Uitspraak 202207082/1/R4

202207082/1/R4.
Datum uitspraak: 11 november 2026

AFDELING
BESTUURSRECHTSPRAAK

Uitspraak op de hoger beroepen van:

1.       Stichting Stop Zoutwinning, gevestigd in Zuidlaarderveen, gemeente Tynaarlo, en anderen (SSZ),
2.       [appellant sub 2], wonend in Borgercompagnie, gemeente Midden-Groningen, handelend onder de naam [Landbouwbedrijf],
3.       [appellant sub 3], wonend in Annerveenschekanaal, gemeente Aa en Hunze,
4.       [appellant sub 4], wonend in Borgercompagnie, gemeente Veendam,
5.       Nedmag B.V. (Nedmag), gevestigd in Veendam,
6.       de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei,
appellanten,

tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 1 november 2022 in zaken nrs. 21/3908, 21/3911, 21/3975, 21/3977, 21/3981, 21/3984, 21/4046, 21/4047, 21/4082, 21/4084, 21/4099, 21/4277, 21/4281, 21/4282, 21/4991, 21/4992, 21/8148 en 21/8149 in het geding tussen onder meer:

de appellanten genoemd onder 1 tot en met 4 en [partij], wonend te Wildervank, gemeente Veendam,

en

de minister van Economische Zaken en Klimaat (nu en hierna: de staatssecretaris).

Procesverloop

Bij besluit van 30 april 2021 heeft de staatssecretaris aan Nedmag een omgevingsvergunning verleend voor het uitbreiden en renoveren van de winningslocatie WHC-1 (de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren).

Bij besluit van eveneens 30 april 2021 heeft de staatssecretaris aan Nedmag een omgevingsvergunning verleend voor het uitvoeren van diepboringen voor de aanleg van de nieuwe zoutwinningsputten VE-5 en VE-6 (de omgevingsvergunning diepboringen).

Bij uitspraak van 1 november 2022 heeft de rechtbank de beroepen van onder meer de appellanten genoemd onder 1 tot en met 4 en [partij] tegen de omgevingsvergunning diepboringen gegrond verklaard, dat besluit vernietigd en de staatssecretaris opgedragen om een nieuw besluit te nemen met inachtneming van haar uitspraak. De rechtbank heeft de beroepen tegen de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren ongegrond verklaard.

Tegen deze uitspraak zijn de hoger beroepen gericht.

Bij besluit van 24 januari 2023 heeft de staatssecretaris van Economische Zaken en klimaat (nu en hierna: de staatssecretaris) aan Nedmag een omgevingsvergunning verleend voor het uitvoeren van diepboringen voor de aanleg van de nieuwe zoutwinningsputten VE-5 en VE-7 (de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen).

De appellanten onder 1 tot en met 5 en [partij] hebben gronden aangevoerd over de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen.

De staatssecretaris heeft naar aanleiding van de hoger beroepen een schriftelijke uiteenzetting gegeven en naar aanleiding van de gronden over de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen een verweerschrift ingediend.

Een aantal partijen heeft nadere stukken ingediend.

De Afdeling heeft de zaak op een zitting behandeld op 26 maart 2026, waar zijn verschenen:

-         SSZ, [appellant sub 1A], [appellant sub 1B], [appellant sub 1C], [appellant sub 1D], [appellant sub1E), allemaal vertegenwoordigd of bijgestaan door mr. P.M.J. de Goede en mr. D.M. Kramer-Bakker, advocaten in Groningen, vergezeld door ir. D. Pot,

-         [appellant sub 2], bijgestaan door mr. P.M.J. de Goede en mr. D.M. Kramer-Bakker, vergezeld door [persoon A],

-         [appellant sub 3], vertegenwoordigd door mr. R.J.A. Steenbergen, advocaat in Groningen,

-         [appellant sub 4], vertegenwoordigd door mr. R.J.A. Steenbergen,

-         [partij],

-         Nedmag, vertegenwoordigd door mr. ing. L.J. Wildeboer, advocaat in Amsterdam, vergezeld door [persoon B], ir. A.J. Smit en dr. ir. P.A. Fokker,

-         de staatssecretaris, vertegenwoordigd door mr. drs. K.M. van Leeuwen-Gerkema en mr. E. van Kerkhoven, vergezeld door dr. K. van Thienen-Visser, drs. ing. M. Claasen en J.P. Rovers.

De Afdeling heeft de zaak gelijktijdig op de zitting behandeld met zaak nr. 202207004/1/R4. De Afdeling heeft vandaag ook uitspraak gedaan in die zaak (ECLI:NL:RVS:2026:6374).

Overwegingen

Overgangsrecht inwerkingtreding Omgevingswet

1.       Op 1 januari 2024 zijn de Omgevingswet en de Invoeringswet Omgevingswet in werking getreden. Als een aanvraag om een omgevingsvergunning is ingediend vóór het tijdstip van inwerkingtreding van de Omgevingswet, dan blijft op grond van artikel 4.3, aanhef en onder a, van de Invoeringswet Omgevingswet het recht zoals dat gold onmiddellijk vóór dat tijdstip van toepassing tot het besluit op die aanvraag onherroepelijk wordt, met uitzondering van artikel 3.9, derde lid, eerste zin, van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo).

De aanvraag om de omgevingsvergunning voor het uitbreiden en renoveren van WHC-1 is ingediend op 30 mei 2017. De aanvraag om de omgevingsvergunning voor het uitvoeren van diepboringen is ingediend op 27 maart 2018. Dat betekent dat in dit geval de Wabo, zoals die gold vóór 1 januari 2024, van toepassing blijft.

Inleiding

2.       Nedmag wint sinds 1972 magnesiumzout in de omgeving van de dorpen Borgercompagnie en Tripscompagnie in Groningen. Zij doet dat vanuit de winningslocaties WHC-1 en WHC-2 (WHC staat voor Well Head Centre). WHC-1 en WHC-2 vormen samen de inrichting WHC-1/2. WHC-2 ligt in Tripscompagnie. Op deze locatie wordt zout gewonnen vanuit de ondergrondse cavernes TR-1 tot en met TR-9 en vinden ook productieprocessen plaats. WHC-1 ligt in Borgercompagnie. Op deze locatie wordt zout gewonnen vanuit de ondergrondse cavernes VE-1 tot en met VE-4. Hier vinden geen productieprocessen plaats.

Nedmag heeft een omgevingsvergunning aangevraagd voor het uitbreiden en renoveren van WHC-1 vanwege de aanleg van twee nieuwe winningsputten (VE-5 en VE-6). Hiervoor wordt de bestaande locatie uitgebreid richting het zuiden en worden onder meer nieuwe pompen gerealiseerd. Daarnaast heeft Nedmag een omgevingsvergunning aangevraagd voor het maken van de twee nieuwe zoutwinningsputten met behulp van een mobiele boorinstallatie. Deze omgevingsvergunning diepboringen betreft een tijdelijke activiteit die ongeveer vier maanden duurt. Beide aanvragen zijn, voor zover van belang, ingediend voor de activiteit "het oprichten, het veranderen of veranderen van de werking of het in werking hebben van een inrichting of mijnbouwwerk" als bedoeld in artikel 2.1, eerste lid, aanhef en onder e, van de Wabo.

De staatssecretaris heeft beide vergunningen verleend en hieraan voorschriften verbonden. De omgevingsvergunning diepboringen is verleend voor een periode van twee jaar na de datum van inwerkingtreding van dat besluit.

Onder meer de appellanten onder 1 tot en met 4 en [partij] hebben beroep ingesteld tegen de omgevingsvergunningen. Op verzoek van de rechtbank heeft de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak voor Milieu en Ruimtelijke Ordening (STAB) op 31 mei 2022 een deskundigenverslag uitgebracht (STAB-verslag).

De rechtbank heeft de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren in stand gelaten. De rechtbank heeft de omgevingsvergunning diepboringen vernietigd, kort gezegd omdat de staatssecretaris onvoldoende heeft onderzocht of er onaanvaardbare hinder optreedt door laagfrequent geluid van de booractiviteiten.

Opzet uitspraak

3.       De Afdeling bespreekt hieronder eerst twee algemene punten over de hoger beroepen (onder A). Daarna bespreekt de Afdeling de hogerberoepsgronden over de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren (onder B). Vervolgens komen de hogerberoepsgronden over de omgevingsvergunning diepboringen aan bod (onder C). De Afdeling gaat daarna in op de beroepen tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen, die de staatssecretaris heeft verleend na de rechtbankuitspraak (onder D). Tot slot volgen de conclusie en slotoverwegingen (onder E).

De staatssecretaris heeft de aanvragen om omgevingsvergunningen gecoördineerd voorbereid met het verzoek van Nedmag om instemming met het Winningsplan 2018. Bij besluit van 30 april 2021 heeft de staatssecretaris gedeeltelijk ingestemd met dat winningsplan. De rechtbank heeft op 1 november 2022 uitspraak gedaan op de beroepen tegen dat instemmingsbesluit. De hoger beroepen daartegen komen aan de orde in de uitspraak van de Afdeling van vandaag, ECLI:NL:RVS:2026:6374.

A.       Hoger beroep - algemeen

Geen hoger beroep [partij]

4.       In het opschrift van het hogerberoepschrift van [partij] tegen de rechtbankuitspraak over het instemmingsbesluit zijn ook de zaaknummers van de rechtbankuitspraak over de omgevingsvergunningen vermeld. De Afdeling stelt vast dat [partij] geen hogerberoepsgronden heeft aangevoerd tegen laatstgenoemde uitspraak. Op de zitting bij de Afdeling heeft hij meegedeeld dat het hem gaat om het instemmingsbesluit. De Afdeling stelt daarom vast dat [partij] niet heeft bedoeld om hoger beroep in te stellen tegen de rechtbankuitspraak over de omgevingsvergunningen. De griffier zal het door [partij] betaalde griffierecht aan hem terugbetalen.

Gecoördineerde besluitvorming

5.       SSZ en [appellant sub 2] betogen dat de rechtbank niet heeft onderkend dat het verzoek om instemming met het winningsplan ten onrechte gecoördineerd is voorbereid met de aanvragen om omgevingsvergunning.

Dit betoog slaagt niet. Voor de motivering verwijst de Afdeling naar de uitspraak over het instemmingsbesluit (ECLI:NL:RVS:2026:6374), onder 9.1.

B.       Hoger beroep - omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren

Bevoegdheid staatssecretaris

6.       SSZ en [appellant sub 2] betogen dat de rechtbank niet heeft onderkend dat de staatssecretaris niet bevoegd was om te beslissen op de aanvraag om een omgevingsvergunning voor het uitbreiden en renoveren van WHC-1. Zij voeren aan dat uit artikel 2.4, derde lid, van de Wabo volgt dat de minister alleen bevoegd kan zijn als het gaat om een project van nationaal belang. Aangezien in de Structuurvisie Ondergrond staat dat zoutwinning niet van nationaal belang is, is het besluit onbevoegd genomen. Verder staat weliswaar in artikel 3.3, vierde lid, van het Besluit omgevingsrecht (Bor) dat de minister bevoegd is om te beslissen op een aanvraag die betrekking heeft op een inrichting die in hoofdzaak een mijnbouwwerk is, maar volgens hen is de inrichting van Nedmag dat niet. Zij verwijzen in dat verband naar de uitspraak van de Afdeling van 22 juli 2020, ECLI:NL:RVS:2020:1765, waarin werd geoordeeld dat het college van burgemeester en wethouders het bevoegd gezag was voor een omgevingsvergunning voor een mijnbouwwerk.

6.1.    In artikel 2.4, eerste lid, van de Wabo staat de hoofdregel dat het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waar het betrokken project in hoofdzaak zal worden of wordt uitgevoerd, beslist op de aanvraag om een omgevingsvergunning. Als uitzondering op die hoofdregel zijn in het tweede tot en met vijfde lid andere bestuursorganen als bevoegd gezag aangewezen. Eén van die uitzonderingen betreft de bij algemene maatregel van bestuur aangewezen projecten die van nationaal belang worden geacht (derde lid).

Artikel 3.3, vierde lid, van het Bor bepaalt dat de minister van Economische Zaken bevoegd is om te beslissen op een aanvraag die betrekking heeft op een inrichting die in hoofdzaak een mijnbouwwerk is en mijnbouwwerken, niet zijnde inrichtingen.

6.2.    De Afdeling stelt voorop dat de aanvraag om omgevingsvergunning betrekking heeft op een inrichting die in hoofdzaak een mijnbouwwerk is. Mijnbouw is namelijk de hoofdactiviteit binnen de inrichting. De door SSZ en [appellant sub 2] genoemde uitspraak van de Afdeling van 22 juli 2020 is niet relevant. De aanvraag die daarin aan de orde was, ging over het ontwikkelen van een locatie om een exploratieboring uit te voeren om de mogelijke aanwezigheid van gas vast te stellen. Dit is niet vergelijkbaar met de doorlopende mijnbouwactiviteiten in de inrichting WHC-1/2.

