Besluit inrichting en orde politieverhoor waaraan de raadsman deelneemt.

Bij Kabinetsmissive van 5 juni 2026, no.2026001200, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Justitie en Veiligheid, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het ontwerpbesluit houdende regels voor de inrichting van en de orde tijdens het politieverhoor waaraan de raadsman deelneemt, met nota van toelichting.

Dit ontwerpbesluit is onderdeel van de modernisering van het Wetboek van Strafvordering en de onderliggende wet- en regelgeving. Het besluit bevat de regels over de orde en inrichting van een politieverhoor waaraan de raadsman van de verdachte deelneemt. De inhoud is nagenoeg volledig overgenomen uit het huidige Besluit inrichting en orde politieverhoor uit 2017.

De Afdeling advisering van de Raad van State maakt een opmerking over de rol van de raadsman bij het verhoor, gelet op ontwikkelingen in de praktijk en jurisprudentie die zich sinds 2017 hebben voorgedaan. Zij adviseert om in de toelichting aan die ontwikkelingen aandacht te besteden en in te gaan op de eventuele gevolgen daarvan voor het ontwerpbesluit.

Daarnaast maakt de Afdeling een opmerking over het ontbreken van regels indien de raadsman op afstand deelneemt aan het verhoor, via telefoon- of videoverbinding. Zij adviseert om die situaties ook te betrekken in het ontwerpbesluit. De Afdeling adviseert de toelichting aan te vullen en het ontwerpbesluit zo nodig aan te passen.

In verband met deze opmerkingen is aanpassing wenselijk van de toelichting en zo nodig het ontwerpbesluit.

1. Inhoud en achtergrond

Het ontwerpbesluit bevat regels over de inrichting van een verhoor van een verdachte waaraan een raadsman deelneemt en de wijze waarop orde wordt gehouden tijdens dat verhoor. Het besluit is een invulling van artikel 2.3.9, vierde lid, van het nieuwe Wetboek van Strafvordering en een implementatie van de Richtlijn betreffende de toegang tot een advocaat in strafprocedures (hierna: de Richtlijn). (zie noot 1) De inhoud van het ontwerpbesluit is in het kader van het wetgevingsprogramma nieuw Wetboek van Strafvordering nagenoeg ongewijzigd overgenomen uit het huidige besluit (hierna: besluit 2017). (zie noot 2)

2. Rol raadsman tijdens het verhoor

De regels in het ontwerpbesluit gaan onder andere over de wijze waarop de raadsman aan het verhoor kan deelnemen. Daarbij wordt een evenwicht gezocht om zowel recht te doen aan het recht op rechtsbijstand van de verdachte tijdens het verhoor als een ordelijk verloop van het verhoor te bewerkstelligen. Dat het verhoor ordentelijk verloopt is in het belang van de waarheidsvinding. De politie wil met een verhoor immers zo veel mogelijk relevante informatie verzamelen voor het oplossen van strafzaken. De aanwezigheid van de raadsman dient als waarborg ter bescherming van de rechten van de verdachte.

Uit de toelichting bij het besluit 2017 volgt dat de deelname van een raadsman in ieder geval kan bestaan uit het stellen van vragen, het vragen van verduidelijking en het afleggen van verklaringen. (zie noot 3) Opmerkingen en verzoeken richt de raadsman tot de verhorende ambtenaar. Volgens het besluit mag hij dit alleen direct na aanvang en direct voor afloop van het verhoor doen. (zie noot 4) Tijdens het verhoor mag de raadsman de verhorend ambtenaar er wel op wijzen dat (a) de verdachte een vraag niet begrijpt, (b) de verhorende ambtenaar het pressieverbod niet in acht neemt en (c) de fysieke of psychische toestand van de verdachte zodanig is dat het verhoor niet kan worden voorgezet. (zie noot 5) Ook kan de raadsman meerdere keren verzoeken om een tijdelijke onderbreking van het verhoor voor overleg met zijn cliënt. De verhorende ambtenaar mag die verzoeken alleen afwijzen als deze de orde of voortgang van het verhoor verstoren. (zie noot 6)

