Advies over beperken van verkooppunten tabaksproducten en vapes

Nieuwe verkoopverboden

Met een verkoopverbod voor tabaksproducten en aanverwante producten zoals vapes wil de regering een nieuwe stap zetten in het beschermen van jongeren en gestopte rokers tegen de verleiding om te gaan roken. Momenteel zijn die producten nog te koop in bijvoorbeeld tankstations, tabakszaken en gemakszaken. De nieuwe verkoopverboden moeten gefaseerd ingaan. Vanaf 2032 mogen tabaksproducten en aanverwante producten, zoals vapes, alleen nog worden verkocht in tabaksspeciaalzaken. Verkoop op andere plekken en verkoop op afstand (onlineverkoop) is dan verboden.

Tabaksverkoop als dienst

In een tabaksspeciaalzaak mogen volgens de regering alleen tabaksproducten en aanverwante producten worden verkocht en mogen geen diensten worden verricht zoals post- of bankdiensten. Zo komen mensen niet onbedoeld in aanraking met rookwaren. Maar de Afdeling advisering wijst erop dat het verkopen van tabak ook een dienst is. Het voorstel bevat daarmee een tegenstrijdigheid. Dit is op te lossen door de verkoop van tabaksproducten en andere afgebakende productgroepen uit te zonderen van het verbod op het verlenen van diensten door tabaksspeciaalzaken. Ook adviseert de Afdeling advisering om in de toelichting in te gaan op de rechtvaardiging van het verkoopverbod in het licht van de vrijheid van ondernemers om zich in Nederland te vestigen. Het verkoopverbod beperkt namelijk de mogelijkheden van ondernemers om zich in Nederland te vestigen door de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten voor te behouden aan bepaalde ondernemers.

Gevolgen verkoopverboden

Verder gaat de Afdeling advisering in op de gevolgen van de verkoopverboden. Het voorgestelde verkoopverbod geldt als eerste voor vapes. Die mogen vanaf 1 juli 2026 alleen nog in tabaksspeciaalzaken verkocht worden. De bedoeling daarvan is dat het gebruik hiervan voor een nieuwe, jonge generatie minder aantrekkelijk wordt. De afnemende beschikbaarheid kan het voor gebruikers van vapes aantrekkelijk maken om over te stappen op (breder) beschikbare tabaksproducten. De Afdeling adviseert om in de toelichting in te gaan op dat gevolg. Ook vraagt de Afdeling advisering aandacht voor de handhaving van de verkoopverboden. De verkoop via niet-reguliere verkoopkanalen kan namelijk toenemen, zoals de verkoop van ‘onder de toonbank’, onderlinge verkoop door jongeren, verkoop via social media en berichtenservices, en verkoop via dealers.

Caribisch Nederland

De voorgestelde verkoopverboden gelden niet voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Daarvoor kunnen goede redenen bestaan, voortkomend uit de specifieke Caribische context. Maar uit de toelichting blijkt onvoldoende waarom de situatie in Caribisch Nederland anders is dan die in Europees Nederland. De Afdeling adviseert daarom om de toelichting op dat punt te verduidelijken. Ook wordt de regering geadviseerd in te gaan op een mogelijk tijdpad voor de toepassing van verschillende maatregelen uit de Tabaks- en rookwarenwet in Caribisch Nederland. De toepasselijke regelgeving is namelijk zeer beperkt van omvang en er zijn vooralsnog geen concrete voornemens om hier een inhaalslag in te maken. Het is de vraag of het invoeren van passende wettelijke regels over de verkoop en het gebruik van tabaksproducten in Caribisch Nederland meer urgentie heeft.

Conclusie

De Afdeling advisering heeft een aantal opmerkingen bij het voorstel en adviseert daarmee rekening te houden voordat het wordt ingediend bij de Tweede Kamer.