Met de aanwijzing in artikel 3.3, vierde lid, van het Bor zijn aanvragen die betrekking hebben op een inrichting die in hoofdzaak een mijnbouwwerk is, aangemerkt als project van nationaal belang. Dat in de Structuurvisie Ondergrond - een ruimtelijk beleidsdocument - staat dat zoutwinning niet van nationaal belang is, doet daaraan niet af. De rechtbank heeft dan ook terecht geoordeeld dat de staatssecretaris bevoegd was om op de aanvraag te beslissen.

Het betoog slaagt niet.

Mer-beoordeling

7.       SSZ en [appellant sub 2] betogen dat ten onrechte geen zogenoemde mer-beoordeling is uitgevoerd voor de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren.

7.1.    SSZ heeft pas tijdens de zitting bij de rechtbank verduidelijkt dat zij met haar beroepsgrond dat ten onrechte geen milieueffectrapport is gemaakt voorafgaand aan de omgevingsvergunning diepboringen, ook bedoelt dat een mer-beoordeling had moeten worden uitgevoerd voor de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren. [appellant sub 2] heeft in beroep niets hierover aangevoerd. De rechtbank heeft de beroepsgrond van SSZ over de mer-beoordeling voor de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren buiten beschouwing gelaten wegens strijd met de goede procesorde.

In hun hogerberoepschrift erkennen SSZ en [appellant sub 2] dat de beroepsgrond zeer laat is aangevoerd en zij bestrijden in dat stuk niet dat de rechtbank de beroepsgrond buiten beschouwing heeft kunnen laten. Op de zitting bij de Afdeling hebben SSZ en [appellant sub 2] dit alsnog bestreden. Volgens hen is het betoog over de mer-beoordeling aan het begin van de zitting bij de rechtbank aangestipt en kregen zij ten onrechte geen gelegenheid om dit nader toe te lichten.

De Afdeling laat het betoog over de mer-beoordeling buiten beschouwing. Het hoger beroep is namelijk gericht tegen de uitspraak van de rechtbank. De rechtbank heeft deze beroepsgrond terecht buiten beschouwing gelaten, omdat de beroepsgrond te laat is aangevoerd. Ook het aanvoeren van zo’n grond aan het begin van de zitting bij de rechtbank is te laat. Daarbij is van belang dat er geen reden is waarom SSZ en [appellant sub 2] deze beroepsgrond niet eerder bij de rechtbank konden aanvoeren. Zij hadden dit uit het oogpunt van een zorgvuldig en doelmatig gebruik van rechtsmiddelen wel moeten doen.

Verklaring van geen bedenkingen

8.       SSZ en [appellant sub 2] betogen dat de rechtbank niet heeft onderkend dat voor het verlenen van de omgevingsvergunning een verklaring van geen bedenkingen (vvgb) is vereist van het college van gedeputeerde staten van Groningen. Volgens hen heeft de aanvraag namelijk mede betrekking op het ondergronds opslaan van afvalstoffen of gevaarlijke stoffen en is daarom op grond van artikel 6.8, eerste lid, van het Bor een vvgb nodig. Zij wijzen erop dat in het Winningsplan 2018 staat dat gips afkomstig uit de zuivering van pekel wordt geïnjecteerd in de bronnen. Daarnaast staat in het winningsplan dat dakolie (dieselolie) als mijnbouwhulpstof wordt gebruikt voor de ontwikkeling van nieuwe bronnen. Volgens SSZ en [appellant sub 2] is gips een afvalstof en is de dakolie een gevaarlijke stof. Beide stoffen blijven in de grond zitten en worden dus ondergronds opgeslagen, zo stellen SSZ en [appellant sub 2]. Op de zitting verzochten zij de Afdeling om in de uitspraak voornamelijk aandacht te besteden aan de opslag van gips.

8.1.    Artikel 6.8, eerste lid, van het Bor luidt: "Voor zover een aanvraag als bedoeld in artikel 3.3, vierde lid, onder a, waarvoor Onze Minister van Economische Zaken bevoegd is te beslissen, betrekking heeft op het ondergronds opslaan van afvalstoffen die van buiten het betrokken mijnbouwwerk afkomstig zijn, dan wel gevaarlijke stoffen, wordt de omgevingsvergunning niet verleend dan nadat gedeputeerde staten van de provincie waar het project geheel of in hoofdzaak zal worden of wordt uitgevoerd, hebben verklaard dat zij daartegen geen bedenkingen hebben."

8.2.    Zoals de staatssecretaris in zijn schriftelijke uiteenzetting heeft uitgelegd, vindt gipsinjectie uitsluitend plaats in WHC-2, niet WHC-1. De aanvraag voor de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren ziet alleen op WHC-1 en heeft geen betrekking op gipsinjectie. Anders dan SSZ en [appellant sub 2] betogen, heeft de aanvraag in zoverre dus geen betrekking op het ondergronds opslaan van afvalstoffen van buiten het mijnbouwwerk. Verder is de Afdeling met de rechtbank van oordeel dat het gebruik van dakolie als mijnbouwhulpstof niet kan worden aangemerkt als het ondergronds opslaan van gevaarlijke stoffen. De rechtbank heeft dan ook terecht geoordeeld dat geen vvgb als bedoeld in artikel 6.8 van het Bor nodig is.

Het betoog slaagt niet.

Onderzoek bodem

9.       [appellant sub 3] en [appellant sub 4] betogen dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat geen nieuw onderzoek hoeft te worden gedaan naar de milieuhygiënische situatie van de bodem. De door Nedmag overgelegde rapportages over de zogenoemde nulsituatie dateren uit 2017, dus vóór het incident in 2018 waarbij pekel en mogelijk dakolie is weggestroomd uit een van de cavernes. Volgens [appellant sub 3] en [appellant sub 4] had voorafgaand aan het verlenen van de omgevingsvergunning nieuw onderzoek moeten worden uitgevoerd om de actuele nulsituatie van de bodem vast te stellen.

9.1.    Bij haar aanvraag heeft Nedmag het rapport "Nulsituatie bodemonderzoek Deelgebied 3" van Anteagroup van 21 april 2017 overgelegd. Dit rapport gaat over de bodem van het terrein voor de geplande uitbreiding van WHC-1. Nadien heeft het incident plaatsgevonden (zie daarover de uitspraak van vandaag over het instemmingsbesluit, ECLI:NL:RVS:2026:6374, onder 17). Dat het incident na het bodemonderzoek heeft plaatsgevonden, maakt naar het oordeel van de Afdeling niet dat dit rapport achterhaald is. Zoals in het STAB-verslag is vermeld, heeft het incident op grote diepte plaatsgevonden. Bij een worst-case inschatting van het lekpad tot 350 m onder maaiveld, is beïnvloeding van de bodemkwaliteit bij WHC-1 niet te verwachten, zo stelt de STAB. Verder merkt de STAB op dat naar aanleiding van het incident grondwatermonitoring heeft plaatsgevonden bij WHC-2. Het incident vond namelijk plaats bij het TR-cluster dat nabij WHC-2 ligt. Tot op heden is geen diesel of magnesiumchloride in het grondwater aangetroffen, zo constateert de STAB.

