Ontwerpbesluit houdende regels betreffende de procedures voor het gunnen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten (Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten), met nota van toelichting.
- Kenmerk
- W10.04.0637/II
- Datum advies
- 4 april 2005
- Vindplaats
- Bijvoegsel Staatscourant 11 oktober 2005, nr 197
- Economische Zaken en Klimaat
- Algemene maatregel van bestuur
Toon inhoud
Volledige tekst
Ontwerpbesluit houdende regels betreffende de procedures voor het gunnen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten (Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten), met nota van toelichting.
Bij Kabinetsmissive van 30 december 2004, no. 04.004842, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Economische Zaken, bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het ontwerpbesluit houdende regels betreffende de procedures voor het gunnen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten (Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten), met nota van toelichting.
Het ontwerpbesluit dient ter implementatie van richtlijn nr. 2004/18/EG (hierna de richtlijn) betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten.(zie noot 1) Deze richtlijn vervangt een aantal richtlijnen die betrekking hadden op de overheidsaanbestedingen. Het ontwerpbesluit hangt samen met het ontwerpbesluit houdende regels betreffende de procedures voor het gunnen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (Besluit aanbestedingen speciale sectoren) dat tevens aan de Raad van State is voorgelegd ter advisering. Het Besluit aanbestedingen speciale sectoren implementeert richtlijn nr. 2004/17/EG.
De Raad van State maakt naar aanleiding van het ontwerpbesluit een aantal opmerkingen. Hij is van oordeel dat in verband daarmee aanpassing van het ontwerpbesluit wenselijk is.
1. De wenselijkheid van een wettelijke regeling
Een van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid was om ter gelegenheid van de implementatie van de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen schoon schip te maken met de thans bestaande lappendeken aan reglementen voor overheidsaanbestedingen en te komen tot een coherent, wettelijk verankerd kader.(zie noot 2) Daarmee zou de aanbestedingsregeling volgens de enquêtecommissie voor het eerst een stevig fundament in de nationale wetgeving krijgen, zouden versnippering en verkokering worden tegengegaan en zou de nodige duidelijkheid worden gegeven. Het kabinet heeft op 24 maart 2003 te kennen gegeven deze aanbeveling op te zullen volgen.(zie noot 3)
Het voorstel voor de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen is ingediend op 10 mei 2000. Op 21 mei 2002 is hierover binnen de Raad van de Europese Unie een politiek akkoord bereikt: de contouren van de te aanvaarden tekst waren toen duidelijk, alsook de nog overgebleven discussiepunten met het Europees Parlement. Het eindrapport van de Parlementaire enquête Bouwnijverheid is aangeboden op 12 december 2002(zie noot 4), en de kabinetsreactie, als gezegd, op
24 maart 2003. Er was volgens de Raad dan ook voldoende gelegenheid om, vooruitlopend op de vaststelling van de definitieve tekst van de richtlijn, de nodige voorbereidingen te treffen. Ook bestond voldoende zicht op de implementatietermijn.
Thans wordt echter voorgesteld de richtlijn eerst te implementeren op basis van de bestaande wetgeving, omdat, zo stelt de toelichting, een volwaardig wetgevingstraject niet binnen de verplicht gestelde implementatietermijn van 21 maanden te realiseren is. Uit de toelichting blijkt niet of de regering voornemens is om op zo kort mogelijke termijn een wetsvoorstel in te dienen om te komen tot een volwaardig en coherent aanbestedingsstelsel.
De Raad adviseert dat alsnog in de toelichting tot uitdrukking te brengen.
2. Rechtsbescherming
In het Nederlandse aanbestedingsrecht was het gebruikelijk - en ingevolge de aanbestedingsreglementen zelfs verplicht - dat aanbestedingsprocedures onderworpen waren aan arbitrage. Er is geconstateerd dat het arbitrale beding op gespannen voet staat met richtlijn nr. 89/665/EEG(zie noot 5), omdat het in de arbitrale procedure voor arbiters niet mogelijk is om prejudiciële vragen te stellen, terwijl de mogelijkheden om een en ander aan de orde te stellen in een vernietigingsprocedure bij de rechtbank beperkt lijken te zijn.(zie noot 6) In dit verband wijst de Raad op het Alcatel-arrest van het HvJ EG, dat heeft uitgewezen dat de aanbestedende overheid vóór de gunning van de opdracht een termijn (stand-still periode) moet hanteren waarbinnen de inschrijvers, van wie de offerte niet is gekozen, de mogelijkheid hebben de aanbestedende overheid vragen te stellen over de motivering van de beslissing en, indien ze van mening zijn dat deze beslissing hen benadeelt, beroep aan te tekenen bij een rechtscollege om deze beslissing aan te vechten.(zie noot 7)
Voorts wijst de Raad op het gevolgde systeem van benoeming bij de Raad van Arbitrage voor de Bouw, waar de leden en buitengewone leden worden benoemd door de constituerende verenigingen en die benoeming vervolgens de goedkeuring behoeft van de Minister van Verkeer en Waterstaat. Hierdoor zijn er geen vertegenwoordigers van de aanbestedende diensten in de scheidsgerechten vertegenwoordigd. Bovendien geldt voor niet aangesloten inschrijvers, waaronder buitenlandse aannemers, dat zich de situatie kan voordoen dat zij zich bij arbitrage onderwerpen aan een scheidsgerecht waarvan de leden zijn benoemd door organisaties waarvan leden in die zaak hun concurrenten zijn. In nieuwere aanbestedingsreglementen is het arbitrale beding weliswaar vervallen, maar het is de vraag of, indien de geuite twijfel terecht is, de mogelijkheden voor aanbestedende diensten om een arbitraal beding voor te schrijven niet zou moeten worden beperkt om spanning met richtlijn nr. 89/665/EEG weg te nemen. Eerder heeft het kabinet reeds te kennen gegeven deze spanning weg te willen nemen.(zie noot 8)
De Raad adviseert om in de toelichting nader op deze punten in te gaan en daarbij aan te geven op welke wijze het een en ander zal worden geregeld.
3. Toezicht op naleving
In het Nederlandse stelsel is iedere aanbestedende dienst thans zelf verantwoordelijk voor de naleving van de aanbestedingsregels en ontbreekt elke vorm van toezicht op de naleving van die regels, in het bijzonder in relatie tot decentrale overheden en andere instanties die ingevolge de aanbestedingsrichtlijnen als aanbestedende dienst worden aangemerkt. Wat dit laatste betreft moet bijvoorbeeld ook worden gedacht aan particuliere opdrachtgevers ten aanzien van bepaalde opdrachten die voor meer dan 50% worden gesubsidieerd (artikel 8 van de richtlijn) of aan concessiehouders van openbare werken (artikel 63 e.v. van de richtlijn). Doordat particuliere bedrijven onder omstandigheden onder deze verplichtingen vallen, is het niet mogelijk om via afspraken en coördinatie in de bestuurlijke verhoudingen volledige naleving te bewerkstelligen.
