Advies over Besluit procedurele versnellingen voor elektriciteitsprojecten

Het ontwerpbesluit

Het ontwerpbesluit heeft als doel om de procedures voor elektriciteitsprojecten van 21 kilovolt of meer tot 1 januari 2032 te versnellen. De regering wil dit om infrastructuur sneller aan te kunnen leggen ter verbetering van elektriciteitsvoorzieningen. De versnelling van procedures houdt onder andere in dat het huidige beroep tegen dit soort besluiten van twee instanties (rechtbank en Afdeling bestuursrechtspraak) naar alleen de Afdeling bestuursrechtspraak gaat. Ook gaat een uitspraaktermijn van zes maanden gelden. Verder vervalt de mogelijkheid tot het indienen van een zogeheten pro-formaberoep.

Wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting

De procedurele versnellingen zelf worden geregeld in het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting, dat momenteel in behandeling is bij de Eerste Kamer. Dit wetsvoorstel creëert de mogelijkheid om voor bepaalde categorieën besluiten vier procedurele versnellingen uit de Omgevingswet toe te passen, en schetst randvoorwaarden waaraan in dat geval voldaan moet worden. Dit ontwerpbesluit past deze mogelijkheid om besluiten aan te wijzen voor het eerst toe.

Aanpak netcongestie is noodzakelijk en urgent

De Afdeling advisering onderschrijft de noodzaak en urgentie om netcongestie aan te pakken. Een snelle rechtsgang voor besluiten over elektriciteitsprojecten is belangrijk. Wel moet er een deugdelijke motivering ten grondslag liggen aan de versnelling. Dit vergt dat in het ontwerpbesluit grondig wordt ingegaan op alle randvoorwaarden die het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting stelt om procedurele versnellingen toe te kunnen passen.

Integrale afweging is van belang

Het is van belang dat integraal wordt afgewogen of het aanwijzen van besluiten de meest doelmatige oplossing is om tot versnellingen te komen. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met andere voornemens voor procedurele versnellingen in het rechterlijke traject. Verder is het van belang om te onderzoeken of er alternatieven zijn om te versnellen, bijvoorbeeld in de besluitvormingstrajecten die voorafgaan aan een (eventuele) rechterlijke procedure.

Effectiviteit van de procedurele versnelling

Het advies van de Afdeling advisering is om duidelijker te maken of het ontwerpbesluit daadwerkelijk effectief zal zijn. Uit de toelichting bij het ontwerpbesluit blijkt dat er geen betrouwbare inschatting kan worden gegeven van het aantal verwachte projecten en daaruit voortvloeiende juridische procedures. Zo laat het exacte aantal elektriciteitsprojecten waartoe de komende jaren zal worden besloten, zich moeilijk voorspellen. Ook ontbreekt een duidelijke indicatie van de verwachte tijdwinst. Zonder nadere analyse van het verwachte aantal besluiten en beroepen blijft het onduidelijk of het ontwerpbesluit zal leiden tot een substantiële versnelling van procedures.

Gevolgen voor de rechtspraak

Ook zou meer moeten worden ingegaan op de gevolgen voor de rechtspraak, waaronder de werklast van de Afdeling bestuursrechtspraak en de mogelijk langere doorlooptijden voor andere zaken. Het is de vraag of de beslistermijn van zes maanden voor de Afdeling bestuursrechtspraak realistisch en uitvoerbaar is. Ook komen relevante voordelen van beroep in twee instanties te vervallen, zoals de mogelijkheid van correctie en zogenoemde zeefwerking door de rechtbanken.

Conclusie

De Afdeling advisering heeft een aantal bezwaren bij het ontwerpbesluit en adviseert dit besluit niet te nemen, tenzij het is aangepast.