Besluit gegevensverwerking bij discriminatie op de BES.

Bij Kabinetsmissive van 9 juli 2025, no.2025001563, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het ontwerpbesluit gegevensverwerking bij discriminatie op de BES, met nota van toelichting.

Dit ontwerpbesluit voorziet in nadere regels op het gebied van gegevensverwerking door de anti-discriminatievoorziening op Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: BES). Deze regels hebben betrekking op de persoonsgegevens die door de anti-discriminatievoorziening worden verwerkt, aan wie deze worden verstrekt, hoe lang deze worden bewaard en op welke wijze deze worden beveiligd.

De Afdeling advisering van de Raad van State maakt enkele opmerkingen over de vaststelling en verantwoording van de toegestane persoonsgegevens, de doorgifte van de gegevens en de regeling van de bewaartermijn. In verband met deze opmerkingen is aanpassing wenselijk van het ontwerpbesluit en de toelichting.

1. Inhoud ontwerpbesluit

Dit ontwerpbesluit is gebaseerd op het wetsvoorstel voor de Wet bescherming tegen discriminatie op de BES.[1] Het wetsvoorstel strekt tot een integrale invoering van de gelijkebehandelingswetten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het doel hiervan is om de aanpak van discriminatie in Caribisch Nederland naar eenzelfde niveau te brengen als in Europees Nederland. Ook worden onder meer regels gesteld over de inrichting van een laagdrempelige anti-discriminatievoorziening (hierna: ADV BES). De ADV BES geeft voorlichting, adviseert, registreert klachten en wikkelt deze af en biedt bijstand bij vragen.

Het wetsvoorstel schrijft voor dat bij algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld over de gegevens die door de ADV BES worden verwerkt, aan wie deze worden verstrekt, hoe lang deze worden bewaard en op welke wijze deze worden beveiligd.[2] Dit ontwerpbesluit geeft hier invulling aan.

2. Persoonsgegevens

Het ontwerpbesluit schrijft voor welke persoonsgegevens de ADV BES mag verwerken. Daarbij geeft het ontwerpbesluit aan dat deze verwerking toegestaan is voor zover dit noodzakelijk is voor de uitoefening van de taken van de ADV BES.[3]

In de toelichting wordt de lijst van toegestane persoonsgegevens niet verantwoord. Hierdoor is onder meer onduidelijk waarom de ADV BES informatie over iemands (algehele) gezondheidstoestand mag verwerken, terwijl zij slechts een taak heeft om ondersteuning te bieden bij discriminatie in het geval van een handicap of chronische ziekte.[4]

Ook valt op dat de ADV BES niet bevoegd is het vaste of tijdelijke karakter van het arbeidscontract als persoonsgegeven te registreren. Dit terwijl de ADV BES onder meer als taak heeft het tegengaan van discriminatie van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Daar komt bij dat in de regeling inzake gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen in Europees Nederland, het voorbeeld waarop het ontwerpbesluit is gebaseerd, dergelijke gegevens wel mogen worden verwerkt.[5]

Gelet op het voorgaande adviseert de Afdeling de lijst van toegestane persoonsgegevens voor verwerking te verantwoorden in de toelichting en waar nodig aan te passen.

3. Doorgifte

Het ontwerpbesluit regelt dat de ADV BES relevante persoonsgegevens onder meer kan verstrekken aan de zogenoemde backoffice, indien en voor zover dit noodzakelijk is voor het verder behandelen van en het ondersteuning bieden bij discriminatie.[6] De backoffice is de antidiscriminatievoorziening in Europees Nederland die ondersteuning en facilitering biedt aan de ADV BES.[7]

Deze gegevensverstrekking gebeurt feitelijk door een frontoffice van de ADV BES. Dat is één van de loketten op de BES waar de voorziening haar diensten verleend.[8] Bij doorzending naar de backoffice worden persoonsgegevens verwerkt die van een frontoffice zijn ontvangen, waarna de persoonsgegevens worden teruggestuurd naar de frontoffice. Hierdoor is er een gegevensstroom van Caribisch Nederland naar Europees Nederland en andersom.

Volgens de toelichting wordt er vanuit gegaan dat alle stappen van deze gegevensstroom vallen binnen het regime van de Wet bescherming persoonsgegevens BES (hierna: Wbp BES). De AVG (hierna: Algemene Verordening Gegevensbescherming) is daarmee volgens de toelichting niet van toepassing en dus is van doorgifte aan een derde land in de zin van de AVG ook geen sprake.[9]

De Afdeling merkt op dat deze redenering tekortschiet. Bij gegevensuitwisseling van Europees naar Caribisch Nederland is op basis van de AVG sprake van doorgifte van persoonsgegevens aan een gebied buiten de Europese Unie.[10] De oorspronkelijke herkomst van de persoonsgegevens is hierbij niet van belang.[11] Op grond van artikel 46 van de AVG mag een doorgifte van persoonsgegevens buiten de Europese Unie alleen plaatsvinden indien passende waarborgen worden geboden en betrokkenen over afdwingbare rechten en doeltreffende rechtsmiddelen beschikken.