Het onderhavige ontwerpbesluit voorziet slechts ten dele in deze problematiek in artikel 76. Die bepaling heeft betrekking op de specifieke interventiemogelijkheid die de Commissie heeft op grond van artikel 3 van richtlijn nr. 89/665/EEG.
Het is onduidelijk of met artikel 76 van het ontwerpbesluit artikel 81 van de richtlijn jo richtlijn 89/665/EEG volledig is geïmplementeerd.(zie noot 9) Voorts is in de toelichting niet aangegeven waarom geen gebruik wordt gemaakt van de in artikel 81 van de richtlijn geboden mogelijkheid om een onafhankelijke instantie aan te wijzen of op te richten. Een dergelijke instantie kan wellicht een nuttige rol vervullen bij de handhaving van de aanbestedingsregels.
De Raad adviseert op de bovengeschetste problematiek alsnog in te gaan.
4. Combinatievorming bij ondernemers
Artikel 4, derde lid, van het ontwerpbesluit bepaalt, in navolging van artikel 4, tweede lid, van de richtlijn, dat combinaties van ondernemers mogen inschrijven. Dat wil evenwel niet zeggen dat geen eisen mogen worden gesteld aan de samenstelling van combinaties bij aanbestedingen.(zie noot 10) De voorwaarden die aan combinatievorming worden gesteld, vormen - los van de reeds uit het Europese en Nederlandse mededingingsrecht voortvloeiende beperkingen - een belangrijke factor voor de mate waarin het aantal gegadigden wordt beperkt of uitgebreid en de desbetreffende markt zal gaan functioneren. Zo zal het beperken van het aantal ondernemers dat gezamenlijk een combinatie kan aangaan, bij grote projecten tot gevolg hebben dat combinaties van kleinere ondernemingen al snel niet meer in zullen kunnen schrijven.
De Raad adviseert in de toelichting nader in te gaan op de initiatieven die worden ondernomen om tot een adequaat aanbestedingsbeleid te komen op het punt van combinatievorming.
5. Rekenvergoeding
Artikel 29, vijftiende lid, van het ontwerpbesluit maakt het - analoog aan artikel 29, achtste lid, van de richtlijn - mogelijk om te voorzien in prijzen of betalingen aan deelnemers aan een concurrentiegerichte dialoog ten behoeve van bijzonder complexe overheidsopdrachten. De Raad onderschrijft, gelet op het Europese mededingingsrecht, het uitgangspunt van het kabinet dat geen gebruik meer wordt gemaakt van de mogelijkheid om rekenvergoedingen te verstrekken aan inschrijvende partijen, behalve wanneer sprake is van daadwerkelijk ontwerpwerk ten behoeve van innovatief aanbesteden of bijvoorbeeld het uitwerken van alternatieven.(zie noot 11)
De Raad adviseert dit uitgangspunt in de Nederlandse aanbestedingsregels te verankeren.
6. Uitsluiting van deelneming aan een overheidsopdracht
Artikel 45 van het ontwerpbesluit bevat gronden waarop uitsluiting kan plaatsvinden van deelneming aan een overheidsopdracht. Deze gronden vormen een rechtstreekse vertaling van de in artikel 45 van de richtlijn genoemde gronden. Niet duidelijk is - ook de toelichting geeft geen uitsluitsel - welke gevolgtrekking zal worden verbonden aan een veroordeling door een mededingingsautoriteit in het licht van de in het tweede lid, onderdelen c en d, van artikel 45 van de richtlijn genoemde uitsluitingsgronden. In het bijzonder valt daarbij te denken aan een veroordeling wegens het maken van prijsafspraken of het overeenkomen van "opzetgelden" in een aanbestedingsprocedure. Ook rijst de vraag of er op dit punt sprake zou moeten zijn van uniform beleid of dat elke aanbestedende dienst terzake keuzes zou moeten kunnen maken.
De Raad adviseert dit aspect alsnog te bezien en zo nodig het voorstel aan te vullen.
7. Officiële lijsten van erkende ondernemers
Artikel 52 van de richtlijn geeft de lidstaten de mogelijkheid tot het opstellen van officiële lijsten van erkende ondernemingen en tot certificering. In artikel 53 van het ontwerpbesluit wordt geregeld dat een aanbestedende dienst (de staat, een provincie, een gemeente, een waterschap, een publiekrechtelijke instelling of een samenwerkingsverband van deze overheden of publiekrechtelijke instellingen, aldus de definitie in artikel 1, onderdeel r, van het ontwerpbesluit) een dergelijke lijst kan opstellen.
De Raad acht dit een onjuiste implementatie van artikel 52 van de richtlijn. Uit dat artikel blijkt immers dat de opname op de lijst ertoe strekt dat bij elke opdracht een bewijs van inschrijving of een certificaat kan worden ingeleverd bij de aanbestedende dienst (tweede lid), dat een vermoeden van geschiktheid biedt (derde lid). Indien elke aanbestedende dienst zelf een dergelijke lijst zou kunnen opstellen, wordt niet alleen in strijd met artikel 52 van de richtlijn gehandeld, maar ook wordt de strekking van die bepaling miskend. Dat doel kan alleen worden bereikt als er een centrale instantie is die verantwoordelijk is voor het opstellen en het beheer van een lijst van erkende ondernemingen, dan wel de certificatie.
De Raad adviseert het voorstel aan te passen.
8. Overige opmerkingen
De Raad is in zijn algemeenheid van oordeel dat de kwaliteit van het ontwerpbesluit enige verbetering behoeft. Ter adstructie wijst de Raad onder andere op de volgende punten.
a. In paragraaf 2 worden volgens het kopje enkele beginselen geformuleerd. De in deze paragraaf opgenomen artikelen bevatten echter verschillende bepalingen die niets met beginselen te maken hebben. De Raad adviseert de opzet van paragraaf 2 te herzien.
b. Artikel 5, eerste lid, van het ontwerpbesluit vloeit niet voort uit de richtlijn. Ook meent de Raad dat deze bepaling overbodig is, gelet op artikel 2. De Raad adviseert de bepaling te schrappen.
c. Artikel 8 regelt dat het besluit mede van toepassing is op de gunning van opdrachten die voor meer dan 50% worden gesubsidieerd door aanbestedende diensten. Ook is geregeld dat de aanbestedende dienst die de subsidie verleent, waarborgt dat het besluit wordt toegepast (tweede lid). Niet is geregeld dat de subsidieontvanger voor de toepassing van het besluit als aanbestedende dienst wordt aangemerkt, indien deze de opdracht aanbesteedt. De Raad adviseert het voorstel aan te vullen.
d. In artikel 18, tweede lid, is geregeld, dat een aanbestedende dienst die opdrachten via een aankoopcentrale gunt, waarborgt dat het besluit wordt nageleefd. Uit artikel 1, onderdeel s, volgt echter reeds dat een aankoopcentrale als een aanbestedende dienst moet worden aangemerkt, hetgeen voor aankoopcentrales dus reeds rechtstreeks de verplichting meebrengt om het besluit na te leven. Artikel 18, tweede lid, is dan ook in zoverre overbodig. Anderzijds ontbreekt hetgeen in artikel 11, tweede lid, van de richtlijn is voorgeschreven, namelijk dat de aanbestedende dienst die aanbesteedt via een aankoopcentrale, geacht wordt aan de verplichtingen te hebben voldaan indien de aankoopcentrale aan de verplichtingen heeft voldaan. De Raad adviseert artikel 18 nog eens te bezien.
e. In artikel 23, eerste lid, worden "de aanbestedingsstukken" genoemd. Niet duidelijk is welke dit zijn en welke functie zij vervullen in het aanbestedingsproces. Ook is de relatie met het beschrijvend document, waar het blijkens het kopje bij paragraaf 7 verband mee houdt, niet duidelijk.
