Ga naar de inhoud
lees voor
Direct naar
  • en (Information in English)
  • de (Deutsche Informationen)
  • fr (Informations en français)
  • contact
  • pers
  • werken bij
  • app
  • Actueel
    • Nieuws
    • Zittingsagenda
    • Persagenda
    • Evenementen
    • Piet Hein Donner Scriptieprijs
  • Adviezen
  • Uitspraken
  • Publicaties
    • Brochures
    • Studies en onderzoeken
    • Regelingen
    • Consultaties
    • Jaarverslagen
    • Toespraken vice-president
  • Over ons
    • Raad van State in het kort
    • Organisatie
    • Advisering
    • Bestuursrechtspraak
    • Begrotingstoezicht
    • Toetsing Klimaatwet
    • Geschiedenis
    • Raad van State in beeld
  • Zoeken
  • en
  • de
  • fr
  • contact
  • pers
  • werken bij
  • app
Zoeken

  1. Home ›
  2. Uitspraken ›
  3. Uitspraak BRS.26.002868

Uitspraak BRS.26.002868

ECLI
ECLI:NL:RVS:2026:6620
Datum uitspraak
18 november 2026
Inhoudsindicatie
Bij besluit van 18 mei 2026 heeft de minister van Asiel en Migratie appellant in bewaring gesteld. Bij besluit van 23 maart 2026 heeft de minister het verzoek van appellant om haar internationale bescherming te verlenen, niet in behandeling genomen, omdat België volgens de minister verantwoordelijk is voor de behandeling van het verzoek. De minister heeft zich op het standpunt gesteld dat appellant niet aannemelijk heeft gemaakt dat er in België sprake is van systeemfouten in de asielprocedure of de opvangvoorzieningen, die maken dat zij daar een reëel risico loopt op een behandeling in strijd met artikel 4 van het EU Handvest. De rechter in eerste aanleg heeft het beroep van appellant tegen dit besluit op 7 mei 2026 ongegrond verklaard. In de maatregel van bewaring heeft de minister niet nogmaals beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet. De rechtbank heeft geoordeeld dat dat ook niet hoeft. Onder verwijzing naar het arrest van het Hof van 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, heeft zij overwogen dat in het geval van appellant sprake is van een bewaring met het oog op overdracht aan een andere lidstaat op grond van de Dublinverordening, terwijl het arrest gaat over uitzetting van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land. Appellant komt in hoger beroep op tegen dat oordeel. Zij is van mening dat het arrest Adrar met zich brengt dat bij het opleggen van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht moet worden beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet.
  • Verwijzingsuitspraak
  • Bewaring

Toon inhoud

  • Volledige tekst
  • Persbericht
Volledige tekst

BRS.26.002868
ECLI:NL:RVS:2026:6620
Datum uitspraak: 18 november 2026

AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK

Verwijzingsuitspraak in het kader van het hoger beroep van:

[appellant],
appellant,

tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag, zittingsplaats Utrecht, van 3 juni 2026 in zaak nr. NL26.27984 in het geding tussen:

[appellant]

en

de minister van Asiel en Migratie.

Procesverloop

Bij besluit van 18 mei 2026 heeft de minister appellant in bewaring gesteld.

Bij uitspraak van 3 juni 2026 heeft de rechtbank het daartegen door appellant ingestelde beroep ongegrond verklaard en het verzoek om schadevergoeding afgewezen.

Tegen deze uitspraak heeft appellant, vertegenwoordigd door mr. J.C.E. Hoftijzer, advocaat in Amsterdam, hoger beroep ingesteld.

Bij brief van 21 oktober 2026 heeft de Afdeling partijen meegedeeld dat zij voornemens is het Hof van Justitie te verzoeken bij wijze van prejudiciële beslissing uitspraak te doen op de in deze zaak voor te leggen vragen. Aan partijen zijn de vragen in concept voorgelegd.

Appellant en de minister hebben hierop gereageerd.

Overwegingen

Inleiding

1.       Deze verwijzingsuitspraak gaat over de vraag of de minister bij het opleggen van een maatregel van bewaring die erop is gericht een vreemdeling op grond van Verordening (EU) nr. 604/2013 (Dublinverordening) over te dragen aan een andere lidstaat, en de rechter bij de toetsing van de rechtmatigheid van een dergelijke maatregel, moeten nagaan of artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (EU Handvest) zich tegen overdracht verzet.

1.1.    De Afdeling geeft eerst de feiten en het verloop van de procedure weer (onder 2 tot en met 2.3). Daarna zet zij het relevante wettelijk kader uiteen. Vervolgens licht de Afdeling toe waarom zij aanleiding ziet om prejudiciële vragen te stellen (onder 3 tot en met 3.14) en geeft zij een voorlopig oordeel (onder 4 en 4.1), waarna zij die vragen formuleert (onder 5). Tot slot verzoekt de Afdeling het Hof van Justitie de zaak met voorrang te berechten (onder 6).