In algemene zin geldt daarnaast dat de raadsman geen onredelijk gebruik mag maken van zijn bevoegdheden en hij mag met zijn deelname de orde van het verhoor niet verstoren. (zie noot 7) Volgens de toelichting bij het besluit 2017 impliceert dit dat de raadsman enerzijds voldoende gelegenheid krijgt om opmerkingen te maken en vragen te stellen en anderzijds dat deze gelegenheid niet onbeperkt is. (zie noot 8) Hiermee wordt voorkomen dat de raadsman de regie van het verhoor overneemt of zelf op elke vraag van de verhoorder reageert.

In de toelichting bij het nu voorliggende besluit wordt voor de context van de gekozen beperkingen verwezen naar de nota van toelichting bij het besluit 2017. (zie noot 9) Daaruit volgt dat het een ‘ordentelijk verloop van het verhoor niet ten goede zou komen wanneer de raadsman bevoegd zou zijn onbeperkt opmerkingen te maken en vragen te stellen’. (zie noot 10) Tegelijk wordt daarin gesteld dat de bepalingen in het besluit moeten worden gezien als minimumnormen. (zie noot 11) De verhorende ambtenaar kan daarvan afwijken door de raadsman meer ruimte te geven om te interveniëren.

Sinds de inwerkingtreding van het besluit in 2017 hebben zich ontwikkelingen voorgedaan. Bij invoering van het besluit was nog amper ervaring opgedaan met rechtsbijstand tijdens het verhoor. Inmiddels is de verhoorbijstand reguliere praktijk en is er onderzoek gedaan naar de ervaring daarmee. Zo heeft het WODC een langetermijnmonitor over de raadsman bij het verhoor uitgevoerd over de inmiddels opgedane praktijkervaringen. (zie noot 12) Met deze langetermijnmonitor heeft het WODC onder andere in kaart gebracht wat de feitelijke rol is van de raadsman tijdens het verhoor, bijvoorbeeld gelet op de hoeveelheid en het type interventies dat de raadsman tijdens het verhoor verricht. Ook heeft het WODC gekeken naar de vraag welke knelpunten door advocaten en politie worden ervaren. Naast deze onderzoeken is de rol van de raadsman tijdens het verhoor ook nader geduid in Europese jurisprudentie. (zie noot 13) In de toelichting wordt hierop niet ingegaan.

De Afdeling adviseert dan ook in de toelichting in te gaan op de genoemde ontwikkelingen sinds inwerkingtreding van het besluit 2017. Zij adviseert daarbij in het bijzonder aandacht te besteden aan de vraag hoe deze ontwikkelingen zich verhouden tot de in het besluit opgenomen regels over de rol van de raadsman bij het verhoor.

3. Raadsman neemt deel via telefoon- of videoverbinding

Het besluit 2017 gaat ervan uit dat het verhoor van de verdachte plaatsvindt in een fysieke verhoorruimte, waarbij alle betrokkenen zich in die verhoorruimte bevinden. Tegenwoordig komt het steeds vaker voor dat een raadsman het verhoor via telefoon (alleen audio) of videoverbinding (audiovisueel) bijwoont. Gelet daarop is de bepaling gewijzigd die het mogelijk maakt voor de hulpofficier van justitie om een advocaat te bevelen het verhoor te verlaten als hij in strijd handelt met het besluit. Er staat niet langer dat de raadsman zich moet ‘verwijderen uit de verhoorruimte’, maar ‘het verlaten van het verhoor’.

Dat de raadsman het verhoor steeds vaker via audio of audiovisueel bijwoont, leidt niet alleen tot vragen over het verlaten van het verhoor, maar ook over de verdere inrichting daarvan. Het is bijvoorbeeld van belang dat een veilige verbinding tot stand komt en dat gewaarborgd is dat de raadsman via de verbinding afdoende rechtsbijstand kan verlenen. Hier gaat het besluit niet op in.