Voorts is in de structuur van de artikelen 24, 25 en 26 niet duidelijk wat de verhouding is tussen het beschrijvend document en de aankondiging van de overheidsopdracht.
Paragraaf 7 bevat verder blijkens het kopje voorschriften betreffende het beschrijvend document. Verschillende bepalingen in deze paragraaf, zoals artikel 23, vijfde, zevende en tiende lid, en artikel 24, vijfde lid, betreffen echter voorschriften van andere aard.
De Raad adviseert een en ander aan te passen.
f. Het is de Raad opgevallen dat de openbare en de niet-openbare procedure, die in paragraaf 8 worden genoemd en in artikel 1 worden gedefinieerd, niet verder worden uitgewerkt, in tegenstelling tot de andere aanbestedingsprocedures. Hierdoor komt ook de verwijzing in artikel 33, tweede lid, naar "de voorschriften van alle fasen van de openbare procedure" in de lucht te hangen. De Raad adviseert het ontwerp aan te vullen.
g. Artikel 25, betreffende de mogelijkheid voor de aanbestedende dienst om bij de inschrijving te verlangen dat wordt opgegeven welk gedeelte van de opdracht de inschrijver voornemens is bij derden in onderaanneming te geven en welke onderaannemers hij voorstelt, roept de vraag op hoe de verhouding tussen die bepaling is en artikel 4, tweede lid, dat de mogelijkheid biedt om bij de inschrijving de namen en beroepskwalificaties van de personen die met de uitvoering zijn belast, te verlangen. De Raad adviseert dit punt nog eens te bezien.
h. In artikel 31, eerste lid, onderdeel a, wordt de term "aanmelding" gebruikt. Niet duidelijk is wat met deze term wordt bedoeld en in welk verband met een aanbestedingsprocedure zij een rol speelt. De Raad adviseert dit te verduidelijken.
i. Paragraaf 9 is getiteld "de aankondiging". Niet duidelijk is welke functie de aankondiging heeft, in welke fase van het aanbestedingsproces deze een rol speelt en hoe de aankondiging zich verhoudt tot de "vooraankondiging", waarvan bijvoorbeeld in artikel 35 sprake is. De Raad adviseert een en ander te verduidelijken.
j. In artikel 37 is onduidelijk wat wordt bedoeld met "productgroepen". De Raad adviseert dit te verduidelijken.
k. In artikel 46 is geregeld dat een aantal instanties bevoegd is verklaringen af te geven. Dit artikel regelt echter niet wie een verzoek tot afgifte van die verklaringen kan indienen, aan de hand van welke criteria een verzoek wordt beoordeeld (en over welke periode die beoordeling plaatsvindt), en of, en zo ja, welke procedureregels van toepassing zijn en op welke wijze in rechtsbescherming is voorzien. Ook is de verhouding met de wetgeving op basis waarvan de desbetreffende instanties opereren niet duidelijk, bijvoorbeeld in geval van een geheimhoudingsverplichting die op grond van de desbetreffende wetgeving op die instanties rust. De Raad is van oordeel dat het ontwerpbesluit op dit punt tekortschiet en adviseert het ontwerp aan te vullen.
l. Artikel 56 is opgenomen in paragraaf 12 getiteld "uitsluiting, selectie en gunning", maar bevat verschillende bepalingen die geen betrekking op die onderwerpen hebben, zoals het eerste en het tweede lid, dat de elektronische veiling betreft, het vierde lid, dat betrekking heeft op de aankondiging en het vijfde lid, dat het beschrijvend document betreft. De Raad adviseert dit punt nog eens te bezien.
m. De opsomming in artikel 57, tweede lid, van preciseringen in verband met abnormaal lage inschrijvingen heeft een limitatief karakter. De overeenkomstige opsomming in artikel 55, eerste lid, van de richtlijn heeft echter geen limitatief karakter, maar geeft slechts aan dat de preciseringen met name betrekking kunnen hebben op de opgesomde punten. De Raad adviseert om artikel 57 van het ontwerpbesluit in overeenstemming te brengen met artikel 55 van de richtlijn.
n. Uit artikel 62, eerste lid, leidt de Raad af dat het hier om een discretionaire bevoegdheid voor de aanbestedende dienst gaat. Uit artikel 60 van de richtlijn blijkt echter dat hetzij van de onder a bedoelde, hetzij van de onder b bedoelde mogelijkheid gebruik moet worden gemaakt. De Raad adviseert het ontwerp in die zin aan te passen.
9. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies behorende bijlage.
De Raad van State geeft U in overweging in dezen een besluit te nemen, nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De waarnemend Vice-President van de Raad van State
Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W10.04.0637/II met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
- In de toelichting dan wel in transponeringstabel motiveren waarom de volgende bepalingen van de richtlijn 2004/18/EG niet zijn geïmplementeerd in dit ontwerpbesluit:
- artikel 23, vijfde lid, derde alinea
- artikel 25, tweede volzin
- artikel 27, tweede lid, tweede alinea
- artikel 35, eerste lid, zesde alinea
- artikel 36, derde lid
- artikel 69, derde lid
- De artikelsgewijze toelichting aanvullen met de toelichting op artikelen 2, 3 en 4.
- In artikel 29, derde lid, "deelt een aankondiging van een overheidsopdracht mee" vervangen door: maakt een aankondiging van een overheidsopdracht bekend".
Nader rapport (reactie op het advies) van 11 juli 2005
De Raad van State geeft u in overweging in dezen een besluit te nemen, nadat aan de opmerkingen van de Raad aandacht is geschonken. Hieronder volgt een bespreking van de opmerkingen van de Raad.
1. Naar aanleiding van het advies van de Raad is de nota van toelichting aangevuld met het tijdpad voor het wetsvoorstel ter vervanging van de Raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen.
2. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is de nota van toelichting aangevuld met een passage waarin wordt aangegeven hoe de door de Raad geconstateerde spanning inmiddels weggenomen is.
3. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is artikel 76 van het ontwerpbesluit aangevuld en is de nota van toelichting aangevuld met een passage over het toezicht op de naleving.
4. Anders dan de Raad adviseert is in de nota van toelichting niet nader ingegaan op de initiatieven die worden ondernomen om tot een adequaat aanbestedingsbeleid te komen op het punt van combinatievorming, omdat van zodanige initiatieven geen sprake is.
5. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State is in de nota van toelichting een passage opgenomen over de mogelijkheid om ontwerpvergoedingen te verstrekken, en over het kabinetsbeleid, inhoudende dat aanbestedende diensten op rijksniveau in beginsel geen reken- of ontwerpvergoedingen zullen verstrekken. Gelet op de reikwijdte van de Raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen is het echter niet mogelijk om, zoals de Raad adviseert, in dit ontwerpbesluit een verbod op reken- of ontwerpvergoedingen op te nemen.
6. Naar aanleiding van de opmerkingen van Raad van State is de nota van toelichting aangevuld.
7. Overeenkomstig de opmerkingen van de Raad is artikel 53 van het ontwerpbesluit aangepast en beperkt tot de omgang door aanbestedende diensten met erkende bedrijven uit andere lidstaten. Een centrale instantie die verantwoordelijk is voor het opstellen en het beheer van een lijst van erkende ondernemingen wordt op dit moment niet ingesteld. In de eerste plaats omdat dit niet op korte termijn te realiseren is. Voorts bestaat er nog geen duidelijk beeld wat de voordelen of nadelen van een dergelijk systeem zijn. Naar aanleiding van het Visiedocument aanbesteden (Kamerstukken II 2003/04, 29 707 nr. 1) wordt momenteel, in het kader van het wetsvoorstel ter vervanging van de Raamwet EEG-voorschriften, onderzocht of het wenselijk is om een officiële lijst van erkende bedrijven op te stellen.
8.a. De titel van paragraaf 2 van het ontwerpbesluit is naar aanleiding van de opmerking van de Raad herzien, waardoor deze nu beter de inhoud weergeeft.
8.b. Anders dan de Raad meent, dient artikel 5 uit een oogpunt van duidelijkheid en rechtszekerheid gehandhaafd te worden. Overigens bevat het Besluit overheidsaanbestedingen reeds sinds 1994 eenzelfde bepaling als artikel 5, eerste lid, van het ontwerpbesluit, en wordt voorts in het Besluit overheidsaanbestedingen daarnaast eenzelfde bepaling uit de richtlijnen van toepassing verklaard als artikel 2 van het ontwerpbesluit.
8.c. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is nu expliciet de verplichting van de subsidie-ontvanger in artikel 8 van het ontwerpbesluit opgenomen.
8.d. Artikel 18, tweede lid, van het ontwerpbesluit is conform de opmerkingen van de Raad veranderd in een bepaling waarin wordt geregeld dat de aanbestedende dienst die aanbesteedt via een aankoopcentrale, geacht wordt aan de verplichtingen te hebben voldaan, indien de aankoopcentrale aan de verplichtingen heeft voldaan.
8.e. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is in artikel 1 van het ontwerpbesluit een definitie van het begrip "aanbestedingsstukken" opgenomen en zijn artikel 24, de koptekst van paragraaf 7 van het ontwerpbesluit en de nota van toelichting aangepast.
8.f. Het ontwerpbesluit volgt het systeem van richtlijn nr. 2004/18/EG. Het systeem van de richtlijn houdt in dat de voorschriften in beginsel betrekking hebben op alle aanbestedingsprocedures, tenzij in de richtlijn expliciet een ander voorschrift wordt gegeven voor een specifieke procedure. De inhoud van de openbare en de niet-openbare procedure volgt derhalve uit deze systematiek. Anders dan de Raad meen ik daarom dat het ontwerp op dit punt geen aanvulling behoeft.
8.g. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad zijn de artikelen 4, tweede lid, en 25 van het ontwerpbesluit nog eens bezien. Deze artikelen zien beide op de informatie die een aanbestedende dienst mag vragen aan ondernemers, maar de informatie die op grond van deze artikelen kan worden gevraagd, is verschillend van aard. Op grond van artikel 4, tweede lid, kan de aanbestedende dienst vragen welke personen de opdracht zullen uitvoeren. Dit kan zowel de situatie betreffen dat een ondernemer de opdracht in zijn geheel zelf uitvoert, als de situatie dat een ondernemer voor de uitvoering van de opdracht een samenwerkingsverband aangaat of bepaalde onderdelen door onderaannemers laat uitvoeren. Het gaat hier aldus om namen en kwaliteiten van concrete werknemers. Op grond van artikel 25 kan de aanbestedende dienst, voor het geval een ondernemer van plan is om bepaalde onderdelen van de opdracht door onderaannemers uit te laten voeren, ondernemers vragen om aan te geven welk gedeelte door onderaannemers zal worden verricht en om welke onderaannemers het gaat. Artikel 25 ziet aldus niet op informatie over concrete werknemers.
8.h. In artikel 31, eerste lid, onderdeel a, is abusievelijk de term "aanmelding" in plaats van "verzoek om een uitnodiging tot deelneming" gebruikt. Dit is aangepast naar aanleiding van de opmerking van de Raad.
8.i. In de nota van toelichting is een en ander verduidelijkt naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad.
8.j. Artikel 37 is verduidelijkt naar aanleiding van de opmerking van de Raad.
8.k. Opgemerkt dient te worden dat de in artikel 46 bedoelde regelgeving, reeds regelt wie een verzoek tot afgifte van verklaringen kan indienen en welke beoordelingscriteria en procedureregels daarbij gelden. Het is daarom overbodig en onwenselijk om dit nogmaals in het ontwerpbesluit te regelen. In de nota van toelichting is een en ander wel verduidelijkt.
8. l. Aan de suggestie van de Raad is tegemoetgekomen door wijziging van de volgorde van de artikelen 56 en 57 en door invoeging van een nieuwe paragraaf 13 inzake de elektronische veiling.
8. m. Artikel 56 is naar aanleiding van de opmerking van de Raad in overeenstemming gebracht met artikel 55 van de richtlijn.
8.n. De formulering van artikel 62 van het ontwerpbesluit is aangepast naar aanleiding van de opmerking van de Raad.
9. De redactionele opmerkingen van de Raad zijn verwerkt.
10. In het ontwerpbesluit en de nota van toelichting is een aantal technische wijzigingen en verbeteringen aangebracht.
Ik moge U hierbij het gewijzigde ontwerpbesluit en de gewijzigde nota van toelichting doen toekomen en U verzoeken overeenkomstig dit ontwerp te besluiten.
De Minister van Economische Zaken
(1) Richtlijn 2004/18/EG, L 134/114.
(2) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nrs. 5-6, blz. 297.
(3) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 24, blz. 11/12.
(4) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nrs. 5-6, blz. 1.
(5) Richtlijn nr. 89/665/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 21 december 1989 houdende coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten en voor leveringen de uitvoering van werken (PbEG L 395).
(6) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nrs. 5-6, blz. 302 en Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 11, blz. 65-69.
(7) Alcatel - Austria A.G., C81/98, 28 oktober 1999.
(8) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 24, blz. 13.
(9) Artikel 81 van de richtlijn bepaalt dat de lidstaten via doeltreffende, toegankelijke en transparante mechanismen waarborgen dat deze richtlijn wordt toegepast; dit geschiedt overeenkomstig richtlijn 89/665/EEG.