De feiten en het verloop van de procedure

2.       Bij besluit van 23 maart 2026 heeft de minister het verzoek van appellant om haar internationale bescherming te verlenen, niet in behandeling genomen, omdat België volgens de minister verantwoordelijk is voor de behandeling van het verzoek, en bepaald dat appellant wordt overgedragen aan dat land. De minister heeft zich in dit besluit op het standpunt gesteld dat appellant niet aannemelijk heeft gemaakt dat er in België sprake is van systeemfouten in de asielprocedure of de opvangvoorzieningen in de zin van het arrest van het Hof van 19 maart 2019, Jawo, ECLI:EU:C:2019:82, die maken dat zij daar een reëel risico loopt op een behandeling in strijd met artikel 4 van het EU Handvest. De rechter in eerste aanleg heeft het beroep van appellant tegen dit besluit op 7 mei 2026 ongegrond verklaard.

2.1.    Bij besluit van 18 mei 2026 heeft de minister appellant in bewaring gesteld op grond van artikel 59a, eerste lid, van de Vreemdelingenwet 2000 (Vw 2000) om haar overdracht te bewerkstelligen. In de maatregel van bewaring heeft de minister niet nogmaals beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet.

2.2.    De rechtbank heeft geoordeeld dat dat ook niet hoeft. Onder verwijzing naar het arrest van het Hof van 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, heeft zij overwogen dat in het geval van appellant sprake is van een bewaring met het oog op overdracht aan een andere lidstaat op grond van de Dublinverordening, terwijl het arrest gaat over uitzetting van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land.

2.3.    Appellant komt in hoger beroep op tegen dat oordeel. Zij is van mening dat het arrest Adrar met zich brengt dat bij het opleggen van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht moet worden beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet.

Het wettelijk kader zoals dat gold vóór 12 juni 2026

Unierecht

EU Handvest

Artikel 4 - Het verbod van folteringen en van onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen

Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen.

Dublinverordening

Artikel 3 - Toegang tot de procedure voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming

[…].

2. Wanneer op basis van de in deze verordening vastgestelde criteria geen verantwoordelijke lidstaat kan worden aangewezen, is de lidstaat waar het verzoek om internationale bescherming het eerst werd ingediend, verantwoordelijk voor de behandeling ervan.

Indien het niet mogelijk is een verzoeker over te dragen aan de lidstaat die in de eerste plaats als verantwoordelijke lidstaat is aangewezen, omdat ernstig moet worden gevreesd dat de asielprocedure en de opvangvoorzieningen voor verzoekers in die lidstaat systeemfouten bevatten die resulteren in onmenselijke of vernederende behandelingen in de zin van artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, blijft de lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast de criteria van hoofdstuk III onderzoeken teneinde vast te stellen of een andere lidstaat als verantwoordelijke lidstaat kan worden aangewezen.

Indien de overdracht uit hoofde van dit lid niet kan geschieden aan een op grond van de criteria van hoofdstuk III aangewezen lidstaat of aan de eerste lidstaat waar het verzoek werd ingediend, wordt de lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast, de verantwoordelijke lidstaat.

[…].

Artikel 28 - Bewaring met het oog op overdracht

1. De lidstaten houden niemand in bewaring om de enkele reden dat hij aan de bij deze verordening ingestelde procedure onderworpen is.

2. Wanneer er een significant risico op onderduiken van een persoon bestaat, mogen de lidstaten de betrokken persoon in bewaring houden om overdrachtsprocedures overeenkomstig deze verordening veilig te stellen, op basis van een individuele beoordeling en, enkel voor zover bewaring evenredig is, en wanneer andere, minder dwingende alternatieve maatregelen niet effectief kunnen worden toegepast.

[…].

Artikel 29 - Werkwijzen en termijnen

1. De verzoeker of andere persoon als bedoeld in artikel 18, lid 1, onder c) of d), wordt overeenkomstig het nationale recht van de verzoekende lidstaat, na overleg tussen de betrokken lidstaten, overgedragen van de verzoekende lidstaat aan de verantwoordelijke lidstaat zodra dat praktisch mogelijk is, en uiterlijk binnen een termijn van zes maanden vanaf de aanvaarding van het verzoek van een andere lidstaat om de betrokkene over of terug te nemen of vanaf de definitieve beslissing op het beroep of het bezwaar wanneer dit overeenkomstig artikel 27, lid 3, opschortende werking heeft.

Als overdrachten aan de verantwoordelijke lidstaat plaatsvinden in de vorm van een gecontroleerd vertrek of onder geleide, dragen de lidstaten er zorg voor dat dit op humane wijze gebeurt, met volledige eerbiediging van de grondrechten en de menselijke waardigheid.