Gelet op het voorgaande heeft de rechtbank terecht geen aanknopingspunten gezien voor het oordeel dat vanwege het incident nieuw bodemonderzoek had moeten worden gedaan voor de omgevingsvergunning uitbreiden en renoveren.

Het betoog slaagt niet.

C.       Hoger beroep - omgevingsvergunning diepboringen

Procesbelang

10.     Nedmag stelt zich op het standpunt dat SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] geen procesbelang hebben bij hun hoger beroepen tegen het deel van de uitspraak van de rechtbank over de omgevingsvergunning diepboringen, omdat deze omgevingsvergunning is uitgewerkt.

10.1.  De vraag of er procesbelang is, wordt beantwoord naar de stand van zaken op het moment van de uitspraak. De geldingsduur van de omgevingsvergunning diepboringen is inmiddels verstreken. Dit betekent dat SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] in beginsel geen belang meer hebben bij de behandeling van hun rechtsmiddel. Dit kan anders zijn als een inhoudelijk oordeel over de rechtmatigheid van de verleende omgevingsvergunning kan worden betrokken bij te verwachten toekomstige aanvragen voor een vergunning en de toetsing daarvan.

Uit het Winningsplan 2018 waarmee de staatssecretaris heeft ingestemd, volgt dat Nedmag van plan is om in de toekomst onder meer VE-8 te boren. Daarvoor heeft zij dan weer een omgevingsvergunning diepboringen nodig. Een toekomstige aanvraag is daarom te verwachten. Dat Nedmag op de zitting heeft meegedeeld dat zij niet van plan is om VE-8 op korte termijn te boren doet daaraan niet af. Omdat een inhoudelijk oordeel over de rechtmatigheid van de verleende omgevingsvergunning kan worden betrokken bij die te verwachten toekomstige aanvraag en de toetsing daarvan, is de Afdeling van oordeel dat SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] belang hebben bij een inhoudelijke beoordeling van hun hoger beroepen.

Mer-plicht en mer-beoordeling

11.     SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] betogen dat de rechtbank niet heeft onderkend dat een milieueffectrapport had moeten worden gemaakt.

SSZ en [appellant sub 2] voeren daarover ten eerste aan dat uit de uitspraak van de Afdeling van 26 augustus 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2048, kan worden afgeleid dat de omgevingsvergunning diepboringen een vergunning voor een mijnbouwwerk is waarvoor een milieueffectrapport moet worden gemaakt.

Ten tweede wijzen zij erop dat in het mer-beoordelingsbesluit van de staatssecretaris van 28 maart 2018 niet is ingegaan op de volgende onderwerpen: bodemtrilling, gastransportleidingen, een nabijgelegen zweefvliegveld, boorspoeling en lekkages. De STAB heeft dit ook geconstateerd, maar stelt vervolgens dat de diepboringen voor deze onderwerpen geen gevolgen hebben waarmee rekening had moeten worden gehouden bij het mer-beoordelingsbesluit. Volgens SSZ en [appellant sub 2] heeft de rechtbank de STAB hierin ten onrechte gevolgd, omdat deze conclusie niet kan worden getrokken zonder dat een milieueffectrapport is gemaakt, zo betogen SSZ en [appellant sub 2].

[appellant sub 3] en [appellant sub 4] voeren ook aan dat de rechtbank de conclusie van de STAB ten onrechte heeft overgenomen. Alleen al het boren heeft volgens hen al gevolgen voor de bodem en daarmee gevolgen voor het milieu.

11.1.  Anders dan SSZ en [appellant sub 2] betogen, kan uit de uitspraak van de Afdeling van 26 augustus 2020 niet worden afgeleid dat bij de voorbereiding van de omgevingsvergunning diepboringen een milieueffectrapport had moeten worden gemaakt. In die uitspraak is op hoofdlijnen uitgelegd welke mijnbouwgerelateerde besluiten mer-plichtig zijn. Uit die uitleg volgt niet dat de omgevingsvergunning diepboringen mer-plichtig is.

Die mer-plicht volgt in de eerste plaats uit de aanwijzing in onderdeel C van de bijlage bij het Besluit milieueffectrapportage (Besluit mer). Een omgevingsvergunning voor diepboringen is daarin niet aangewezen. Voor zover SSZ en [appellant sub 2] doelen op categorie 17.2 van onderdeel C van de bijlage bij het Besluit mer ("De winning van aardolie en aardgas dan wel de wijziging of uitbreiding daarvan"), merkt de Afdeling op dat de omgevingsvergunning diepboringen niet gericht is op "winning" van een delfstof, maar op het uitvoeren van de diepboringen en bovendien geen betrekking heeft op aardolie of aardgas.

Het betoog slaagt in zoverre niet.

11.2.  Vast staat dat op grond van artikel 7.2 van de Wet milieubeheer, in samenhang gelezen met artikel 2, vierde lid, van het Besluit mer en onderdeel D, categorie 17.2 van de bijlage bij het Besluit mer een mer-beoordelingsplicht geldt voor de omgevingsvergunning diepboringen. Bij besluit van 28 maart 2018 heeft de staatssecretaris een mer-beoordelingsbesluit genomen. Onder verwijzing naar de aanmeldnotitie van Nedmag van 16 november 2017 heeft de staatssecretaris besloten dat voor het project geen milieueffectrapport hoeft te worden opgesteld, omdat de activiteit geen belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu zal hebben.

De rechtbank is gemotiveerd ingegaan op de beroepsgronden over het mer-beoordelingsbesluit en concludeert dat de staatssecretaris het mer-beoordelingsbesluit aan de omgevingsvergunning diepboringen ten grondslag heeft mogen leggen. De Afdeling kan zich vinden in het oordeel van de rechtbank en de onder 4.1 en 4.2 van de rechtbankuitspraak opgenomen overwegingen waarop dat oordeel is gebaseerd. De Afdeling voegt daaraan toe dat alleen de stelling van [appellant sub 3] en [appellant sub 4] dat het boren gevolgen voor de bodem en dus het milieu heeft, er niet aan afdoet dat de staatssecretaris deugdelijk heeft gemotiveerd dat belangrijke nadelige milieugevolgen ontbreken.

De betogen slagen niet.