(10) Zie zaak C-57/01, Makedonia Metro, Jurisprudentie 2003, blz. I-1091.
(11) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 24, blz. 12.
Het ontwerpbesluit dient ter implementatie van richtlijn nr. 2004/18/EG (hierna de richtlijn) betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten.(zie noot 1) Deze richtlijn vervangt een aantal richtlijnen die betrekking hadden op de overheidsaanbestedingen. Het ontwerpbesluit hangt samen met het ontwerpbesluit houdende regels betreffende de procedures voor het gunnen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (Besluit aanbestedingen speciale sectoren) dat tevens aan de Raad van State is voorgelegd ter advisering. Het Besluit aanbestedingen speciale sectoren implementeert richtlijn nr. 2004/17/EG.
De Raad van State maakt naar aanleiding van het ontwerpbesluit een aantal opmerkingen. Hij is van oordeel dat in verband daarmee aanpassing van het ontwerpbesluit wenselijk is.
1. De wenselijkheid van een wettelijke regeling
Een van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid was om ter gelegenheid van de implementatie van de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen schoon schip te maken met de thans bestaande lappendeken aan reglementen voor overheidsaanbestedingen en te komen tot een coherent, wettelijk verankerd kader.(zie noot 2) Daarmee zou de aanbestedingsregeling volgens de enquêtecommissie voor het eerst een stevig fundament in de nationale wetgeving krijgen, zouden versnippering en verkokering worden tegengegaan en zou de nodige duidelijkheid worden gegeven. Het kabinet heeft op 24 maart 2003 te kennen gegeven deze aanbeveling op te zullen volgen.(zie noot 3)
Het voorstel voor de nieuwe aanbestedingsrichtlijnen is ingediend op 10 mei 2000. Op 21 mei 2002 is hierover binnen de Raad van de Europese Unie een politiek akkoord bereikt: de contouren van de te aanvaarden tekst waren toen duidelijk, alsook de nog overgebleven discussiepunten met het Europees Parlement. Het eindrapport van de Parlementaire enquête Bouwnijverheid is aangeboden op 12 december 2002(zie noot 4), en de kabinetsreactie, als gezegd, op
24 maart 2003. Er was volgens de Raad dan ook voldoende gelegenheid om, vooruitlopend op de vaststelling van de definitieve tekst van de richtlijn, de nodige voorbereidingen te treffen. Ook bestond voldoende zicht op de implementatietermijn.
Thans wordt echter voorgesteld de richtlijn eerst te implementeren op basis van de bestaande wetgeving, omdat, zo stelt de toelichting, een volwaardig wetgevingstraject niet binnen de verplicht gestelde implementatietermijn van 21 maanden te realiseren is. Uit de toelichting blijkt niet of de regering voornemens is om op zo kort mogelijke termijn een wetsvoorstel in te dienen om te komen tot een volwaardig en coherent aanbestedingsstelsel.
De Raad adviseert dat alsnog in de toelichting tot uitdrukking te brengen.
2. Rechtsbescherming
In het Nederlandse aanbestedingsrecht was het gebruikelijk - en ingevolge de aanbestedingsreglementen zelfs verplicht - dat aanbestedingsprocedures onderworpen waren aan arbitrage. Er is geconstateerd dat het arbitrale beding op gespannen voet staat met richtlijn nr. 89/665/EEG(zie noot 5), omdat het in de arbitrale procedure voor arbiters niet mogelijk is om prejudiciële vragen te stellen, terwijl de mogelijkheden om een en ander aan de orde te stellen in een vernietigingsprocedure bij de rechtbank beperkt lijken te zijn.(zie noot 6) In dit verband wijst de Raad op het Alcatel-arrest van het HvJ EG, dat heeft uitgewezen dat de aanbestedende overheid vóór de gunning van de opdracht een termijn (stand-still periode) moet hanteren waarbinnen de inschrijvers, van wie de offerte niet is gekozen, de mogelijkheid hebben de aanbestedende overheid vragen te stellen over de motivering van de beslissing en, indien ze van mening zijn dat deze beslissing hen benadeelt, beroep aan te tekenen bij een rechtscollege om deze beslissing aan te vechten.(zie noot 7)
Voorts wijst de Raad op het gevolgde systeem van benoeming bij de Raad van Arbitrage voor de Bouw, waar de leden en buitengewone leden worden benoemd door de constituerende verenigingen en die benoeming vervolgens de goedkeuring behoeft van de Minister van Verkeer en Waterstaat. Hierdoor zijn er geen vertegenwoordigers van de aanbestedende diensten in de scheidsgerechten vertegenwoordigd. Bovendien geldt voor niet aangesloten inschrijvers, waaronder buitenlandse aannemers, dat zich de situatie kan voordoen dat zij zich bij arbitrage onderwerpen aan een scheidsgerecht waarvan de leden zijn benoemd door organisaties waarvan leden in die zaak hun concurrenten zijn. In nieuwere aanbestedingsreglementen is het arbitrale beding weliswaar vervallen, maar het is de vraag of, indien de geuite twijfel terecht is, de mogelijkheden voor aanbestedende diensten om een arbitraal beding voor te schrijven niet zou moeten worden beperkt om spanning met richtlijn nr. 89/665/EEG weg te nemen. Eerder heeft het kabinet reeds te kennen gegeven deze spanning weg te willen nemen.(zie noot 8)
De Raad adviseert om in de toelichting nader op deze punten in te gaan en daarbij aan te geven op welke wijze het een en ander zal worden geregeld.
3. Toezicht op naleving
In het Nederlandse stelsel is iedere aanbestedende dienst thans zelf verantwoordelijk voor de naleving van de aanbestedingsregels en ontbreekt elke vorm van toezicht op de naleving van die regels, in het bijzonder in relatie tot decentrale overheden en andere instanties die ingevolge de aanbestedingsrichtlijnen als aanbestedende dienst worden aangemerkt. Wat dit laatste betreft moet bijvoorbeeld ook worden gedacht aan particuliere opdrachtgevers ten aanzien van bepaalde opdrachten die voor meer dan 50% worden gesubsidieerd (artikel 8 van de richtlijn) of aan concessiehouders van openbare werken (artikel 63 e.v. van de richtlijn). Doordat particuliere bedrijven onder omstandigheden onder deze verplichtingen vallen, is het niet mogelijk om via afspraken en coördinatie in de bestuurlijke verhoudingen volledige naleving te bewerkstelligen.
Het onderhavige ontwerpbesluit voorziet slechts ten dele in deze problematiek in artikel 76. Die bepaling heeft betrekking op de specifieke interventiemogelijkheid die de Commissie heeft op grond van artikel 3 van richtlijn nr. 89/665/EEG.
Het is onduidelijk of met artikel 76 van het ontwerpbesluit artikel 81 van de richtlijn jo richtlijn 89/665/EEG volledig is geïmplementeerd.(zie noot 9) Voorts is in de toelichting niet aangegeven waarom geen gebruik wordt gemaakt van de in artikel 81 van de richtlijn geboden mogelijkheid om een onafhankelijke instantie aan te wijzen of op te richten. Een dergelijke instantie kan wellicht een nuttige rol vervullen bij de handhaving van de aanbestedingsregels.
De Raad adviseert op de bovengeschetste problematiek alsnog in te gaan.
4. Combinatievorming bij ondernemers
Artikel 4, derde lid, van het ontwerpbesluit bepaalt, in navolging van artikel 4, tweede lid, van de richtlijn, dat combinaties van ondernemers mogen inschrijven. Dat wil evenwel niet zeggen dat geen eisen mogen worden gesteld aan de samenstelling van combinaties bij aanbestedingen.(zie noot 10) De voorwaarden die aan combinatievorming worden gesteld, vormen - los van de reeds uit het Europese en Nederlandse mededingingsrecht voortvloeiende beperkingen - een belangrijke factor voor de mate waarin het aantal gegadigden wordt beperkt of uitgebreid en de desbetreffende markt zal gaan functioneren. Zo zal het beperken van het aantal ondernemers dat gezamenlijk een combinatie kan aangaan, bij grote projecten tot gevolg hebben dat combinaties van kleinere ondernemingen al snel niet meer in zullen kunnen schrijven.
De Raad adviseert in de toelichting nader in te gaan op de initiatieven die worden ondernomen om tot een adequaat aanbestedingsbeleid te komen op het punt van combinatievorming.
5. Rekenvergoeding
Artikel 29, vijftiende lid, van het ontwerpbesluit maakt het - analoog aan artikel 29, achtste lid, van de richtlijn - mogelijk om te voorzien in prijzen of betalingen aan deelnemers aan een concurrentiegerichte dialoog ten behoeve van bijzonder complexe overheidsopdrachten. De Raad onderschrijft, gelet op het Europese mededingingsrecht, het uitgangspunt van het kabinet dat geen gebruik meer wordt gemaakt van de mogelijkheid om rekenvergoedingen te verstrekken aan inschrijvende partijen, behalve wanneer sprake is van daadwerkelijk ontwerpwerk ten behoeve van innovatief aanbesteden of bijvoorbeeld het uitwerken van alternatieven.(zie noot 11)
De Raad adviseert dit uitgangspunt in de Nederlandse aanbestedingsregels te verankeren.
6. Uitsluiting van deelneming aan een overheidsopdracht
Artikel 45 van het ontwerpbesluit bevat gronden waarop uitsluiting kan plaatsvinden van deelneming aan een overheidsopdracht. Deze gronden vormen een rechtstreekse vertaling van de in artikel 45 van de richtlijn genoemde gronden. Niet duidelijk is - ook de toelichting geeft geen uitsluitsel - welke gevolgtrekking zal worden verbonden aan een veroordeling door een mededingingsautoriteit in het licht van de in het tweede lid, onderdelen c en d, van artikel 45 van de richtlijn genoemde uitsluitingsgronden. In het bijzonder valt daarbij te denken aan een veroordeling wegens het maken van prijsafspraken of het overeenkomen van "opzetgelden" in een aanbestedingsprocedure. Ook rijst de vraag of er op dit punt sprake zou moeten zijn van uniform beleid of dat elke aanbestedende dienst terzake keuzes zou moeten kunnen maken.
De Raad adviseert dit aspect alsnog te bezien en zo nodig het voorstel aan te vullen.
7. Officiële lijsten van erkende ondernemers
Artikel 52 van de richtlijn geeft de lidstaten de mogelijkheid tot het opstellen van officiële lijsten van erkende ondernemingen en tot certificering. In artikel 53 van het ontwerpbesluit wordt geregeld dat een aanbestedende dienst (de staat, een provincie, een gemeente, een waterschap, een publiekrechtelijke instelling of een samenwerkingsverband van deze overheden of publiekrechtelijke instellingen, aldus de definitie in artikel 1, onderdeel r, van het ontwerpbesluit) een dergelijke lijst kan opstellen.
De Raad acht dit een onjuiste implementatie van artikel 52 van de richtlijn. Uit dat artikel blijkt immers dat de opname op de lijst ertoe strekt dat bij elke opdracht een bewijs van inschrijving of een certificaat kan worden ingeleverd bij de aanbestedende dienst (tweede lid), dat een vermoeden van geschiktheid biedt (derde lid). Indien elke aanbestedende dienst zelf een dergelijke lijst zou kunnen opstellen, wordt niet alleen in strijd met artikel 52 van de richtlijn gehandeld, maar ook wordt de strekking van die bepaling miskend. Dat doel kan alleen worden bereikt als er een centrale instantie is die verantwoordelijk is voor het opstellen en het beheer van een lijst van erkende ondernemingen, dan wel de certificatie.
De Raad adviseert het voorstel aan te passen.
8. Overige opmerkingen
De Raad is in zijn algemeenheid van oordeel dat de kwaliteit van het ontwerpbesluit enige verbetering behoeft. Ter adstructie wijst de Raad onder andere op de volgende punten.
a. In paragraaf 2 worden volgens het kopje enkele beginselen geformuleerd. De in deze paragraaf opgenomen artikelen bevatten echter verschillende bepalingen die niets met beginselen te maken hebben. De Raad adviseert de opzet van paragraaf 2 te herzien.
b. Artikel 5, eerste lid, van het ontwerpbesluit vloeit niet voort uit de richtlijn. Ook meent de Raad dat deze bepaling overbodig is, gelet op artikel 2. De Raad adviseert de bepaling te schrappen.
c. Artikel 8 regelt dat het besluit mede van toepassing is op de gunning van opdrachten die voor meer dan 50% worden gesubsidieerd door aanbestedende diensten. Ook is geregeld dat de aanbestedende dienst die de subsidie verleent, waarborgt dat het besluit wordt toegepast (tweede lid). Niet is geregeld dat de subsidieontvanger voor de toepassing van het besluit als aanbestedende dienst wordt aangemerkt, indien deze de opdracht aanbesteedt. De Raad adviseert het voorstel aan te vullen.
d. In artikel 18, tweede lid, is geregeld, dat een aanbestedende dienst die opdrachten via een aankoopcentrale gunt, waarborgt dat het besluit wordt nageleefd. Uit artikel 1, onderdeel s, volgt echter reeds dat een aankoopcentrale als een aanbestedende dienst moet worden aangemerkt, hetgeen voor aankoopcentrales dus reeds rechtstreeks de verplichting meebrengt om het besluit na te leven. Artikel 18, tweede lid, is dan ook in zoverre overbodig. Anderzijds ontbreekt hetgeen in artikel 11, tweede lid, van de richtlijn is voorgeschreven, namelijk dat de aanbestedende dienst die aanbesteedt via een aankoopcentrale, geacht wordt aan de verplichtingen te hebben voldaan indien de aankoopcentrale aan de verplichtingen heeft voldaan. De Raad adviseert artikel 18 nog eens te bezien.
e. In artikel 23, eerste lid, worden "de aanbestedingsstukken" genoemd. Niet duidelijk is welke dit zijn en welke functie zij vervullen in het aanbestedingsproces. Ook is de relatie met het beschrijvend document, waar het blijkens het kopje bij paragraaf 7 verband mee houdt, niet duidelijk.