De verzoekende lidstaat verstrekt de verzoeker zo nodig een doorlaatbewijs. De Commissie stelt uitvoeringshandelingen be treffende het model van dit doorlaatbewijs vast. Deze uitvoeringshandelingen worden vastgesteld volgens de in artikel 44, lid 2, bedoelde onderzoeksprocedure.

De verantwoordelijke lidstaat laat de verzoekende lidstaat weten dat de betrokkene is aangekomen of dat hij zich niet binnen de gestelde termijn heeft gemeld.

2. Indien de overdracht niet plaatsvindt binnen de gestelde termijn van zes maanden, komt de verplichting voor de verantwoordelijke lidstaat om de betrokkene over te nemen of terug te nemen, te vervallen, en gaat de verantwoordelijkheid over op de verzoekende lidstaat. Indien de overdracht wegens gevangenzetting van de betrokkene niet kon worden uitgevoerd, kan deze termijn tot maximaal één jaar worden verlengd of tot maximaal 18 maanden indien de betrokkene onderduikt.

Richtlijn 2013/33/EU (Opvangrichtlijn)

Artikel 8 - Bewaring

[…].

3. Een verzoeker mag alleen in bewaring worden gehouden:

[…];

f) in overeenstemming met artikel 27 (lees 28; dit is onjuist overgenomen in de Nederlandse vertaling) van Verordening (EU) nr. 604/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 26 juni 2013 tot vaststelling van de criteria en instrumenten om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een verzoek om internationale bescherming dat door een onderdaan van een derde land of een staatloze bij een van de lidstaten wordt ingediend.

[…].

Nationaal recht

Vw 2000

Artikel 59a

1. Onze Minister kan vreemdelingen op wie de Dublinverordening van toepassing is, met het oog op de overdracht aan een verantwoordelijke lidstaat in bewaring stellen met inachtneming van artikel 28 van de Dublinverordening.

[…].

Vreemdelingenbesluit 2000 (Vb 2000)

Artikel 5.1a

[…].

4. Met het oog op de overdracht aan een verantwoordelijke lidstaat met inachtneming van artikel 28 van de Dublinverordening, kan een vreemdeling een vrijheidsontnemende maatregel worden opgelegd of kan hij in bewaring worden gesteld, indien:

a. een concreet aanknopingspunt bestaat voor een overdracht als bedoeld in de Dublinverordening; en

b. een significant risico bestaat dat de vreemdeling zich aan het toezicht zal onttrekken.

Aanleiding voor de prejudiciële vragen

3.       Gelet op het arrest van 17 oktober 2024, Ararat, ECLI:EU:C:2024:892, het genoemde arrest Adrar en het arrest van 25 juni 2026, Hardeker, ECLI:EU:C:2026:518, vraagt de Afdeling zich af of in het kader van de oplegging van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht moet worden getoetst aan artikel 4 van het EU Handvest.

De arresten Ararat, Adrar en Hardeker

3.1.    Het Hof heeft in het arrest Ararat, punt 35, overwogen dat artikel 5 van Richtlijn 2008/115 (Terugkeerrichtlijn) een algemene regel vormt, die de nationale bevoegde autoriteit verplicht om in alle fasen van de Terugkeerprocedure het beginsel van non-refoulement te eerbiedigen. Deze bepaling, gelezen in het licht van artikel 4 en artikel 19, tweede lid, van het EU Handvest, verplicht de nationale bevoegde autoriteit om vóór de uitvoering van een terugkeerbesluit een geactualiseerde beoordeling te maken van de risico’s die een derdelander loopt om te worden blootgesteld aan behandelingen die door deze twee bepalingen absoluut verboden worden (punt 38).

3.2.    Uit het arrest Adrar, punt 76, volgt dat de artikelen 5 en 15 van Richtlijn 2008/115, gelezen in samenhang met artikel 6, artikel 19, lid 2, en artikel 47 van het EU Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een definitief terugkeerbesluit, verplicht is om - zo nodig ambtshalve - na te gaan of het beginsel van non-refoulement zich verzet tegen die verwijdering.

3.3.    Uit het arrest Hardeker, punt 102, volgt dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een terugkeerbesluit, moet onderzoeken of het beginsel van non-refoulement zich tegen verwijdering verzet, ongeacht of de nationale bevoegde autoriteit dit onderzoek bij de inbewaringstelling van de betrokkene heeft verricht.

