Wijziging van het Arbeidsomstandighedenbesluit ter implementatie van Richtlijn (EU) 2022/431 in verband met de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan reprotoxische stoffen.

Bij Kabinetsmissive van 7 februari 2024, no.2024000266, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het ontwerpbesluit tot wijziging van het Arbeidsomstandighedenbesluit ter implementatie van Richtlijn (EU) 2022/431 in verband met de bescherming van werknemers tegen de risico’s van blootstelling aan reprotoxische stoffen, met nota van toelichting.

Het ontwerpbesluit voorziet in implementatie van Richtlijn (EU) 2022/431. (zie noot 1) Deze richtlijn brengt reprotoxische stoffen onder de minimumvoorschriften van Richtlijn 2004/37/EG. Deze hebben ten doel werknemers op Unieniveau te beschermen tegen risico’s voor hun gezondheid en veiligheid als gevolg van beroepsmatige blootstelling aan carcinogene en mutagene stoffen. Reprotoxische stoffen kunnen schadelijke effecten hebben op de seksuele functie en vruchtbaarheid van volwassen mannen en vrouwen en op de ontwikkeling van hun nageslacht.

Richtlijn (EU) 2022/431 waarborgt een minimumniveau van bescherming. Lidstaten kunnen maatregelen met een hogere beschermingsgraad vaststellen. (zie noot 2) Het ontwerpbesluit regelt dat reprotoxische stoffen waarvan (nog) onduidelijk is of zij een veilige drempelwaarde hebben, onder een strenger regime vallen dan de richtlijn voorschrijft. (zie noot 3) Volgens de toelichting maakt dit de regelgeving eenduidiger. Dat moet onduidelijkheid in de praktijk voorkomen en administratieve lasten beperken. (zie noot 4) Ook beschermt dit de gezondheid en veiligheid van werknemers zoveel mogelijk en stimuleert dit het gebruik van minder gevaarlijke alternatieven. (zie noot 5)

De Afdeling advisering van de Raad van State onderschrijft de keuze van de regering om strengere eisen te stellen aan het werken met reprotoxische stoffen waarvan (nog) onduidelijk is of zij een veilige drempelwaarde hebben. Dit sluit ook aan bij het algemene voorzorgsbeginsel in het Unierecht. (zie noot 6)

Het Unierecht vereist wel dat bij het uitgaan boven de minimumvereisten van de richtlijn aandacht wordt besteed aan de verenigbaarheid van de extra beschermende maatregel met het primaire Unierecht, in het bijzonder de bepalingen inzake het vrij verkeer. Als in dat kader sprake is van een belemmering, bijvoorbeeld voor de vrijheid van vestiging, dient te worden gemotiveerd dat deze door een dwingende reden van algemeen belang gerechtvaardigd kan worden en ook noodzakelijk en geschikt is. De in de toelichting genoemde argumenten bieden hiervoor aanknopingspunten.

De Afdeling adviseert de toelichting aldus aan te vullen.

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een aantal opmerkingen bij het ontwerpbesluit en adviseert daarmee rekening te houden voordat een besluit wordt genomen.

De vice-president van de Raad van State

Nader rapport (reactie op het advies) van 23 april 2024

De Afdeling advisering van de Raad van State wijst er terecht op dat toegelicht behoort te worden hoe dit ontwerpbesluit zich verhoudt tot de EU-wetgeving inzake het vrij verkeer, nu is gekozen een beperkte ‘nationale kop’ toe te passen. Het kabinet merkt daarover het volgende op.

Deze zeer beperkte inperking van de vrijheid van vestiging is naar de mening van het kabinet gerechtvaardigd vanwege de redenen die al benoemd zijn in de toelichting (duidelijke en overzichtelijke regelgeving, veiligheid van de werknemer en het beperken van administratieve lasten). Bij de veiligheid van de werknemer heeft het voorzorgprincipe een grote rol gespeeld. Dat weegt naar het oordeel van het kabinet zwaarder dan de zeer beperkte extra verplichting voor bedrijven die zich in Nederland willen vestigen of gevestigd zijn, ten opzichte van bedrijven die elders in de EU werkzaam zijn. Juist door de gekozen vormgeving is er geen verschil in het werk met reprotoxische stoffen ten opzichte van werk met carcinogene of mutagene stoffen, waardoor deze wetgeving duidelijk en niet onnodig complex is gemaakt. De gemaakte keuzes leveren daarnaast geen voordeel op voor Nederlandse bedrijven ten opzichte van bedrijven uit andere lidstaten die zich in Nederland willen vestigen. Ze gelden voor elke werkgever op dezelfde manier. Tot slot zijn de gemaakte keuzes om het doel (veiligheid en duidelijkheid) te bereiken proportioneel: ze gaan niet verder dan strikt noodzakelijk. De nota van toelichting is aangevuld in lijn met bovenstaande.

Van de gelegenheid is gebruikgemaakt om een aantal aanpassingen aan te brengen. De artikelen zijn op drie punten gewijzigd. De eerste wijziging is aangebracht in artikel I, onderdeel O. Hier stond een verwijzing naar artikel 4.10b, derde lid, van het Arbobesluit, maar dit moest een verwijzing zijn naar artikel 4.10b, vierde lid, onderdeel b. De tweede wijziging is aangebracht in artikel I, onderdeel T, en is tekstueel van aard. De verwijzing naar artikel 4.10b, eerste, tweede en derde lid, is gewijzigd in een verwijzing naar ‘het eerste tot en met derde lid’ van artikel 4.10b. De derde wijziging, in artikel III, is inhoudelijk. Hier stond dat het besluit op 1 april 2024 in werking zou treden. Momenteel is dit niet meer haalbaar, vandaar dat de wijziging de dag nadat het besluit in het Staatsblad wordt geplaatst in werking treedt.  Dit betekent dat de Europese implementatiedeadline van 5 april 2024 wordt overschreden en daarom is deze inwerkingtredingsbepaling nu het meest geschikt.

In de toelichting zijn voorts verschillende tekstuele aanpassingen gedaan. Verder is in de een na laatste alinea van paragraaf 9 van het algemeen deel van de toelichting verduidelijkt welke reprotoxische stoffen wel en niet onder de nieuwe regels vallen. Tot slot is in paragraaf 10 de toelichting op de gewijzigde inwerkingtredingsbepaling aangepast.

Ik bied U hierbij het gewijzigde ontwerpbesluit en de gewijzigde nota van toelichting aan en verzoek U overeenkomstig dit ontwerp te besluiten.

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Voetnoten

(1) Richtlijn (EU) 2022/431 van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2022 tot wijziging van Richtlijn 2004/37/EG betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico’s van blootstelling aan carcinogene of mutagene agentia op het werk.
(2) Overweging 1 van Richtlijn (EU) 2022/431. Zie ook artikel 153, vierde lid, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).
(3) Een drempelwaarde is een veilig blootstellingsniveau waaronder blootstelling geen schadelijk effect heeft op de gezondheid van werknemers.
(4) Nota van toelichting, paragraaf 3, onder ‘Reprotoxische stoffen’, en paragraaf 6.(5) Nota van toelichting, paragraaf 9.
(6) Dit beginsel is opgenomen in artikel 191 VWEU.