Voorts is in de structuur van de artikelen 24, 25 en 26 niet duidelijk wat de verhouding is tussen het beschrijvend document en de aankondiging van de overheidsopdracht.
Paragraaf 7 bevat verder blijkens het kopje voorschriften betreffende het beschrijvend document. Verschillende bepalingen in deze paragraaf, zoals artikel 23, vijfde, zevende en tiende lid, en artikel 24, vijfde lid, betreffen echter voorschriften van andere aard.
De Raad adviseert een en ander aan te passen.
f. Het is de Raad opgevallen dat de openbare en de niet-openbare procedure, die in paragraaf 8 worden genoemd en in artikel 1 worden gedefinieerd, niet verder worden uitgewerkt, in tegenstelling tot de andere aanbestedingsprocedures. Hierdoor komt ook de verwijzing in artikel 33, tweede lid, naar "de voorschriften van alle fasen van de openbare procedure" in de lucht te hangen. De Raad adviseert het ontwerp aan te vullen.
g. Artikel 25, betreffende de mogelijkheid voor de aanbestedende dienst om bij de inschrijving te verlangen dat wordt opgegeven welk gedeelte van de opdracht de inschrijver voornemens is bij derden in onderaanneming te geven en welke onderaannemers hij voorstelt, roept de vraag op hoe de verhouding tussen die bepaling is en artikel 4, tweede lid, dat de mogelijkheid biedt om bij de inschrijving de namen en beroepskwalificaties van de personen die met de uitvoering zijn belast, te verlangen. De Raad adviseert dit punt nog eens te bezien.
h. In artikel 31, eerste lid, onderdeel a, wordt de term "aanmelding" gebruikt. Niet duidelijk is wat met deze term wordt bedoeld en in welk verband met een aanbestedingsprocedure zij een rol speelt. De Raad adviseert dit te verduidelijken.
i. Paragraaf 9 is getiteld "de aankondiging". Niet duidelijk is welke functie de aankondiging heeft, in welke fase van het aanbestedingsproces deze een rol speelt en hoe de aankondiging zich verhoudt tot de "vooraankondiging", waarvan bijvoorbeeld in artikel 35 sprake is. De Raad adviseert een en ander te verduidelijken.
j. In artikel 37 is onduidelijk wat wordt bedoeld met "productgroepen". De Raad adviseert dit te verduidelijken.
k. In artikel 46 is geregeld dat een aantal instanties bevoegd is verklaringen af te geven. Dit artikel regelt echter niet wie een verzoek tot afgifte van die verklaringen kan indienen, aan de hand van welke criteria een verzoek wordt beoordeeld (en over welke periode die beoordeling plaatsvindt), en of, en zo ja, welke procedureregels van toepassing zijn en op welke wijze in rechtsbescherming is voorzien. Ook is de verhouding met de wetgeving op basis waarvan de desbetreffende instanties opereren niet duidelijk, bijvoorbeeld in geval van een geheimhoudingsverplichting die op grond van de desbetreffende wetgeving op die instanties rust. De Raad is van oordeel dat het ontwerpbesluit op dit punt tekortschiet en adviseert het ontwerp aan te vullen.
l. Artikel 56 is opgenomen in paragraaf 12 getiteld "uitsluiting, selectie en gunning", maar bevat verschillende bepalingen die geen betrekking op die onderwerpen hebben, zoals het eerste en het tweede lid, dat de elektronische veiling betreft, het vierde lid, dat betrekking heeft op de aankondiging en het vijfde lid, dat het beschrijvend document betreft. De Raad adviseert dit punt nog eens te bezien.
m. De opsomming in artikel 57, tweede lid, van preciseringen in verband met abnormaal lage inschrijvingen heeft een limitatief karakter. De overeenkomstige opsomming in artikel 55, eerste lid, van de richtlijn heeft echter geen limitatief karakter, maar geeft slechts aan dat de preciseringen met name betrekking kunnen hebben op de opgesomde punten. De Raad adviseert om artikel 57 van het ontwerpbesluit in overeenstemming te brengen met artikel 55 van de richtlijn.
n. Uit artikel 62, eerste lid, leidt de Raad af dat het hier om een discretionaire bevoegdheid voor de aanbestedende dienst gaat. Uit artikel 60 van de richtlijn blijkt echter dat hetzij van de onder a bedoelde, hetzij van de onder b bedoelde mogelijkheid gebruik moet worden gemaakt. De Raad adviseert het ontwerp in die zin aan te passen.
9. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies behorende bijlage.
De Raad van State geeft U in overweging in dezen een besluit te nemen, nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De waarnemend Vice-President van de Raad van State
Bijlage bij het advies van de Raad van State betreffende no. W10.04.0637/II met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
- In de toelichting dan wel in transponeringstabel motiveren waarom de volgende bepalingen van de richtlijn 2004/18/EG niet zijn geïmplementeerd in dit ontwerpbesluit:
- artikel 23, vijfde lid, derde alinea
- artikel 25, tweede volzin
- artikel 27, tweede lid, tweede alinea
- artikel 35, eerste lid, zesde alinea
- artikel 36, derde lid
- artikel 69, derde lid
- De artikelsgewijze toelichting aanvullen met de toelichting op artikelen 2, 3 en 4.
- In artikel 29, derde lid, "deelt een aankondiging van een overheidsopdracht mee" vervangen door: maakt een aankondiging van een overheidsopdracht bekend".
Nader rapport (reactie op het advies) van 11 juli 2005
De Raad van State geeft u in overweging in dezen een besluit te nemen, nadat aan de opmerkingen van de Raad aandacht is geschonken. Hieronder volgt een bespreking van de opmerkingen van de Raad.
1. Naar aanleiding van het advies van de Raad is de nota van toelichting aangevuld met het tijdpad voor het wetsvoorstel ter vervanging van de Raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen.
2. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is de nota van toelichting aangevuld met een passage waarin wordt aangegeven hoe de door de Raad geconstateerde spanning inmiddels weggenomen is.
3. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is artikel 76 van het ontwerpbesluit aangevuld en is de nota van toelichting aangevuld met een passage over het toezicht op de naleving.
4. Anders dan de Raad adviseert is in de nota van toelichting niet nader ingegaan op de initiatieven die worden ondernomen om tot een adequaat aanbestedingsbeleid te komen op het punt van combinatievorming, omdat van zodanige initiatieven geen sprake is.
5. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State is in de nota van toelichting een passage opgenomen over de mogelijkheid om ontwerpvergoedingen te verstrekken, en over het kabinetsbeleid, inhoudende dat aanbestedende diensten op rijksniveau in beginsel geen reken- of ontwerpvergoedingen zullen verstrekken. Gelet op de reikwijdte van de Raamwet EEG-voorschriften aanbestedingen is het echter niet mogelijk om, zoals de Raad adviseert, in dit ontwerpbesluit een verbod op reken- of ontwerpvergoedingen op te nemen.