3.4.    Deze arresten gaan over de eerbiediging van het beginsel van non-refoulement bij de uitvoering van de Terugkeerrichtlijn. In de voorliggende zaak is echter niet de Terugkeerrichtlijn, maar de Dublinverordening van toepassing. Strikt genomen zijn de arresten dus niet van toepassing. Maar ook omstandigheden in een andere lidstaat kunnen maken dat er een reëel risico bestaat op een behandeling in strijd met artikel 4 van het EU Handvest. Gelet op het absolute karakter van het daarin vervatte grondrecht, en overwegende dat omstandigheden in een lidstaat kunnen wijzigen, pleit dat voor een oordeel dat ook in het kader van de oplegging van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht een geactualiseerde beoordeling moet worden gemaakt of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet. Toch twijfelt de Afdeling eraan of dat het juiste oordeel is. Die twijfel is gelegen in het interstatelijk vertrouwensbeginsel en de systematiek van de Dublinverordening. Deze onderwerpen komen hierna aan bod.

Het interstatelijk vertrouwensbeginsel

3.5.    Anders dan voor derde landen geldt voor lidstaten van de Europese Unie het interstatelijk vertrouwensbeginsel. Het uitgangspunt is dat zij zich houden aan de internationale verplichtingen, waaronder de eerbiediging van artikel 4 van het EU Handvest. Daarom kent de beoordeling of die bepaling zich tegen een overdracht verzet een ander toetsingskader dan de beoordeling of het beginsel van non-refoulement zich tegen een uitzetting verzet, namelijk het kader dat het Hof uiteen heeft gezet in het arrest Jawo, punten 76 tot en met 98. Een overdracht is niet toegestaan als er in de aangezochte lidstaat sprake is van systeemfouten in de asielprocedure of de opvangvoorzieningen, die maken dat de verzoeker daar buiten zijn wil en persoonlijke keuzes om, in een situatie van zeer verregaande materiële deprivatie kan terechtkomen. De Afdeling gaat ervan uit dat dit ook het toetsingskader is dat moet worden toegepast als de conclusie is dat in het kader van de bewaringsprocedure moet worden beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet. Maar de Afdeling vraagt zich af of het interstatelijk vertrouwensbeginsel ook meebrengt dat het bezwaarlijk is om die beoordeling in meerdere, al dan niet tegelijk lopende, procedures te maken. Dat zou immers verder afbreuk doen aan het beginsel dat lidstaten elkaar moeten kunnen vertrouwen. Een regel zou daarom denkbaar zijn dat een rechter die een oordeel geeft over de rechtmatigheid van de vreemdelingenbewaring in het kader van een Dublinprocedure, niet mag beoordelen of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet.

De systematiek van de Dublinverordening

3.6.    Uit artikel 3, tweede lid, van de Dublinverordening volgt dat een lidstaat moet beoordelen of een ernstige vrees voor schending van artikel 4 van het EU Handvest maakt dat een verzoeker niet overgedragen kan worden aan de in de eerste plaats verantwoordelijke lidstaat. Als dat zo is, wordt de lidstaat die met het bepalen van de verantwoordelijke lidstaat is belast, de verantwoordelijke lidstaat, tenzij een andere lidstaat als verantwoordelijke lidstaat kan worden aangewezen. De nationale bevoegde autoriteit stelt de verantwoordelijke lidstaat vast bij het nemen van het overdrachtsbesluit, waartegen afzonderlijk beroep openstaat.

3.7.    Aan een bewaringsmaatregel op grond van de Terugkeerrichtlijn ligt per definitie een terugkeerbesluit ten grondslag. Dat is anders bij bewaring op grond van de Dublinverordening en overdrachtsbesluiten. Andere vereisten daargelaten, volgt uit artikel 28, tweede lid, van die verordening dat een verzoeker in bewaring mag worden gehouden om de overdrachtsprocedure veilig te stellen. Dit betekent dat een verzoeker niet alleen in bewaring mag worden gehouden om een overdrachtsbesluit uit te voeren, maar ook tijdens de procedure waarin de verantwoordelijke lidstaat wordt vastgesteld. De Nederlandse wetgever heeft daaraan invulling gegeven met artikel 5.1a, vierde lid, van het Vb 2000, waaruit volgt dat de minister met het oog op de overdracht aan een verantwoordelijke lidstaat met inachtneming van artikel 28 van de Dublinverordening, een vreemdeling in bewaring kan stellen, indien er een concreet aanknopingspunt bestaat voor een overdracht als bedoeld in de Dublinverordening.

3.8.    De Afdeling heeft in haar uitspraak van 12 juni 2026, ECLI:NL:RVS:2026:3387, geoordeeld dat de minister bij het opleggen van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht niet hoeft te beoordelen of artikel 4 van het Handvest zich tegen overdracht verzet als het overdrachtsbesluit nog genomen moet worden, omdat van de uitvoering van een overdrachtsbesluit dan nog geen sprake is en de minister die beoordeling bij het nemen van een eventueel overdrachtsbesluit nog moet maken. Deze beoordeling zal immers actueler zijn dan een eventuele beoordeling in de bewaringsmaatregel. Wat de beoordeling door de nationale bevoegde autoriteit betreft zal de Afdeling haar prejudiciële vragen dan ook toespitsen op de situatie dat het overdrachtsbesluit al is genomen op het moment dat de inbewaringstelling plaatsvindt.

3.9.    In de overwegingen hierna legt de Afdeling uit waarom zij eraan twijfelt dat een beoordeling of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen de overdracht verzet in een rechterlijke procedure over de rechtmatigheid van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht, past binnen de systematiek van de Dublinverordening. Daarbij ziet zij een naar haar oordeel relevant onderscheid tussen de situatie dat het overdrachtsbesluit op het moment van inbewaringstelling al is genomen en de situatie dat het op dat moment nog moet worden genomen. De Afdeling bespreekt de eerste situatie onder 3.10 tot en met 3.12 en de tweede onder 3.13 en 3.14.

De systematiek van de Dublinverordening - de situatie dat het overdrachtsbesluit al genomen is (zoals in deze zaak)

3.10.  Artikel 3, tweede lid, van de Dublinverordening is vergelijkbaar met artikel 5 van de Terugkeerrichtlijn, in de zin dat beide bepalingen een toets aan artikel 4 van het EU Handvest voorschrijven. Artikel 5 van de Terugkeerrichtlijn, waarover de arresten Ararat, Adrar en Hardeker gaan, ziet echter op de tenuitvoerlegging van die richtlijn in het algemeen, terwijl artikel 3, tweede lid, van de Dublinverordening specifiek ziet op de vaststelling van de verantwoordelijke lidstaat. Zoals de Afdeling onder 2 heeft overwogen, was het overdrachtsbesluit in deze zaak al genomen op het moment dat de bewaringsmaatregel werd opgelegd en was dit besluit ook al door de rechter beoordeeld. Een oordeel dat in het kader van het opleggen van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht moet worden beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet, komt erop neer dat ook in de bewaringsprocedure in twijfel kan worden getrokken welke lidstaat verantwoordelijk is, terwijl de bestuurlijke procedure en in dit geval ook de beroepsprocedure die voor de vaststelling daarvan zijn bedoeld al zijn afgerond. Dat doorkruist de systematiek van de Dublinverordening.

3.11.  Het komt ook voor dat het beroep tegen het overdrachtsbesluit nog bij de rechter aanhangig is op het moment dat een bewaringsmaatregel wordt opgelegd en de bewaringsrechter over de rechtmatigheid daarvan moet oordelen. Als ook de bewaringsrechter in dat geval moet beoordelen of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet, betekent dit dat twee verschillende rechters op hetzelfde moment over dezelfde kwestie moeten oordelen. Dit lijkt de Afdeling niet wenselijk.

3.12.  In verband met de actualiteit van de beoordeling vraagt de Afdeling zich verder af of het tijdsbestek tussen het overdrachtsbesluit en de oplegging van de maatregel een verschil kan maken. Het komt veelvuldig voor dat er een lange periode - soms een periode van jaren - verstrijkt tussen het nemen van een terugkeerbesluit en de oplegging van een bewaringsmaatregel om dat besluit uit te voeren. Dat is bij Dublinbewaring in mindere mate het geval. Uit artikel 29, eerste lid, van de Dublinverordening volgt dat een overdracht aan een andere lidstaat in beginsel binnen zes maanden na de aanvaarding van een overname- of terugnameverzoek moet worden gerealiseerd. Dat is nog steeds een betrekkelijk lange periode en deze kan bovendien op grond van het tweede lid van die bepaling worden verlengd indien het overdrachtsbesluit niet kon worden uitgevoerd wegens de gevangenzetting van de betrokkene of indien de betrokkene onderduikt. Maar in de praktijk ziet de Afdeling dat een inbewaringstelling vaak relatief kort na het overdrachtsbesluit volgt. In deze zaak betrof deze periode iets minder dan twee maanden. Gelet hierop vraagt de Afdeling zich af of de periode die is verstreken sinds het nemen van het overdrachtsbesluit relevant is voor de beantwoording van de vraag of de beslissingsbevoegde autoriteit bij het opleggen van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht nogmaals moet beoordelen of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet.