Als gevolg van het standpunt dat de AVG hier niet van toepassing is, wordt niet getoetst of wordt voldaan aan artikel 46 AVG inzake doorgifte naar derde landen. Hierdoor is onduidelijk door welk instrument passende waarborgen worden geboden, waarom specifiek voor dat instrument is gekozen en of de Wbp BES in dit kader een rol speelt. Naar aanleiding van de consultatie is de verplichting opgenomen, dat voor de verstrekking van persoonsgegevens door de backoffice een overeenkomst voor de doorgifte naar derde landen wordt gehanteerd. Onduidelijk is of hiermee al dan niet wordt beoogd om artikel 46 AVG na te leven.

Gelet op het voorgaande adviseert de Afdeling de toelichting aan te passen, nader in te gaan op de specifieke waarborgen die worden getroffen ten behoeve van een adequate doorgifte, en zo nodig het ontwerpbesluit aan te passen.

4. Bewaartermijn

Op grond van het ontwerpbesluit mogen de door de ADV BES verwerkte persoonsgegevens niet langer worden bewaard dan nodig voor de duur van de uitvoering van de aan haar toebedeelde taken, en worden ze vijf jaar na de laatste noodzakelijke verwerking automatisch vernietigd.[12] Deze periode is volgens de toelichting afgeleid van de tijd die maximaal benodigd is voor de behandeling van een hulpvraag. Als bijvoorbeeld de bijstand bestaat uit het organiseren van een bemiddelingstraject, het aanhangig maken van een zaak bij het College voor de Rechten van de Mens of het ondersteuning bieden bij een rechtszaak is een relatief lange bewaartermijn nodig.[13]

Wat betreft de constructie om de bewaartermijn te koppelen aan de “laatste noodzakelijke” verwerking wijst de Afdeling er op dat, met het oog op de rechtszekerheid van alle betrokkenen, het ontwerpbesluit een objectief vast te stellen bewaartermijn dient te bevatten. De gekozen constructie maakt dat de peildatum van de bewaartermijn steeds opnieuw aanvangt na een laatste noodzakelijke verwerking, waardoor deze afhankelijk is van de meest recente handelingen van de ADV BES als verwerkingsverantwoordelijke en haar oordeel over wanneer een dergelijke verwerking noodzakelijk is. Dit brengt het risico met zich dat bijzondere persoonsgegevens (soms ook van gevoelige aard) aanmerkelijk langer dan de beoogde maximale termijn van vijf jaar worden bewaard.[14] Dit risico wordt in de toelichting niet benoemd en afgewogen.[15]

De Afdeling adviseert de regeling van de bewaartermijn in het licht van het voorgaande aan te passen.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een aantal opmerkingen bij het ontwerpbesluit en adviseert daarmee rekening te houden voordat een besluit wordt genomen.

De waarnemend vice-president van de Raad van State.

Voetnoten

[1] Kamerstukken II 2023/24, 36 551, nr. 2.
[2] Artikel I, vijfde lid, van de Wet bescherming tegen discriminatie op de BES.
[3] Artikel 4 van het ontwerpbesluit.
[4] Op grond van artikel I, tweede lid, onderdeel a, onder 1°, heeft de ADV BES onder meer als taak de ondersteuning aan personen bij de afwikkeling van hun klachten over onderscheid als bedoeld in de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte. Daarnaast heeft zij rol bij het tegengaan van onderscheid als bedoeld in de Algemene wet gelijke behandeling, de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen, de Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid, artikel III van de Wet van 7 november 2002 tot uitvoering van de richtlijn 1999/70/EG van de Raad van de Europese Unie van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de UNICE en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (Stb. 2002, 560) en artikel V van de Wet van 3 juli 1996 houdende wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de Ambtenarenwet in verband met het verbod tot maken van onderscheid tussen werknemers naar arbeidsduur (Stb. 1996, 391).
[5] Zie de op artikel 2, vierde lid, van de Wet gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen gebaseerde Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 19 januari 2010, nr. 2010-0000023760, CZW/WSG, tot vaststelling van het registratieformulier voor klachten over discriminatie en intrekking van de Stimuleringsregeling professionalisering antidiscriminatiebureaus (ADB’s).
[6] Artikel 5, eerste lid, van het ontwerpbesluit.
[7] Artikel 1 van het ontwerpbesluit. Naar verwachting zal Discriminatie.nl zorg dragen voor de inrichting en werking van de backoffice. Zie paragraaf 2 (Hoofdlijnen) van de toelichting.
[8] Artikel 1 van het ontwerpbesluit.
[9] Toelichting, paragraaf 3 (Verhouding tot andere regelgeving).
[10] Zie ook het advies van de CBP BES van 1 september 2023 over het Wetsvoorstel bescherming tegen discriminatie op de BES. De openbare lichamen hebben ten aanzien van de Europese Unie de status van landen en gebieden overzee (LGO-status).
[11] Zie ook artikel 3 van de AVG.
[12] Artikel 6 van het ontwerpbesluit.
[13] Toelichting, paragraaf 4.1.3 (Bewaartermijnen).
[14] Vergelijk het advies van de Afdeling advisering van 17 april 2024 over de Wet gemeentelijk toezicht seksbedrijven (W16.23.00391/II).
[15] Er zijn enkele Europees-Nederlandse voorbeelden te vinden waarbij de bewaartermijn wordt gekoppeld aan de laatste verwerking (zonder de eis van een noodzakelijke verwerking), vooral binnen het domein van terrorismebestrijding vanwege het zwaarwegende belang daarvan, zie bijvoorbeeld artikel 7b Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding, artikel 3, zesde lid, Wet coördinatie terrorismebestrijding en nationale veiligheid en artikel 6, derde lid, Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud.