zijn pand en perceel beperkt.

7.1.    De raad stelt zich op het standpunt dat de belangen van Merwehave en [appellant sub 2] in het herstelbesluit zijn meegewogen. In het raadsvoorstel is rekening gehouden met de belangen van Merwehave en de plannen van [appellant sub 2], de van rechtswege ontstane omgevingsvergunning en de daarmee gepaard gaande rechten. In het raadsvoorstel is toegelicht dat de gemeente Helmond begrijpt dat Merwehave het initiatief heeft genomen om gebruik te maken van de van rechtswege verleende vergunning voor een supermarkt. Het belang van Merwehave om een supermarkt te beginnen aan [locatie 1], [locatie 2] en [locatie 3] staat tegenover het publieke belang van de gemeente Helmond om de bestaande detailhandelsstructuur te versterken, leegstand te beperken en het landelijk gebied te beschermen tegen verdere verstedelijking. Een supermarkt aan [locatie 1], [locatie 2] en [locatie 3] draagt niet bij aan een versterking van de voorzieningenstructuur binnen het kerncentrumgebied, maar zou juist leiden tot verspreiding van detailhandel en daarmee tot een toename van leegstand in de bestaande winkelgebieden. Gelet hierop acht de raad de voorgenomen ontwikkeling ruimtelijk niet aanvaardbaar en daarom niet wenselijk.

7.2.    De omgevingsvergunning, hoewel die nog niet onherroepelijk is, vormt een zwaarwegend belang dat de raad moet betrekken bij zijn besluitvorming over het bestemmingsplan. Vergelijk de uitspraak van de Afdeling op 19 november 2025, ECLI:NL:RVS:2025:5604, onder 7.1. Dit betekent dat de raad bij de vaststelling van het bestemmingsplan rekening moet houden met de verleende omgevingsvergunning. Dit laat onverlet dat de raad ook andere relevante belangen, zoals het belang bij het versterken van de bestaande detailhandelsstructuur en het beperken van leegstand, moet betrekken bij de besluitvorming.

7.3.    Anders dan Merwehave en [appellant sub 2] stellen, heeft de raad de omgevingsvergunning wel betrokken bij zijn besluitvormig en rekening gehouden met hun belangen. De raad heeft daarbij in het kader van een goede ruimtelijke ordening aan het publieke belang bij het versterken van de bestaande detailhandelsstructuur, het beperken van leegstand en het beschermen van het landelijk gebied tegen verdere verstedelijking meer gewicht toegekend. Naar het oordeel van de Afdeling heeft de raad het zwaarwegende belang van Merwehave voldoende in zijn belangenafweging betrokken en voldoende gemotiveerd waarom het herstelbesluit het specifieke bouwplan van Merwehave toch niet mogelijk maakt.

De Afdeling ziet in wat [appellant sub 2] heeft aangevoerd over het uitsluiten van andere vormen van detailhandel, maatschappelijke voorzieningen en combinaties van functies geen aanleiding om die dan mogelijk te maken. Ook hiervoor geldt dat de raad aan het publieke belang bij het versterken van de bestaande detailhandelsstructuur, het beperken van leegstand en het beschermen van het landelijk gebied tegen verdere verstedelijking meer gewicht heeft mogen toekennen. Ook heeft de raad voor andere vormen van detailhandel, maatschappelijke voorzieningen en combinaties van functies kunnen verwijzen naar de binnenplanse en buitenplanse afwijkingsmogelijkheden.

Het betoog slaagt niet.

Strijd met gemeentelijk beleid?

8.       [appellant sub 2] betoogt dat het herstelbesluit in strijd is met het gemeentelijke beleid. Daarover voert hij aan dat met het herstelbesluit wordt gekozen voor een generieke uitsluiting van functies, zonder ruimte te laten voor maatwerk of een gebiedsgerichte benadering. Daarmee wordt de mogelijkheid uitgesloten om samen met eigenaren en ondernemers te komen tot een toekomstbestendige invulling van deze locatie, wat haaks staat op de ambities van de gemeente Helmond.

8.1.    De raad stelt zich op het standpunt dat het herstelbesluit niet in strijd is met het gemeentelijke beleid. De raad streeft een samenhangend pakket van beleid en maatregelen na die zijn gericht op het versterken van de bestaande winkelstructuur en het concentreren van detailhandel in het kerncentrumgebied. De planregel vormt een concrete juridische uitwerking van deze doelstellingen. Het rechtstreeks toestaan van detailhandel in het buitengebied zou haaks staan op deze uitgangspunten en bijdragen aan verdere verspreiding en leegstand.

8.2.    De Afdeling ziet geen aanleiding voor het oordeel dat het herstelbesluit in strijd is met het gemeentelijke beleid. Uit de Deskundigennotitie [locatie 1], [locatie 2] en [locatie 3] Helmond van 15 oktober 2025 van Ginder volgt dat een supermarkt of andere vorm van detailhandel aan [locatie 1], [locatie 2] en [locatie 3] conflicteert met de visie en ambitie, speerpunten en doelen van de gemeente Helmond voor 2030 en dat het planologisch toestaan van detailhandel in het buitengebied haaks staat op het beleid en de doelstellingen van de gemeente. Bovendien heeft de Afdeling in de tussenuitspraak geoordeeld dat in het Detailhandelsbeleid van de gemeente Helmond 2023-2030 als één van de speerpunten wordt genoemd het stimuleren van ruimtelijke concentratie, oftewel het clusteren van winkels binnen bestaande concentratiegebieden.

Het betoog slaagt niet.

Conclusie over het herstelbesluit

9.       Het beroep van [partij A] tegen het herstelbesluit is niet-ontvankelijk. De beroepen van Merwehave en [appellant sub 2] tegen het herstelbesluit zijn ongegrond.

Proceskosten

10.     De raad moet de proceskosten van Merwehave en [appellant sub 2] vergoeden.

Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

I.        verklaart het beroep van [partij A] tegen het besluit van de raad van de gemeente Helmond van 16 december 2025 tot gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" niet-ontvankelijk;

II.       verklaart de beroepen van Merwehave B.V. en [appellant sub 2] tegen het besluit van de raad van de gemeente Helmond van 26 september 2023 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" gegrond;

III.      vernietigt het besluit van de raad van de gemeente Helmond van 26 september 2023 tot vaststelling van het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening";

IV.     verklaart de beroepen van Merwehave B.V. en [appellant sub 2] tegen het besluit van de raad van de gemeente Helmond van 16 december 2025 tot gewijzigde vaststelling van het bestemmingsplan "Buitengebied Helmond - administratieve herziening" ongegrond;

V.      veroordeelt de raad van de gemeente Helmond tot vergoeding van bij appellanten in verband met de behandeling van het beroep opgekomen proceskosten tot een bedrag van:

a.       € 1401,00 aan Merwehave B.V., geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand;

b.       € 2335,00 aan [appellant sub 2], geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatig verleende rechtsbijstand;

VI.     gelast dat de raad van de gemeente Helmond aan de hierna vermelde appellanten het door hen voor de behandeling van het beroep betaalde griffierecht vergoedt ten bedrage van:

a.       € 365,00 aan Merwehave B.V.;

b.       € 184,00 aan [appellant sub 2].

Aldus vastgesteld door mr. D.A. Verburg, lid van de enkelvoudige kamer, in tegenwoordigheid van mr. M.A. Graaff-Haasnoot, griffier.

w.g. Verburg
lid van de enkelvoudige kamer

w.g. Graaff-Haasnoot
griffier

Uitgesproken in het openbaar op 10 juni 2026