Het nieuwe Wetboek van Strafvordering bevat wel een delegatiegrondslag voor het stellen van nadere regels over de zogenaamde videoconferentie. (zie noot 14) Meer specifiek gaat het daarbij over onder andere de eisen waaraan de techniek van de videoconferentie moet voldoen. De videoconferentie lijkt echter niet direct van toepassing op de hier beschreven situatie - waarbij een verdachte in de verhoorkamer aanwezig is en de raadsman op afstand is - en ondervangt ook niet de situatie dat slechts via geluidsverbinding aan het verhoor wordt deelgenomen.

Het ontwerpbesluit is onderdeel van een moderniseringsoperatie van het Wetboek van Strafvordering, waarvan een van de doelstellingen betrekking heeft op digitalisering van het strafproces. Met het oog daarop en gelet op de ontwikkeling in de praktijk dat een raadsman steeds vaker op afstand deelneemt aan het verhoor, adviseert de Afdeling om ervoor zorg te dragen dat het ontwerpbesluit ook voor die situaties specifieke regels en waarborgen bevat.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een aantal opmerkingen bij het ontwerpbesluit en adviseert daarmee rekening te houden voordat een besluit wordt genomen.

De waarnemend vice-president van de Raad van State

Voetnoten

(1) Richtlijn 2013/48/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2013 betreffende het recht op toegang tot een advocaat in strafprocedures en in procedures ter uitvoering van een Europees aanhoudingsbevel en het recht om een derde op de hoogte te laten brengen vanaf de vrijheidsbeneming en om met derden en consulaire autoriteiten te communiceren tijdens de vrijheidsbeneming.
(2) Besluit inrichting en orde politieverhoor (Stb. 2017, 29).
(3) Nota van toelichting huidig besluit, artikelsgewijze toelichting bij artikel 4, Stb. 2017, 29; gelet op overweging 25 van de preambule bij Richtlijn 2013/48/EU.
(4) Voorgesteld artikel 2.1.4, tweede lid van het ontwerpbesluit; artikel 5, tweede lid, huidig Besluit inrichting en orde politieverhoor.
(5) Voorgesteld artikel 2.1.5 van het ontwerpbesluit.
(6) Artikel 2.3.9, eerste lid, nieuw Wetboek van Strafvordering.
(7) Voorgesteld artikel 2.1.6 van het ontwerpbesluit.
(8) Nota van toelichting huidig besluit, artikelsgewijze toelichting bij artikel 5, Stb. 2017, 29.
(9) De Afdeling verwijst in dat kader naar haar advies van 24 juni 2026 bij het Besluit adviescommissie afgesloten strafzaken 202PM (W16.26.00137/II).
(10) Nota van toelichting huidig besluit, algemeen deel toelichting onder 1.3 Uitgangspunten en hoofdlijnen van de regeling, Stb. 2017, 29.
(11) Nota van toelichting huidig besluit, algemeen deel, Stb. 2017, 29.
(12) T. Geurts & M.S. Hoekstra, Advocaat bij politieverhoor 2017-2019, WODC, Cahier 2021-13, p. 99-104; C.M. Klein Haarhuis, Langetermijnmonitor Raadsman bij verhoor, WODC, Cahier 2018-16, p. 88-91.
(13) Zie o.a. EHRM 27 november 2018, no. 57837/09, Soytemiz v. Turkije en de Conclusie van advocaat-generaal bij het HvJ EU T. Capeta, C-681/24, Europese Commissie v. Tsjechische Republiek.
(14) Artikel 1.11.5 nieuw Wetboek van Strafvordering. Het ‘Besluit videoconferentie’ is in internetconsultatie gegeven, sluitdatum 30 oktober 2026.