Advies over Wet gegevensvergaring politie openbareordedomein

Inhoud en doel wetsvoorstel

De regering wil met dit wetsvoorstel de informatiepositie van de politie en de burgemeester versterken bij (online aanwijzingen van) ernstige verstoringen van de fysieke openbare orde. Het wetsvoorstel regelt dat politieambtenaren bevoegd worden om te zoeken naar persoonsgegevens in publiek toegankelijke bronnen en deze vervolgens over te nemen. Ook worden politieambtenaren bevoegd om een persoon online te volgen en zijn of haar online gedrag waar te nemen als het aannemelijk is dat deze persoon een substantiële rol heeft in een ernstige verstoring van de fysieke openbare orde.

Met dit wetsvoorstel wil de regering een belangrijke stap zetten om de wettelijke bevoegdheden voor de handhaving van de fysieke openbare orde beter te laten aansluiten bij de online ontwikkelingen.

Toekomstbestendig openbare-orderecht

De Afdeling advisering merkt op dat de toekomstbestendigheid van het openbare-orderecht onder druk staat door verschillende ontwikkelingen die in elkaar grijpen. Zij wijst in dat verband op de veranderende rol van de burgemeester, de toenemende digitalisering en de overlap met andere rechtsgebieden. Met het oog op de uitvoerbaarheid van het stelsel moet de wetgever hierop niet ad hoc blijven reageren met afzonderlijke nieuwe wettelijke bevoegdheden. Daarom is een integrale doordenking nodig om het openbare-orderecht toekomstbestendig te maken. Daarbij is een gezamenlijke aanpak van de minister van Justitie en Veiligheid en de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties belangrijk. De Afdeling adviseert in de toelichting hierop nader in te gaan.

Eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer

Met het oog op de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer adviseert de Afdeling om het wetsvoorstel te beperken tot de informatie die daadwerkelijk publiek toegankelijk is en in verband daarmee het begrip ‘publiek toegankelijke bronnen’ nader af te bakenen. Verder adviseert zij in de toelichting een toereikend beeld te schetsen van het samenstel van waarborgen. Deze waarborgen moeten ervoor zorgen dat de beperking van de persoonlijke levenssfeer proportioneel is en dat misbruik van de voorgestelde bevoegdheden wordt voorkomen.

Voorafgaande toets door de rechter-commissaris

Het wetsvoorstel regelt dat de rechter-commissaris vooraf toetst of de inzet van de voorgestelde bevoegdheden voldoet aan de wettelijke voorwaarden. De Afdeling advisering merkt op dat uit de rechtspraak niet kan worden afgeleid dat ook in dit geval een voorafgaande toets door de rechter-commissaris vereist is. Daarom adviseert de Afdeling de keuze voor de voorafgaande toets door de rechter-commissaris dragend te motiveren. De keuze voor deze toets roept de vraag op of dit in de praktijk een effectieve waarborg zal vormen. De rechter-commissaris komt uit het strafrecht. Hij beschikt daarom hoofdzakelijk over kennis en ervaring op dat gebied, en niet noodzakelijkerwijs op het terrein van de openbare orde. Bovendien is het de vraag of de rechter-commissaris de extra werklast die met deze toets gepaard gaat in de praktijk ook werkelijk aankan.

Verhouding tot andere wetgeving

De Afdeling advisering merkt op dat bij handhaving van de openbare orde de afbakening niet voldoende duidelijk is tussen de bestaande algemene grondslag in de Politiewet en de voorgestelde specifieke bevoegdheden. Dat leidt tot (rechts)onzekerheid in de uitvoering. De Afdeling adviseert daarom deze afbakening nader te bezien en de toelichting bij het wetsvoorstel hierop aan te vullen. Ook adviseert zij de uitvoerbaarheid door de politie in verband met de voorgestelde afwijkingen van de Wet politiegegevens toe te lichten.

Conclusie

De Afdeling adviseert rekening te houden met deze opmerkingen voordat het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer wordt ingediend.