6. Naar aanleiding van de opmerkingen van Raad van State is de nota van toelichting aangevuld.
7. Overeenkomstig de opmerkingen van de Raad is artikel 53 van het ontwerpbesluit aangepast en beperkt tot de omgang door aanbestedende diensten met erkende bedrijven uit andere lidstaten. Een centrale instantie die verantwoordelijk is voor het opstellen en het beheer van een lijst van erkende ondernemingen wordt op dit moment niet ingesteld. In de eerste plaats omdat dit niet op korte termijn te realiseren is. Voorts bestaat er nog geen duidelijk beeld wat de voordelen of nadelen van een dergelijk systeem zijn. Naar aanleiding van het Visiedocument aanbesteden (Kamerstukken II 2003/04, 29 707 nr. 1) wordt momenteel, in het kader van het wetsvoorstel ter vervanging van de Raamwet EEG-voorschriften, onderzocht of het wenselijk is om een officiële lijst van erkende bedrijven op te stellen.
8.a. De titel van paragraaf 2 van het ontwerpbesluit is naar aanleiding van de opmerking van de Raad herzien, waardoor deze nu beter de inhoud weergeeft.
8.b. Anders dan de Raad meent, dient artikel 5 uit een oogpunt van duidelijkheid en rechtszekerheid gehandhaafd te worden. Overigens bevat het Besluit overheidsaanbestedingen reeds sinds 1994 eenzelfde bepaling als artikel 5, eerste lid, van het ontwerpbesluit, en wordt voorts in het Besluit overheidsaanbestedingen daarnaast eenzelfde bepaling uit de richtlijnen van toepassing verklaard als artikel 2 van het ontwerpbesluit.
8.c. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is nu expliciet de verplichting van de subsidie-ontvanger in artikel 8 van het ontwerpbesluit opgenomen.
8.d. Artikel 18, tweede lid, van het ontwerpbesluit is conform de opmerkingen van de Raad veranderd in een bepaling waarin wordt geregeld dat de aanbestedende dienst die aanbesteedt via een aankoopcentrale, geacht wordt aan de verplichtingen te hebben voldaan, indien de aankoopcentrale aan de verplichtingen heeft voldaan.
8.e. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad is in artikel 1 van het ontwerpbesluit een definitie van het begrip "aanbestedingsstukken" opgenomen en zijn artikel 24, de koptekst van paragraaf 7 van het ontwerpbesluit en de nota van toelichting aangepast.
8.f. Het ontwerpbesluit volgt het systeem van richtlijn nr. 2004/18/EG. Het systeem van de richtlijn houdt in dat de voorschriften in beginsel betrekking hebben op alle aanbestedingsprocedures, tenzij in de richtlijn expliciet een ander voorschrift wordt gegeven voor een specifieke procedure. De inhoud van de openbare en de niet-openbare procedure volgt derhalve uit deze systematiek. Anders dan de Raad meen ik daarom dat het ontwerp op dit punt geen aanvulling behoeft.
8.g. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad zijn de artikelen 4, tweede lid, en 25 van het ontwerpbesluit nog eens bezien. Deze artikelen zien beide op de informatie die een aanbestedende dienst mag vragen aan ondernemers, maar de informatie die op grond van deze artikelen kan worden gevraagd, is verschillend van aard. Op grond van artikel 4, tweede lid, kan de aanbestedende dienst vragen welke personen de opdracht zullen uitvoeren. Dit kan zowel de situatie betreffen dat een ondernemer de opdracht in zijn geheel zelf uitvoert, als de situatie dat een ondernemer voor de uitvoering van de opdracht een samenwerkingsverband aangaat of bepaalde onderdelen door onderaannemers laat uitvoeren. Het gaat hier aldus om namen en kwaliteiten van concrete werknemers. Op grond van artikel 25 kan de aanbestedende dienst, voor het geval een ondernemer van plan is om bepaalde onderdelen van de opdracht door onderaannemers uit te laten voeren, ondernemers vragen om aan te geven welk gedeelte door onderaannemers zal worden verricht en om welke onderaannemers het gaat. Artikel 25 ziet aldus niet op informatie over concrete werknemers.
8.h. In artikel 31, eerste lid, onderdeel a, is abusievelijk de term "aanmelding" in plaats van "verzoek om een uitnodiging tot deelneming" gebruikt. Dit is aangepast naar aanleiding van de opmerking van de Raad.
8.i. In de nota van toelichting is een en ander verduidelijkt naar aanleiding van de opmerkingen van de Raad.
8.j. Artikel 37 is verduidelijkt naar aanleiding van de opmerking van de Raad.
8.k. Opgemerkt dient te worden dat de in artikel 46 bedoelde regelgeving, reeds regelt wie een verzoek tot afgifte van verklaringen kan indienen en welke beoordelingscriteria en procedureregels daarbij gelden. Het is daarom overbodig en onwenselijk om dit nogmaals in het ontwerpbesluit te regelen. In de nota van toelichting is een en ander wel verduidelijkt.
8. l. Aan de suggestie van de Raad is tegemoetgekomen door wijziging van de volgorde van de artikelen 56 en 57 en door invoeging van een nieuwe paragraaf 13 inzake de elektronische veiling.
8. m. Artikel 56 is naar aanleiding van de opmerking van de Raad in overeenstemming gebracht met artikel 55 van de richtlijn.
8.n. De formulering van artikel 62 van het ontwerpbesluit is aangepast naar aanleiding van de opmerking van de Raad.
9. De redactionele opmerkingen van de Raad zijn verwerkt.
10. In het ontwerpbesluit en de nota van toelichting is een aantal technische wijzigingen en verbeteringen aangebracht.
Ik moge U hierbij het gewijzigde ontwerpbesluit en de gewijzigde nota van toelichting doen toekomen en U verzoeken overeenkomstig dit ontwerp te besluiten.
De Minister van Economische Zaken
(1) Richtlijn 2004/18/EG, L 134/114.
(2) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nrs. 5-6, blz. 297.
(3) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 24, blz. 11/12.
(4) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nrs. 5-6, blz. 1.
(5) Richtlijn nr. 89/665/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 21 december 1989 houdende coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten en voor leveringen de uitvoering van werken (PbEG L 395).
(6) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nrs. 5-6, blz. 302 en Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 11, blz. 65-69.
(7) Alcatel - Austria A.G., C81/98, 28 oktober 1999.
(8) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 24, blz. 13.
(9) Artikel 81 van de richtlijn bepaalt dat de lidstaten via doeltreffende, toegankelijke en transparante mechanismen waarborgen dat deze richtlijn wordt toegepast; dit geschiedt overeenkomstig richtlijn 89/665/EEG.
(10) Zie zaak C-57/01, Makedonia Metro, Jurisprudentie 2003, blz. I-1091.
(11) Kamerstukken II 2002/03, 28 244, nr. 24, blz. 12.