Wijziging van enige besluiten in verband met de introductie van voorwaardelijk ontslag voor militairen.

Bij Kabinetsmissive van 23 september 2026, no.2026002010, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Staatssecretaris van Defensie, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het ontwerpbesluit tot wijziging van enige besluiten in verband met de introductie van voorwaardelijk ontslag voor militairen en aanpassingen inzake het vervroegd uittreden en het functioneel leeftijdsontslag voor burgerlijke ambtenaren defensie, met nota van toelichting.

Dit besluit wijzigt het Algemeen militair ambtenarenreglement (AMAR) en het Burgerlijk ambtenarenreglement defensie (BARD). In het AMAR wordt de mogelijkheid geïntroduceerd om het strafontslag van militairen in geval van verregaand plichtsverzuim of ander wangedrag onder omstandigheden ook voorwaardelijk op te leggen. In het BARD worden twee aanpassingen doorgevoerd die betrekking hebben op het vervroegd uittreden en functioneel leeftijdsontslag voor burgerlijke ambtenaren van defensie. Over de aanpassingen in het BARD heeft de Afdeling geen opmerkingen; zij gaat in dit advies alleen in op de eerste wijziging van het AMAR.

De mogelijkheid van een voorwaardelijk strafontslag bestaat al sinds de inwerkingtreding van deze regelgeving voor burgerlijk ambtenaren bij defensie. (zie noot 1) Toentertijd werd het vanwege het militair tuchtrecht niet passend geacht deze mogelijkheid ook op te nemen in het AMAR. Uit de toelichting blijkt echter dat in de praktijk een lacune wordt gevoeld tussen de bestaande maatregelen die kunnen worden genomen in geval van plichtsverzuim of ander wangedrag door een militair. Die bestaande mogelijkheden zijn het ambtsbericht en het onvoorwaardelijk ontslag. (zie noot 2) In samenspraak met de vakbonden wordt daar nu de mogelijkheid van het voorwaardelijk strafontslag aan toegevoegd. (zie noot 3)

Het voorwaardelijk verlenen van strafontslag betekent dat het bevoegd gezag de mogelijkheid krijgt om te bepalen dat een strafontslag gedurende een bepaalde tijd (proeftijd) niet ten uitvoer wordt gelegd. Tijdens die proeftijd moet de militair zich houden aan bepaalde maatregelen. Doet hij dat, dan wordt het strafontslag niet ten uitvoer gelegd. Houdt hij zich niet aan de voorwaarden, dan wordt hij alsnog ontslagen.

In de toelichting staat dat "een eventueel besluit tot tenuitvoerlegging beperkt wordt getoetst: beoordeeld moet worden of de gestelde voorwaarde is vervuld c.q. overtreden en of het bevoegd gezag de belangen heeft afgewogen en in redelijkheid tot het ten uitvoer leggen van de maatregel heeft kunnen besluiten." Deze passage roept vragen op over de reikwijdte van een (rechterlijke) toetsing van het voorwaardelijk strafontslag en de rechtspositie van de betrokken militair.

Het tweede deel van de hiervoor aangehaalde passage uit de toelichting vertoont overeenkomsten met vaste rechtspraak inzake het voorwaardelijk strafontslag van burgerlijk ambtenaren van defensie. Daaruit volgt dat bij de toetsing van een besluit tot tenuitvoerlegging moet worden beoordeeld of het gepleegde plichtsverzuim uitvoering van de eerder opgelegde voorwaardelijk straf rechtvaardigt. (zie noot 4)

Naast die beoordeling is er volgens de Centrale Raad van Beroep (CRvB) geen plaats meer voor een evenredigheidstoets. Er wordt beoordeeld of de gestelde voorwaarde voor tenuitvoerlegging is vervuld en, zo ja, of de voor die tenuitvoerlegging in aanmerking te nemen belangen zijn afgewogen en in redelijkheid tot de tenuitvoerlegging kan worden overgegaan. Deze belangenafweging is daarbij, zo stelt de CRvB, van beperkte betekenis. Voorts stelt de CRvB dat alleen onder bijzondere omstandigheden van een bestuursorgaan kan worden verlangd dat het afziet van tenuitvoerlegging in een geval waarin de voorwaarde voor die tenuitvoerlegging is vervuld.

De Afdeling adviseert in de toelichting te verduidelijken of is beoogd om bij deze rechtspraak aansluiting te zoeken of om de rechtspositie van de betrokken militair verder in te perken.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een opmerking bij het ontwerpbesluit en adviseert daarmee rekening te houden voordat een besluit wordt genomen.


De vice-president van de Raad van State

Voetnoten

(1) Artikel 100, derde lid, BARD.
(2) Artikel 28c AMAR en artikel 38 jo. 39, tweede lid, aanhef en onder k en l, AMAR.
(3) Persbericht AFMP 5 februari 2026, Akkoord over voorwaardelijk strafontslag.
(4) Zie o.a. Centrale Raad van Beroep 24 september 2020, ECLI:NL:CRVB:2020:2273 en Centrale Raad van Beroep 7 april 2016, ECLI:NL:CRVB:2016:1264.