Voorstel van wet houdende wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie en van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressie-activiteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat, met memorie van toelichting.
- Kenmerk
- W05.04.0536/III
- Datum advies
- 10 december 2004
- Vindplaats
- Kamerstukken II 2004/05, 29 959, nr 4
- Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
- Wet
Toon inhoud
Volledige tekst
Voorstel van wet houdende wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie en van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressie-activiteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat, met memorie van toelichting.
Bij Kabinetsmissive van 8 november 2004, no.04.004251, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet houdende wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie en van de Wet op het primair onderwijs in verband met het bieden van meer ruimte voor het invullen van expressie-activiteiten en het invoeren van de mogelijkheid dat het onderwijs mede de Duitse of Franse taal omvat, met memorie van toelichting.
Het voorstel strekt tot opname van een doelbepaling in verschillende onderwijswetten die inhoudt dat het onderwijs mede is gericht op de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie. Deze bepaling vervangt de huidige doelbepaling, welke inhoudt dat onderwijs ervan uitgaat dat leerlingen in een multiculturele samenleving opgroeien. Volgens het voorstel moeten actief burgerschap en sociale participatie worden gezien als een meer eigentijdse invulling van de bepalingen in artikel 8, derde lid, van de Wet op het primair onderwijs en in artikel 11, derde lid, van de Wet op het voortgezet onderwijs om leerlingen voor te bereiden op de multiculturele samenleving. Tevens maakt het voorstel het mogelijk om leerlingen in het primair onderwijs les in de Duitse of Franse taal te geven. Deze wijziging vloeit voort uit de Europese afspraken in Lissabon en Barcelona om kinderen al op jonge leeftijd te stimuleren minimaal twee vreemde talen te leren. Gelet op de economische en culturele banden met Duitsland, Frankrijk en België (inclusief Wallonië) is gekozen om naast Engels ook Frans en Duits te stimuleren.
De Raad van State maakt een opmerking over de omvang van de onderwijstaak bij het bevorderen van sociale integratie, over de verhouding tot de vrijheid van onderwijs en over de bekostiging van het onderwijs in de Duitse en Franse taal. In verband hiermee is enige aanvulling van de toelichting wenselijk.
1. Het voorstel maakt het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie tot een algemene opdracht van het onderwijs. Uitgangspunt is dat scholen zoveel mogelijk worden vrijgelaten in de wijze waarop zij inhoud geven aan deze opdracht, zodat rekening kan worden gehouden met de specifieke behoefte van elke school. De toelichting gaat uitvoerig in op de verschillende wijzen waarop scholen in de praktijk aan deze opdracht inhoud kunnen geven, variërend van "pestprotocollen" in de individuele school of sportieve en culturele ontmoetingen met leerlingen uit andere culturen, tot de bevordering van democratische participatie op landelijk en Europees niveau. De Raad kan zich vinden in het uitgangspunt dat scholen een belangrijke taak hebben bij het bevorderen van sociale integratie en actief burgerschap. De toelichting wijst er echter terecht op dat voor gemeenschapszin vertrouwen is vereist en dat de school niet de enige plek is waar vertrouwen tussen verschillende groepen kan worden aangeleerd. Ook ervaring binnen de buurt, verenigingen en niet te vergeten het gezin kan dit vertrouwen aankweken. De ontwikkelingen in de maatschappij, zoals de toegenomen individualisering, hebben er toe geleid dat deze taak steeds eenzijdiger bij het onderwijs is komen te liggen. Scholen beschikken evenwel niet over onuitputtelijke menselijke en financiële reserves en zij zullen veelal dan ook gedwongen zijn keuzes te maken bij de uitvoering van deze opdracht. De toelichting biedt hiervoor thans een aantal suggesties en verwijst naar onder meer handreikingen, schooltelevisieprogramma's en een website van Kennisnet. De Raad acht het echter ook van belang dat de toelichting duidelijker aangeeft welke inspanningen en activiteiten niet meer onder de opdracht van het onderwijs vallen, maar tot de verantwoordelijkheid van de overheid, de ouders of andere organisaties behoren. Dit hoeft overigens niet te verhinderen dat scholen die daartoe bereid en in staat zijn, al dan niet incidenteel, vrijwillig taken in die sfeer op zich nemen. De huidige toelichting dient duidelijker uiteen te zetten waar in deze de grenzen liggen.
De Raad adviseert in de toelichting hierop in te gaan.
2. De Raad merkt voorts op dat het voorschrijven van de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie wordt begrensd door de kaders die artikel 23 van de Grondwet aan het regelen van de inhoud van het onderwijs stelt. Dat betekent dat de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie in het openbaar onderwijs moet plaatsvinden met eerbiediging van een ieders godsdienst of levensovertuiging en dat voor het bijzonder onderwijs de vrijheid van richting moet worden geëerbiedigd.
De Raad adviseert op dit punt in de toelichting in te gaan.
3. In het voorgestelde derde lid van artikel 9 van de Wet op het primair onderwijs wordt bepaald dat de onderwijsactiviteiten tevens de Duitse taal of de Franse taal kunnen omvatten.
In de toelichting op deze bepaling wordt wel aangegeven dat deze vakken dan meetellen in het aantal te geven uren, doch wordt niet ingegaan op de wijze waarop extra uitgaven, bijvoorbeeld voor lesmateriaal, zullen worden bekostigd.
De Raad beveelt aan hierop alsnog in te gaan.
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat aan het vorenstaande aandacht zal zijn geschonken.
De Vice-President van de Raad van State
Nader rapport (reactie op het advies) van 14 januari 2005
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden, nadat met het gestelde in het advies rekening is gehouden.
De aanbeveling van de Raad om in de memorie van toelichting op een drietal onderwerpen in te gaan heb ik overgenomen.
Ik moge U, mede namens mijn ambtgenoot van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Het voorstel strekt tot opname van een doelbepaling in verschillende onderwijswetten die inhoudt dat het onderwijs mede is gericht op de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie. Deze bepaling vervangt de huidige doelbepaling, welke inhoudt dat onderwijs ervan uitgaat dat leerlingen in een multiculturele samenleving opgroeien. Volgens het voorstel moeten actief burgerschap en sociale participatie worden gezien als een meer eigentijdse invulling van de bepalingen in artikel 8, derde lid, van de Wet op het primair onderwijs en in artikel 11, derde lid, van de Wet op het voortgezet onderwijs om leerlingen voor te bereiden op de multiculturele samenleving. Tevens maakt het voorstel het mogelijk om leerlingen in het primair onderwijs les in de Duitse of Franse taal te geven. Deze wijziging vloeit voort uit de Europese afspraken in Lissabon en Barcelona om kinderen al op jonge leeftijd te stimuleren minimaal twee vreemde talen te leren. Gelet op de economische en culturele banden met Duitsland, Frankrijk en België (inclusief Wallonië) is gekozen om naast Engels ook Frans en Duits te stimuleren.
De Raad van State maakt een opmerking over de omvang van de onderwijstaak bij het bevorderen van sociale integratie, over de verhouding tot de vrijheid van onderwijs en over de bekostiging van het onderwijs in de Duitse en Franse taal. In verband hiermee is enige aanvulling van de toelichting wenselijk.
1. Het voorstel maakt het bevorderen van actief burgerschap en sociale integratie tot een algemene opdracht van het onderwijs. Uitgangspunt is dat scholen zoveel mogelijk worden vrijgelaten in de wijze waarop zij inhoud geven aan deze opdracht, zodat rekening kan worden gehouden met de specifieke behoefte van elke school. De toelichting gaat uitvoerig in op de verschillende wijzen waarop scholen in de praktijk aan deze opdracht inhoud kunnen geven, variërend van "pestprotocollen" in de individuele school of sportieve en culturele ontmoetingen met leerlingen uit andere culturen, tot de bevordering van democratische participatie op landelijk en Europees niveau. De Raad kan zich vinden in het uitgangspunt dat scholen een belangrijke taak hebben bij het bevorderen van sociale integratie en actief burgerschap. De toelichting wijst er echter terecht op dat voor gemeenschapszin vertrouwen is vereist en dat de school niet de enige plek is waar vertrouwen tussen verschillende groepen kan worden aangeleerd. Ook ervaring binnen de buurt, verenigingen en niet te vergeten het gezin kan dit vertrouwen aankweken. De ontwikkelingen in de maatschappij, zoals de toegenomen individualisering, hebben er toe geleid dat deze taak steeds eenzijdiger bij het onderwijs is komen te liggen. Scholen beschikken evenwel niet over onuitputtelijke menselijke en financiële reserves en zij zullen veelal dan ook gedwongen zijn keuzes te maken bij de uitvoering van deze opdracht. De toelichting biedt hiervoor thans een aantal suggesties en verwijst naar onder meer handreikingen, schooltelevisieprogramma's en een website van Kennisnet. De Raad acht het echter ook van belang dat de toelichting duidelijker aangeeft welke inspanningen en activiteiten niet meer onder de opdracht van het onderwijs vallen, maar tot de verantwoordelijkheid van de overheid, de ouders of andere organisaties behoren. Dit hoeft overigens niet te verhinderen dat scholen die daartoe bereid en in staat zijn, al dan niet incidenteel, vrijwillig taken in die sfeer op zich nemen. De huidige toelichting dient duidelijker uiteen te zetten waar in deze de grenzen liggen.
De Raad adviseert in de toelichting hierop in te gaan.
2. De Raad merkt voorts op dat het voorschrijven van de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie wordt begrensd door de kaders die artikel 23 van de Grondwet aan het regelen van de inhoud van het onderwijs stelt. Dat betekent dat de bevordering van actief burgerschap en sociale integratie in het openbaar onderwijs moet plaatsvinden met eerbiediging van een ieders godsdienst of levensovertuiging en dat voor het bijzonder onderwijs de vrijheid van richting moet worden geëerbiedigd.
De Raad adviseert op dit punt in de toelichting in te gaan.
3. In het voorgestelde derde lid van artikel 9 van de Wet op het primair onderwijs wordt bepaald dat de onderwijsactiviteiten tevens de Duitse taal of de Franse taal kunnen omvatten.
In de toelichting op deze bepaling wordt wel aangegeven dat deze vakken dan meetellen in het aantal te geven uren, doch wordt niet ingegaan op de wijze waarop extra uitgaven, bijvoorbeeld voor lesmateriaal, zullen worden bekostigd.
De Raad beveelt aan hierop alsnog in te gaan.
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat aan het vorenstaande aandacht zal zijn geschonken.
De Vice-President van de Raad van State
Nader rapport (reactie op het advies) van 14 januari 2005
De Raad van State geeft U in overweging het voorstel aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden, nadat met het gestelde in het advies rekening is gehouden.
De aanbeveling van de Raad om in de memorie van toelichting op een drietal onderwerpen in te gaan heb ik overgenomen.
Ik moge U, mede namens mijn ambtgenoot van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap