Wijziging van de Landbouwkwaliteitswet, de Wet dieren en de Algemene wet bestuursrecht in verband met het implementeren van Europese verordening over geografische aanduidingen.

Bij Kabinetsmissive van 27 juni 2025, no.2025001418, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet houdende wijziging van de Landbouwkwaliteitswet, de Wet dieren en de Algemene wet bestuursrecht in verband met de implementatie van Verordening (EU) 2024/1143 over kwaliteitsaanduidingen, met memorie van toelichting.

Het wetvoorstel wijzigt onder andere de Landbouwkwaliteitswet ter uitvoering van de Europese verordening over kwaliteitsaanduidingen (hierna: de verordening). (zie noot 1) Onderdeel van het wetsvoorstel is de bevoegdheid tot het opleggen van een zelfstandige last om onrechtmatige kwaliteitsaanduidingen van producten te voorkomen of te beëindigen. Deze last kan worden opgelegd aan een ander dan de overtreder, zoals een aanbieder van een hostingdienst, een beheerder van een domeinregister of een registrerende instantie.

De Afdeling advisering van de Raad van State merkt op dat in de toelichting niet nader wordt gemotiveerd waarom bij een besluit tot het opleggen van een zelfstandige last het snel willen verkrijgen van een onherroepelijk rechtelijk oordeel het overslaan van de bezwaarfase aangewezen is.

In verband daarmee is aanpassing wenselijk van de toelichting en zo nodig het wetsvoorstel.

1. Achtergrond en inhoud van het wetsvoorstel

De verordening wijzigt het bestaande stelsel voor het verkrijgen van kwaliteitsaanduidingen ter bescherming van de namen van wijn, gedestilleerde dranken en landbouwproducten met eigenschappen of een reputatie die verband houdt met de plaats van productie. (zie noot 2) De verordening heeft onder andere tot doel kwaliteitsaanduidingen beter te beschermen, ook als het gaat om online interfaces die in de Unie toegankelijk zijn. (zie noot 3)

Ter uitvoering van de verordening voorziet het wetsvoorstel in de bevoegdheid een zelfstandige last op te leggen om onrechtmatig gebruik van kwaliteitsaanduidingen op een online interface te voorkomen of te beëindigen. (zie noot 4) Deze kan worden opgelegd aan een ander dan de overtreder, wanneer het onrechtmatige gebruik niet op een andere wijze kan worden gestopt. (zie noot 5) De zelfstandige last kent een uitgestelde inwerkingtreding. Gedurende een periode van een week kan een voorlopige voorziening met opschortende werking worden gevraagd. Tegen een besluit tot het opleggen van de zelfstandige last, wordt de mogelijkheid tot het instellen van bezwaar uitgesloten. (zie noot 6)

2. Motivering overslaan bezwaarfase

Volgens de toelichting bij het wetsvoorstel is snel ingrijpen in het digitale domein vereist om het doel van de verordening te dienen, namelijk de bescherming van consumenten en eerlijke handelspraktijken van marktdeelnemers. Gelet daarop wordt voorgesteld bezwaar uit te sluiten, en zo de procedure aanmerkelijk te verkorten. (zie noot 7)

De Afdeling merkt op dat de hoofdregel in het bestuursrecht is dat tegen een besluit eerst bezwaar dient te worden gemaakt, voordat beroep bij de rechter kan worden ingesteld. De bezwaarschriftprocedure is het reguliere voorportaal van de rechtsbescherming bij de bestuursrechter. Het overslaan van de bezwaarfase beperkt een laagdrempelige bestuurlijke heroverweging en is een afwijking van het stelsel van rechtsbescherming van de Algemene wet bestuursrecht. (zie noot 8) In dat geval dient te worden gemotiveerd dat het snel verkrijgen van een onherroepelijk rechtelijk oordeel het overslaan van de bezwaarfase aangewezen is.

De Afdeling merkt op dat de huidige toelichting niet voorziet in een nadere motivering waaruit blijkt dat de bescherming van de consumenten en eerlijke handelspraktijken van marktdeelnemers aanleiding is voor het overslaan van de bezwaarfase bij een besluit tot het opleggen van de voorgestelde zelfstandige last.

Gelet op het voorgaande adviseert de Afdeling de toelichting aan te vullen met een nadere motivering van het overslaan van de bezwaarfase en het voorstel zo nodig aan te passen.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een opmerking bij het voorstel en adviseert daarmee rekening te houden voordat het voorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal wordt ingediend.


De vice-president van de Raad van State

Nader rapport (reactie op het advies) van 16 februari 2026

De bedenkingen van de Afdeling hebben aanleiding gegeven om de bezwaarprocedure bij een besluit tot het opleggen van de voorgestelde zelfstandige last te handhaven. Artikel III van het ontwerpwetsvoorstel is geschrapt en de memorie van toelichting is hier in paragraaf 3.2.2 op aangepast.

Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van wet en de memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.

De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur

Voetnoten

(1) Verordening (EU) 2024/1143 van het Europees Parlement en de Raad van 11 april 2024 betreffende geografische aanduidingen voor wijn, gedestilleerde dranken en landbouwproducten, evenals gegarandeerde traditionele specialiteiten en facultatieve kwaliteitsaanduidingen voor landbouwproducten, tot wijziging van de Verordening (EU) nr. 1308/2013, (EU) 2019/787 en (EU) 2019/1753 en tot intrekking van Verordening (EU) nr. 1151/2012, PbEU 2024, L 1/76.
(2) Artikel 4 van verordening (EU) 2024/1143.
(3) Artikel 26, 42 en 43 van verordening (EU) 2024/1143.
(4) De zogeheten zelfstandige last is geregeld in artikel 5:2, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht. Daar is de "enkele last tot het verrichten van bepaalde handelingen" benoemd, met daarbij de bepaling dat geen sprake is van een bestuurlijke sanctie. Bij het niet uitvoeren van een dergelijke last kan een sanctie volgen.
(5) Artikel I, onderdeel D en artikel II, onderdeel C, van het wetsvoorstel.
(6) Artikel III van het wetsvoorstel.
(7) Memorie van toelichting, algemeen deel, paragraaf 3.2.2 ‘Hoger recht’.
(8) Artikel 7:1 Algemene wet bestuursrecht.