De systematiek van de Dublinverordening - de situatie dat het overdrachtsbesluit nog genomen moet worden

3.13.  Zoals de Afdeling heeft overwogen onder 3.8, is zij van oordeel dat de beslissingsbevoegde autoriteit bij het opleggen van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht niet hoeft te beoordelen of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet als het overdrachtsbesluit nog genomen moet worden. Maar wat betreft de toetsing door de rechter, heeft het Hof in het arrest Hardeker, punt 102, overwogen dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet toetsen van de inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens verwijdering ter uitvoering van een terugkeerbesluit, moet onderzoeken of het beginsel van non-refoulement zich tegen verwijdering verzet, ongeacht of de nationale bevoegde autoriteit dit onderzoek bij de inbewaringstelling van de betrokkene heeft verricht. Als de conclusie moet zijn dat dit arrest van overeenkomstige toepassing is in Dublinbewaringsprocedures, zou dat gelet op de bewoordingen kunnen betekenen dat de bewaringsrechter moet beoordelen of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet, ook als de nationale bevoegde autoriteit nog geen overdrachtsbesluit heeft genomen. Toch twijfelt de Afdeling aan een dergelijke uitleg. Omdat aan een bewaringsmaatregel op grond van de Terugkeerrichtlijn per definitie een terugkeerbesluit ten grondslag ligt, is in het arrest Hardeker uiteraard geen rekening gehouden met de situatie dat het besluit ter uitvoering waarvan de bewaring wordt opgelegd nog niet genomen is. Analoge toepassing van dit arrest bij bewaring gericht op overdracht in het geval dat er nog geen overdrachtsbesluit is genomen, heeft tot gevolg dat de bewaringsrechter vooruit moet lopen op een beoordeling van de nationale bevoegde autoriteit over een mogelijke schending van artikel 4 van het EU Handvest. De rechter moet dan immers nagaan of de verantwoordelijkheid van een bepaalde lidstaat is uitgesloten vanwege een reëel risico op schending van artikel 4 van het EU Handvest, terwijl de nationale bevoegde autoriteit nog geen verantwoordelijke lidstaat heeft vastgesteld. Dit doorkruist niet alleen de systematiek van de Dublinverordening (artikel 27), maar ook de bredere systematiek van het migratierecht van de Europese Unie, dat uitgaat van een nationale bevoegde autoriteit die beslissingen neemt, waartegen een daadwerkelijk rechtsmiddel openstaat bij een rechterlijke instantie. Bovendien staat tegen het overdrachtsbesluit afzonderlijk beroep open, zodat de rechterlijke toets aan artikel 4 van het EU Handvest op een later moment nog wordt uitgevoerd, mits de betrokkene van die beroepsmogelijkheid gebruikmaakt.

3.14.  Het laatste punt van twijfel dat de Afdeling heeft, is gelegen in de termijnen die gelden in de bewaringsprocedure. In deze zaak golden de termijnen van vóór de invoering van het Asiel- en Migratiepact. Maar omdat de procedure bij de rechtbank in deze zaak al is voltooid, gaat de Afdeling met het oog op aanhangige en toekomstige zaken uit van de huidige termijnen. De Nederlandse wetgever heeft ervoor gekozen de rechterlijke toetsing van de rechtmatigheid van een bewaringsmaatregel enkel ambtshalve te laten geschieden. Uit artikel 11, derde lid, van Richtlijn (EU) 2024/1346 volgt dat een dergelijke toets uiterlijk vijftien of, in uitzonderlijke omstandigheden, uiterlijk 21 dagen na de aanvang van de bewaring moet worden afgerond. Voor een beoordeling of voor een lidstaat van het interstatelijk vertrouwensbeginsel mag worden uitgegaan, is vaak een grondige bestudering van omvangrijke documenten, waaronder algemene landeninformatie, vereist. De bewaringsprocedure kent geen bestuurlijke voorprocedure. Als er nog geen overdrachtsbesluit is genomen, zal dit gehele onderzoek dus in de bewaringsprocedure moeten plaatsvinden zonder dat daarvoor handvatten beschikbaar zijn uit een bestuurlijke procedure. Gelet op de korte termijnen is de bewaringsprocedure daarvoor minder geschikt dan de Dublinprocedure.

Voorlopig oordeel van de Afdeling

4.       Gelet op de bedenkingen die de Afdeling uiteengezet heeft onder 3.5 en 3.10 tot en met 3.14, is zij vooralsnog van oordeel dat in het kader van de oplegging van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht niet hoeft te worden beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet. In haar ogen waarborgt de Dublinprocedure de eerbiediging van deze bepaling. Uit het voorgaande volgt echter dat hierover redelijkerwijs twijfel kan bestaan. Daarom vraagt de Afdeling het Hof om verduidelijking.

4.1.    Gelet op dit voorlopig oordeel zal de Afdeling totdat het Hof uitspraak doet geen maatregelen van bewaring met het oog op overdracht onrechtmatig achten, enkel omdat de minister daarin niet heeft beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet. Dit betekent dat de Afdeling hoger beroepen van de minister gegrond zal verklaren als de rechtbank zo’n maatregel enkel om die reden onrechtmatig heeft geacht. Ook betekent dit dat de Afdeling geen rechtbankuitspraken zal vernietigen, enkel omdat de rechtbank een dergelijke beoordeling niet heeft gemaakt. Maar omdat de Afdeling er niet zeker van is of in het kader van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht moet worden beoordeeld of artikel 4 van het EU Handvest zich tegen overdracht verzet, zal zij in ieder hoger beroep tegen een rechtbankuitspraak over zo’n maatregel deze beoordeling zo nodig ambtshalve maken aan de hand van de dossierstukken, om te voorkomen dat zij minder bescherming biedt dan het Unierecht vereist. Dit betekent ook dat de Afdeling geen rechtbankuitspraken zal vernietigen, enkel omdat de rechtbank deze beoordeling wel heeft gemaakt, mits de rechtbank naar haar oordeel tot de juiste conclusie is gekomen.

De prejudiciële vragen

5.       De Afdeling verzoekt het Hof antwoord te geven op de volgende vragen:

Vraag 1a

Moet artikel 3, tweede lid, van Verordening (EU) nr. 604/2013, in het licht van de arresten van het Hof van 17 oktober 2024, Ararat, ECLI:EU:C:2024:892, 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, en 25 juni 2026, Hardeker, ECLI:EU:C:2026:518, zo worden uitgelegd dat het de nationale bevoegde autoriteit ertoe verplicht om bij de inbewaringstelling van een verzoeker met het oog op overdracht, te beoordelen of artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zich tegen de overdracht verzet, als vóór de inbewaringstelling al een overdrachtsbesluit is genomen?

Vraag 1b

Indien het antwoord op de vorige vraag (in beginsel) bevestigend luidt, kan het dan in voorkomend geval zo zijn dat het tijdsbestek tussen het overdrachtsbesluit en de oplegging van de maatregel dusdanig kort is dat de beoordeling in het overdrachtsbesluit voldoende actueel is, zodat de nationale bevoegde autoriteit die niet over hoeft te doen bij de inbewaringstelling?

Vraag 2a

Moet artikel 3, tweede lid, van Verordening (EU) nr. 604/2013, in het licht van arresten van het Hof van 17 oktober 2024, Ararat, ECLI:EU:C:2024:892, 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, en 25 juni 2026, Hardeker, ECLI:EU:C:2026:518, zo worden uitgelegd dat het de nationale rechter die de rechtmatigheid toetst van een bewaringsmaatregel met het oog op overdracht, ertoe verplicht om zo nodig ambtshalve te beoordelen of artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zich tegen de overdracht verzet?

Vraag 2b

Indien het antwoord op de vorige vraag (in beginsel) bevestigend luidt, moet de nationale rechter deze beoordeling dan ook maken als de nationale bevoegde autoriteit het overdrachtsbesluit nog moet nemen?

Verzoek om berechting bij voorrang

6.       De bewaring van appellant is op 28 juli 2026 opgeheven. Deze zaak heeft dus geen spoed. Maar omdat de antwoorden op de vragen gevolgen kunnen hebben voor de uitkomst van alle zaken waarin de rechtmatigheid van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht wordt beoordeeld en er een absoluut grondrecht in het geding is, verzoekt de Afdeling het Hof met toepassing van artikel 53, derde lid, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof van Justitie de zaak bij voorrang te berechten.

Conclusie

7.       De Afdeling schorst de behandeling van het hoger beroep in zaak nr. BRS.26.002868 totdat het Hof uitspraak heeft gedaan.

Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

I.        verzoekt het Hof van Justitie van de Europese Unie bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak te doen op de volgende vragen:

Vraag 1a

Moet artikel 3, tweede lid, van Verordening (EU) nr. 604/2013, in het licht van de arresten van het Hof van 17 oktober 2024, Ararat, ECLI:EU:C:2024:892, 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, en 25 juni 2026, Hardeker, ECLI:EU:C:2026:518, zo worden uitgelegd dat het de nationale bevoegde autoriteit ertoe verplicht om bij de inbewaringstelling van een verzoeker met het oog op overdracht, te beoordelen of artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zich tegen de overdracht verzet, als vóór de inbewaringstelling al een overdrachtsbesluit is genomen?

Vraag 1b

Indien het antwoord op de vorige vraag (in beginsel) bevestigend luidt, kan het dan in voorkomend geval zo zijn dat het tijdsbestek tussen het overdrachtsbesluit en de oplegging van de maatregel dusdanig kort is dat de beoordeling in het overdrachtsbesluit voldoende actueel is, zodat de nationale bevoegde autoriteit die niet over hoeft te doen bij de inbewaringstelling?

Vraag 2a

Moet artikel 3, tweede lid, van Verordening (EU) nr. 604/2013, in het licht van arresten van het Hof van 17 oktober 2024, Ararat, ECLI:EU:C:2024:892, 4 september 2025, Adrar, ECLI:EU:C:2025:647, en 25 juni 2026, Hardeker, ECLI:EU:C:2026:518, zo worden uitgelegd dat het de nationale rechter die de rechtmatigheid toetst van een bewaringsmaatregel met het oog op overdracht, ertoe verplicht om zo nodig ambtshalve te beoordelen of artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zich tegen de overdracht verzet?

Vraag 2b

Indien het antwoord op de vorige vraag (in beginsel) bevestigend luidt, moet de nationale rechter deze beoordeling dan ook maken als de nationale bevoegde autoriteit het overdrachtsbesluit nog moet nemen?

II.       schorst de behandeling van het hoger beroep tot het Hof van Justitie van de Europese Unie uitspraak heeft gedaan en houdt iedere verdere beslissing aan.

Aldus vastgesteld door mr. J.C.A. de Poorter, voorzitter, en mr. B. Meijer en mr. M. den Heyer, leden, in tegenwoordigheid van mr. J.R. Kraak, griffier.

w.g. De Poorter
voorzitter

w.g. Kraak
griffier

Uitgesproken in het openbaar op 18 november 2026

1020

Persbericht

Afdeling bestuursrechtspraak stelt prejudiciële vragen over toetsen van vreemdelingenbewaring

De Afdeling bestuursrechtspraak heeft in een verwijzingsuitspraak van vandaag (18 november 2026) prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van Justitie in Luxemburg. Zij wil van het Europese Hof weten of de minister van Asiel en Migratie en de rechter moeten toetsen op een “reëel risico op onmenselijke of vernederende behandeling”, als Nederland een asielzoeker overdraagt aan een andere lidstaat van de Europese Unie en de asielzoeker om die reden in vreemdelingenbewaring zit.

Achtergrond

In deze concrete rechtszaak gaat het om een Somalische vrouw die door de minister van Asiel- en Migratie in vreemdelingenbewaring is gesteld, zodat zij kan worden overgedragen aan België. Op grond van de Europese Dublinverordening is België in dit geval verantwoordelijk om haar asielaanvraag te behandelen. Maar volgens de vrouw had de minister bij de inbewaringstelling moeten beoordelen of zij bij de overdracht in België een risico loopt om onmenselijk te worden behandeld.

Overdracht binnen de Europese Unie

Uit een eerder arrest van het Europese Hof in Luxemburg volgt dat een rechter het risico op onmenselijke of vernederende behandeling moet beoordelen als een asielzoeker in vreemdelingenbewaring wordt geplaatst omdat hij of zij wordt uitgezet naar een land buiten de Europese Unie. De situatie van de vrouw in deze zaak is echter anders, omdat de minister van Asiel en Migratie haar aan België wil overdragen en dus naar een land binnen de Europese Unie.

Verduidelijking

In de verwijzingsuitspraak overweegt de Afdeling bestuursrechtspraak dat zij “vooralsnog van oordeel is dat in het kader van de oplegging van een bewaringsmaatregel gericht op overdracht niet hoeft te worden beoordeeld of artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie zich tegen overdracht verzet.” In haar ogen biedt de Dublinprocedure voldoende waarborgen. Maar in de uitspraak zet de Afdeling bestuursrechtspraak uiteen dat hierover redelijkerwijs twijfel kan bestaan. Daarom vraagt zij het Europese Hof op dit punt om verduidelijking.

Schorsing van de behandeling van de rechtszaak

De Afdeling bestuursrechtspraak schorst de verdere behandeling van deze rechtszaak in afwachting van de antwoorden van het Hof van Justitie in Luxemburg. Daarna zal de Afdeling bestuursrechtspraak de behandeling van de zaak voortzetten en uiteindelijk een definitieve uitspaak doen.


  • Zoeken
  • Link kopiëren
  • Citeren
  • Opslaan als PDF-document
  • Opslaan als PDF-document

Raad van State

De Raad van State is onafhankelijk adviseur van regering en parlement over wetgeving en bestuur en hoogste algemene bestuursrechter van het land.

  • Meer over ons
  • Vacatures

Contact

De Raad van State bevindt zich in het centrum van Den Haag. Wilt u in contact komen met ons of wilt u ons bezoeken voor een zitting?

  • Telefoon
  • Locatie en route
  • Post en e-mail
  • Wet open overheid
  • Nieuwe zaak starten

Altijd op de hoogte

Ontvang ons nieuws via de abonnementenservice in uw mailbox. Op de hoogte gehouden worden over uitspraken die gedaan worden in bepaalde zaken? Meld u dan aan voor de e-mailservice. Of bekijk de voortgang van een bepaalde procedure bij de Afdeling bestuursrechtspraak.

  • Abonnementenservice
  • E-mailservice uitspraken
  • Voortgang procedure
  • Aanvragen oude uitspraken

Toegankelijkheid | Privacy | Cookiebeleid

Volg ons

  • Bluesky
  • LinkedIn
  • Instagram
  • Mastodon