Beste beschikbare technieken

12.     SSZ en [appellant sub 2] betogen dat de rechtbank niet heeft onderkend dat de staatssecretaris ten onrechte niet de beste beschikbare technieken (BBT) voor de diepboringen heeft vastgesteld. Volgens hen volstaat de staatssecretaris ten onrechte met de stelling dat bij de bepaling van de BBT wordt aangesloten bij de grenswaarden in het Activiteitenbesluit milieubeheer (Activiteitenbesluit), het Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) en bij de Nederlandse Richtlijn Bodembescherming bedrijfsmatige activiteiten (NRB). Deze regelingen en richtlijn schrijven namelijk geen specifieke technieken voor, zodat een prikkel ontbreekt om hinder zoveel mogelijk te voorkomen, zo voeren SSZ en [appellant sub 2] aan.

12.1.  Op grond van artikel 2.14, eerste lid, aanhef en onder c, onder 1° van de Wabo moet de staatssecretaris bij zijn besluit in acht nemen dat in het mijnbouwwerk ten minste de voor het mijnbouwwerk in aanmerking komende beste beschikbare technieken worden toegepast. Vast staat dat voor diepboringen geen BBT-conclusies of informatiedocumenten van toepassing zijn en dat de staatssecretaris daarom de beste beschikbare technieken moest vaststellen (artikel 5.4, tweede lid, van het Bor).

In de omgevingsvergunning diepboringen staat dat bij het bepalen van de BBT de grenswaarden van het Activiteitenbesluit en het Bevi en het voldoen aan de NRB als minimumcriterium zijn gehanteerd. In het aanvullend verweerschrift in beroep heeft de staatssecretaris daaraan toegevoegd dat bij de uitvoering van de diepboringen ook moet worden voldaan aan het Besluit algemene regels milieu mijnbouw (Barmm). Verder wijst de staatssecretaris erop dat algemene regels, zoals het Barmm en het Activiteitenbesluit, volgens artikel 8.40, derde lid, van de Wet milieubeheer op BBT-niveau moeten zijn en blijven. Doordat moet worden voldaan aan die normen wordt volgens de staatssecretaris voldaan aan BBT.

De Afdeling is met de rechtbank van oordeel dat de staatssecretaris voor de vaststelling van de BBT kon aansluiten bij en verwijzen naar de hiervoor genoemde algemene regels en de NRB. Dat geldt in het bijzonder voor de voorschriften uit het Barmm, die specifiek zien op de milieugevolgen van mobiele boorinstallaties. SSZ en [appellant sub 2] hebben niet concreet gemaakt dat er andere technieken zijn die als BBT moeten worden aangemerkt.

Het betoog slaagt niet.

Geluid in de woning van [appellant sub 4]

13.     [appellant sub 4] betoogt dat de rechtbank ten onrechte heeft overwogen dat zij geen toestemming heeft gegeven om geluidmetingen in haar woning uit te voeren. Dit is volgens haar onjuist. Op de zitting bij de Afdeling heeft [appellant sub 4] verduidelijkt dat zij ook bedoelt dat de rechtbank niet heeft onderkend dat niet kan worden voldaan aan de geluidgrenswaarden die in haar woning gelden op grond van artikel 19, onder a, van het Barmm.

13.1.  De staatssecretaris heeft bij de beoordeling of verlening van de vergunning leidt tot onaanvaardbare geluidhinder aansluiting gezocht bij de geluidgrenswaarden in artikel 19, onder a, van het Barmm. Voor zover van belang gelden die grenswaarden in geluidsgevoelige gebouwen (zoals woningen) op een afstand van 300 m of minder vanaf de mobiele installatie. Op de zitting bij de Afdeling is vastgesteld dat de woning van [appellant sub 4] op een grotere afstand van de mobiele installatie ligt. De geluidgrenswaarde is daarom niet op haar woning van toepassing. Alleen al daarom heeft de rechtbank terecht geen aanleiding gezien voor het oordeel dat de omgevingsvergunning diepboringen zal leiden tot overschrijding van die grenswaarden bij haar woning. Wat [appellant sub 4] aanvoert over de toestemming om geluidmetingen in haar woning uit te voeren, hoeft daarom geen bespreking.

Het betoog slaagt niet.

Laagfrequent geluid

14.     De staatssecretaris en Nedmag betogen dat de rechtbank ten onrechte heeft geoordeeld dat onvoldoende onderzoek is gedaan naar mogelijke hinder door laagfrequent geluid.

Zij voeren daarover ten eerste aan dat onduidelijk is of de rechtbank de omgevingsvergunning heeft vernietigd wegens het ontbreken van een voorschrift over laagfrequent geluid, vanwege het ontbreken van onderzoek naar hinder door laagfrequent geluid, of vanwege beide. Daardoor is bovendien onduidelijk hoe het geconstateerde gebrek moet worden hersteld.

Nedmag voert ten tweede aan dat er geen aanleiding bestond om onderzoek te doen naar laagfrequent geluid. Zij voert daarover aan dat zij de geluidgrenswaarden uit artikel 19, eerste lid, van het Barmm moet naleven. Daarnaast is in artikel 3, eerste lid, van het Barmm bepaald dat nadelige milieugevolgen moeten worden voorkomen. Daarbij komt dat er volgens Nedmag geen concrete aanwijzingen zijn dat hinder door laagfrequent geluid zal optreden tijdens de diepboringen. Weliswaar maakt de STAB uit een geluidrapport van Kötter Consulting Engineers over een vergelijkbare installatie op dat de zogenoemde desander (schudzeef) een bron van laagfrequent geluid is, maar uit dat rapport blijkt dat alleen nabij de installatie laagfrequent geluid is waargenomen. Dat betekent dus niet dat omwonenden verderop hinder zullen ondervinden van laagfrequent geluid. Verder heeft Nedmag diverse voorzorgsmaatregelen genomen, zoals het plaatsen van trillingsdempers, schermen rondom de desander en een geluidscherm van 10 m hoog in de richting van de woningen. Daarnaast zijn er geluidmetingen gedaan tijdens het boren en is geen hinderlijk laagfrequent geluid vastgesteld. Nedmag wijst in dat verband op het memo van Noorman Bouw- en milieu-advies van 19 januari 2023 (Noorman-memo).

Nedmag en de staatssecretaris voeren tot slot aan dat het vrijwel onmogelijk is om voorafgaand aan de diepboringen te onderzoeken of die activiteit leidt tot hinder door laagfrequent geluid.

14.1.  De Afdeling stelt voorop dat in de rechtbankuitspraak onder 6.5 en 6.6 meermaals staat dat (ten onrechte) geen onderzoek is gedaan naar hinder door laagfrequent geluid. Gelet daarop valt niet in te zien dat de rechtbankuitspraak onduidelijk is over de reden van de vernietiging van de omgevingsvergunning diepboringen. Het door de rechtbank geconstateerde gebrek kan logischerwijs worden hersteld door alsnog te onderzoeken in hoeverre de diepboringen leiden tot hinder door laagfrequent geluid en zo nodig voorschriften hierover aan de omgevingsvergunning te verbinden.

Het betoog slaagt in zoverre niet.

14.2.  De Afdeling is met de rechtbank van oordeel dat voorafgaand aan het verlenen van de omgevingsvergunning diepboringen onderzoek had moeten worden gedaan naar hinder door laagfrequent geluid. Vast staat dat de desander van de mobiele boorinstallatie die wordt gebruikt voor de diepboringen, laagfrequent geluid veroorzaakt. Zoals in het STAB-verslag is uiteengezet, komt laagfrequent geluid onvoldoende tot uitdrukking in de geluidgrenswaarden in artikel 19 van het Barmm. Die normen zijn namelijk in de eenheid dB(A) gesteld en omvatten daardoor alleen een deel van het laagfrequent geluid. Bovendien kunnen bronnen van laagfrequent geluid tot op grote afstand nog hinder in woningen veroorzaken, ook bij relatief lage geluidniveaus, zo stelt de STAB. Verder heeft de STAB uitgelegd dat het geluidscherm niet of nauwelijks afscherming biedt tegen laagfrequent geluid. Datzelfde geldt voor de gevels van de woningen. Anders dan Nedmag stelt, zijn er dus wel concrete aanwijzingen dat er hinder door laagfrequent geluid kan optreden tijdens de diepboringen.

Gelet daarop had in het kader van de vergunningverlening moeten worden onderzocht of er onaanvaardbare hinder door laagfrequent geluid optreedt. Als de onderzoeksbevindingen daarvoor aanleiding geven, dan had de staatssecretaris voorschriften aan de vergunning moeten verbinden ter voorkoming of beperking van die hinder. De zorgplicht in artikel 3, eerste lid van het Barmm, doet daaraan niet af. Verder dateert het Noorman-memo van na de omgevingsvergunning diepboringen en van na de rechtbankuitspraak. De rechtbank kon dit dus niet betrekken bij haar oordeel.

Anders dan Nedmag en de staatssecretaris betogen, is het de Afdeling niet gebleken dat het onmogelijk is om vooraf indicatief onderzoek te doen om een beeld te krijgen over of de diepboringen hinderlijk laagfrequent geluid kunnen veroorzaken. Zoals in het STAB-verslag staat, kan aan de hand van meetgegevens uit eerder onderzoek (zoals het eerdergenoemde rapport van Kötter over een vergelijkbare installatie) of door middel van berekeningen onderzoek hiernaar worden gedaan.

Het betoog slaagt niet.

Veranderingen in de bodem

15.     [appellant sub 3] en [appellant sub 4] betogen dat de rechtbank haar oordeel over de gevolgen van de diepboringen voor de bodem ten onrechte heeft beperkt tot bodemverontreiniging. Zoals zij in beroep hebben aangevoerd, veroorzaakt het boren een verandering in de bodem met alle gevolgen van dien. Die gevolgen zijn volgens hen niet in kaart gebracht, afgewogen en op evenredigheid beoordeeld.

15.1.  De rechtbank is onder 10.1 tot en met 10.3 uitvoerig ingegaan op de beroepsgronden over mogelijke bodemverontreiniging door de diepboringen. [appellant sub 3] en [appellant sub 4] hebben in hoger beroep niets daartegenin gebracht. Verder hebben zij niet concreet gemaakt welke mogelijke veranderingen in de bodem, anders dan verontreiniging, nader hadden moeten worden onderzocht en bij het oordeel van de rechtbank hadden moeten worden betrokken. De Afdeling ziet daarom geen aanleiding voor het oordeel dat de beoordeling door de rechtbank onjuist of onvolledig is.

Het betoog slaagt niet.

D.       De nieuwe omgevingsvergunning diepboringen

16.     Bij het besluit van 24 januari 2023 heeft de staatssecretaris aan Nedmag een omgevingsvergunning verleend voor het uitvoeren van diepboringen voor de aanleg van de nieuwe zoutwinningsputten VE-5 en VE-7 (voorheen VE-6). Dit besluit wordt, gelet op artikel 6:24 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) gelezen in samenhang met artikel 6:19, eerste lid, van de Awb, van rechtswege geacht onderwerp te zijn van dit geding.

In de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen heeft de staatssecretaris een nadere motivering gegeven over het aspect laagfrequent geluid en hierover voorschriften aan de omgevingsvergunning verbonden. Verder is deze vergunning verleend voor het boren van zoutwinningsput VE-7, in plaats van VE-6. De staatssecretaris heeft hierover toegelicht dat put VE-5 in de zomer van 2022 is geboord op grond van de oorspronkelijke omgevingsvergunning diepboringen. De zoutkwaliteit was volgens Nedmag onvoldoende. Omdat zij vermoedde dat de zoutkwaliteit bij de voorziene locatie van VE-6 vergelijkbaar zou zijn, wenste Nedmag put VE-7 te boren in plaats van put VE-6. Dit gebeurt vanaf dezelfde bovengrondse locatie en onder dezelfde omstandigheden als voor put VE-6, maar vanaf zo’n 100 m diepte zou het boortraject een andere richting opgaan. Voor deze wijziging heeft de staatssecretaris bij besluit van 24 augustus 2022 een omgevingsvergunning voor een milieuneutrale verandering verleend. Naar aanleiding van de rechtbankuitspraak over de oorspronkelijke omgevingsvergunning diepboringen heeft de staatssecretaris de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen verleend voor het boren van VE-5 en VE-7. In dat besluit is bepaald dat de omgevingsvergunning van 24 augustus 2022 vervalt.

SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 4], [appellant sub 3], [partij] en Nedmag hebben gronden aangevoerd tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen.

Procesbelang

17.     Anders dan Nedmag stelt, hebben SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3], [appellant sub 4] en [partij] naar het oordeel van de Afdeling procesbelang bij een inhoudelijke beoordeling van hun beroepen van rechtswege tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen. De Afdeling verwijst hiervoor naar wat zij onder 10.1 heeft overwogen.

Beroepsgronden die niet (nogmaals) worden besproken

18.     Een deel van de beroepsgronden tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen is hiervoor bij de bespreking van de hoger beroepen al aan de orde gekomen. Die beroepsgronden slagen niet. Voor de beoordeling van deze herhaalde beroepsgronden verwijst de Afdeling naar wat zij heeft overwogen in het kader van de hoger beroepen. Concreet gaat het om de gronden over de gecoördineerde besluitvorming (zie onder 5), de mer-plicht en mer-beoordeling (zie onder 11), BBT (zie onder 12) en het betoog dat er geen aanleiding was om onderzoek te doen naar hinder door laagfrequent geluid (zie onder 14).

Op de zitting hebben SSZ en [appellant sub 2] hun beroepsgrond dat de omgevingsvergunning inconsistent is, omdat deze voor een termijn van twee jaar is verleend terwijl VE-5 en VE-7 al geboord zijn, ingetrokken. Verder heeft Nedmag op de zitting haar beroepsgrond over de vergunningvoorschriften over laagfrequent geluid ingetrokken.

Procedureel

19.     [partij] betoogt dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen is verleend door een niet-bestaande bewindspersoon en dat er tekortkomingen waren bij de publicatie van dit besluit.

Dit betoog slaagt niet. Voor de motivering verwijst de Afdeling naar de uitspraak van vandaag over het instemmingsbesluit (ECLI:NL:RVS:2026:6374), onder 35.1.

Geen nieuwe adviezen

20.     SSZ en [appellant sub 2] betogen dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen is gebaseerd op verouderde informatie. Hieraan zijn namelijk dezelfde adviezen en rapporten ten grondslag gelegd als aan de oorspronkelijke omgevingsvergunning. Volgens hen zijn de omstandigheden in de tussentijd zo gewijzigd dat de adviezen en rapporten geactualiseerd hadden moeten worden.

20.1.  In de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen staat inderdaad dat voor dit besluit geen nieuwe adviezen zijn gevraagd, onder andere omdat de putten VE-5 en VE-7 al zijn geboord en afgewerkt. In het verweerschrift heeft de staatssecretaris daaraan toegevoegd dat de omstandigheden van de boringen niet zijn gewijzigd nadat de adviezen in het kader van de oorspronkelijke omgevingsvergunning zijn uitgebracht en dat daarom geen nieuw advies nodig is.

Dat geen nieuwe adviezen zijn gevraagd, betekent naar het oordeel van de Afdeling op zichzelf niet dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen onzorgvuldig is voorbereid. SSZ en [appellant sub 2] hebben niet concreet gemaakt welke omstandigheden gewijzigd zouden zijn of welke informatie verouderd zou zijn en waarover nieuw advies had moeten worden gevraagd.

Het betoog slaagt niet.

Rechtsonzekerheid verandering VE-7 naar VE-6

21.     SSZ en [appellant sub 2] betogen dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen rechtsonzeker is, omdat in de vergunning enkele malen VE-6 wordt genoemd in plaats van VE-7. Verder staat in het besluit dat "de omgevingsvergunning" is aangevraagd voor het tijdelijk plaatsen van een mobiele boorinstallatie ten behoeve van de aanleg van de zoutwinningsputten VE-5 en VE-7 en dat hierop de uitgebreide voorbereidingsprocedure van toepassing is. Voor SSZ en [appellant sub 2] is onduidelijk welke omgevingsvergunning de staatssecretaris hiermee bedoelt. De aanvraag om de omgevingsvergunning diepboringen van 27 maart 2018 ziet namelijk op het boren van VE-5 en VE-6, niet op VE-7, en voor de omgevingsvergunning voor de milieuneutrale verandering is niet de uitgebreide voorbereidingsprocedure toegepast.

SSZ en [appellant sub 2] betogen verder dat put VE-7 onrechtmatig is geboord, omdat Nedmag al hiermee was begonnen voordat de vergunning was verleend.

21.1.  De Afdeling stelt vast dat in de motivering van de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen tweemaal abusievelijk VE-6 is genoemd in plaats van VE-7. Maar er kan geen misverstand over bestaan dat hier VE-7 wordt bedoeld. De Afdeling wijst er in dat verband op dat in het besluit uitdrukkelijk is vermeld dat de vergunning ziet op het boren van VE-7 in plaats van VE-6. Verder bevatten de belangrijkste onderdelen van het besluit (zoals de omschrijving van de activiteiten en het zogenoemde dictum van het besluit) geen verschrijving. Verder wordt in de door SSZ en [appellant sub 2] aangehaalde passage over "de omgevingsvergunning" onmiskenbaar gedoeld op de aanvraag om de omgevingsvergunning diepboringen, die eerst zag op VE-5 en VE-6 en met de uitgebreide procedure is voorbereid. Of VE-7 onrechtmatig is geboord, is een handhavingskwestie die niet aan de orde kan komen bij de beoordeling van de beroepen tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen.

Het betoog slaagt niet.

Afvalstoffen en waterinjectie

22.     SSZ en [appellant sub 2] betogen dat onduidelijk is hoe afvalstoffen worden afgevoerd. Enerzijds staat in de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen dat alle afvalstoffen van WHC-1 en WHC-2 worden afgevoerd naar de Veenkoloniale Afvalwaterleiding (VKA). Anderzijds staat in dit besluit dat put VE-4 wordt gebruikt voor de injectie van water afkomstig van WHC-2. Volgens SSZ en [appellant sub 2] moet de injectie van water afkomstig van WHC-2 in put VE-4 worden beschouwd als herinjectie in het TR-cluster (waarvan VE-4 deel uitmaakt). Volgens het (nieuwe) instemmingsbesluit met het Winningsplan 2018 mag dit alleen als is onderbouwd dat naverzadiging in andere cavernes niet mogelijk is. Deze onderbouwing ontbreekt, zodat de herinjectie niet is toegestaan, zo betogen SSZ en [appellant sub 2].

22.1.  Anders dan SSZ en [appellant sub 2] veronderstellen, staat in de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen niet dat alle afvalstoffen worden afgevoerd naar de VKA. In dit besluit staat juist dat boorspoeling van de diepboringen wordt verzameld en afgevoerd naar een erkend verwerker. Ander afvalwater van WHC-1 en WHC-2 wordt gezuiverd en afgevoerd naar de VKA. De Afdeling ziet geen grond voor het oordeel dat het besluit onduidelijk of innerlijk tegenstrijdig is.

Het betoog slaagt in zoverre niet.

22.2.  Op de zitting hebben SSZ en [appellant sub 2] verduidelijkt dat zij met hun betoog over de injectie van water bedoelen dat zij vinden dat regenwater niet mag worden geïnjecteerd in VE-4. Nedmag heeft daarop meegedeeld dat dit niet gebeurt en ook niet mag op grond van de nu geldende vergunningen. Zij wijst daarvoor naar een addendum op de aanvraag om de omgevingsvergunning diepboringen van, zo begrijpt de Afdeling, 1 mei 2020. SSZ en [appellant sub 2] hebben vervolgens meegedeeld dat hun vrees daarmee is weggenomen, mits deze mededeling in de uitspraak wordt opgenomen. Voor zover SSZ en [appellant sub 2] beogen te betwisten dat herinjectie (naverzadiging) in het TR-cluster is toegestaan, merkt de Afdeling op dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen geen betrekking heeft op die activiteit. De Afdeling verwijst naar wat zij heeft overwogen in de uitspraak van vandaag over het instemmingsbesluit (ECLI:NL:RVS:2026:6374, onder 49.1).

Het betoog slaagt niet.

Laagfrequent geluid

23.     SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] betogen dat in het kader van de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen ten onrechte nog steeds geen onderzoek is gedaan naar hinder door laagfrequent geluid.

23.1.  De Afdeling stelt vast dat de staatssecretaris inderdaad opnieuw geen onderzoek heeft gedaan naar hinder door laagfrequent geluid. De staatssecretaris heeft in dat verband toegelicht dat de werkzaamheden alreeds zijn afgerond en er, voor zover bekend, geen klachten over laagfrequent geluid zijn ingediend. Wel heeft de staatssecretaris in vergunningvoorschrift 2 grenswaarden gesteld voor laagfrequent geluid in geluidsgevoelige ruimten en verblijfsruimen van derden overeenkomstig de zogenoemde Vercammencurve. Verder is in vergunningvoorschrift 3 bepaald dat (kort gezegd) bij klachten een geluidmeting wordt uitgevoerd.

23.2.  Zoals de Afdeling onder 14.2 in het kader van de hoger beroepen heeft overwogen, had de staatssecretaris voorafgaand aan het verlenen van de omgevingsvergunning moeten onderzoeken of er onaanvaardbare hinder door laagfrequent geluid optreedt en zo nodig vergunningvoorschriften moeten stellen ter voorkoming of beperking van die hinder. Dat de werkzaamheden al waren afgerond en in vergunningvoorschrift 2 geluidgrenswaarden zijn gesteld, ontslaat de staatssecretaris op zichzelf niet van zijn plicht om te onderzoeken of er hinder door laagfrequent geluid kan ontstaan en of voorschrift 2 voldoende bescherming biedt en naleefbaar is.

Het betoog slaagt.

23.3.  Onder 28 zal de Afdeling bespreken welke gevolgen dit heeft, maar eerst zal zij de overige beroepsgronden over laagfrequent geluid bespreken.

24.     SSZ en [appellant sub 2] betogen dat vergunningvoorschrift 2 te weinig bescherming biedt tegen hinder door laagfrequent geluid. In dit voorschrift zijn grenswaarden voor laagfrequent geluid gesteld overeenkomstig de Vercammencurve. Volgens SSZ en [appellant sub 2] had de staatssecretaris moeten aansluiten bij de strengere Duitse DIN-curve (DIN 45680), die geen enkele hinder van laagfrequent geluid toestaat. Verder voeren zij aan dat er tijdens het boren van VE-5 en VE-7 klachten zijn ingediend over geluidsoverlast, waaronder door laagfrequent geluid.

24.1.  Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen, bestaat er geen wettelijk voorgeschreven richtlijn voor het vaststellen van normen voor aanvaardbaar laagfrequent geluid (uitspraak van 22 augustus 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BX5262). De staatssecretaris heeft een zekere beoordelingsruimte bij het bepalen van een norm voor laagfrequent geluid.

In de Vercammencurve ligt besloten dat wordt voorkomen dat meer dan 3 tot 10% van de bevolking ernstige hinder ondervindt van laagfrequent geluid. Dat de Vercammencurve, en dus vergunningvoorschrift 2, een zekere mate van hinder toelaat, betekent nog niet dat de omgevingsvergunning leidt tot onaanvaardbare hinder en daarom moet worden vernietigd. De enkele verwijzing naar de strengere DIN-curve doet daaraan niet af. De Afdeling is dan ook van oordeel dat de staatssecretaris zich redelijkerwijs op het standpunt kon stellen dat vergunningvoorschrift 2 voldoende bescherming biedt tegen hinder door laagfrequent geluid. De Afdeling betrekt daarbij dat de omgevingsvergunning is verleend voor een tijdelijke activiteit. De werkzaamheden die laagfrequent geluid kunnen veroorzaken (het boren van de twee putten) duren volgens de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen zo’n vier maanden. Dat omwonenden klachten hebben ingediend vanwege geluidsoverlast tijdens de diepboringen, die plaatsvonden vóór de rechtbankuitspraak en dus voorafgaand aan de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen, betekent op zichzelf niet dat de vergunde diepboringen onaanvaardbare overlast met zich brengen, of dat vergunningvoorschrift 2 niet naleefbaar is.

Het betoog slaagt niet.

25.     Wat SSZ en [appellant sub 2] voor het overige aanvoeren, geeft geen aanleiding om de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen te vernietigen. Dat dit besluit volgens hen tegenstrijdige mededelingen bevat over in hoeverre in de zienswijzefase aandacht is besteed aan laagfrequent geluid, doet er niet aan af dat in het besluit aandacht is besteed aan dit onderwerp. Verder nemen SSZ en [appellant sub 2] aanstoot aan de mededeling in de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen dat sommige mensen geluid horen dat er niet is ("fantoomgeluid"), bijvoorbeeld door medische aandoeningen zoals tinnitus. Hoewel de Afdeling de relevantie van die mededeling in het besluit ontgaat, is de Afdeling niet gebleken dat de staatssecretaris het bestaan van aandoeningen zoals tinnitus heeft aangegrepen om af te zien van onderzoek naar laagfrequent geluid of om klachten daarover niet serieus te nemen.

E.       Conclusie en slotoverwegingen

Conclusie (hoger) beroepen

26.     De hoger beroepen zijn ongegrond. De aangevallen uitspraak moet worden bevestigd.

27.     De beroepen van SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen zijn gelet op wat onder 23.2 is overwogen, gegrond. Dit besluit moet worden vernietigd wegens strijd met de artikelen 3:2 en 3:46 van de Awb. De overige beroepen zijn ongegrond.

28.     Maar de Afdeling ziet aanleiding om de rechtsgevolgen van het bestreden besluit met toepassing van artikel 8:72, derde lid, aanhef en onder a, van de Awb in stand te laten en overweegt daarover als volgt.

Nedmag heeft overeenkomstig artikel 19, aanhef en onder e, van het Barmm tijdens de werkzaamheden geluidmetingen laten uitvoeren. Op verzoek van Nedmag heeft Noorman Bouw- en milieu-advies de meetresultaten beoordeeld met betrekking tot mogelijk laagfrequent geluid. Dit heeft Noorman gedaan door de resultaten van de geluidmeter buiten WHC-1 (vlakbij de dichtstbijzijnde woningen) te corrigeren naar een theoretisch binnenniveau. De resultaten daarvan zijn neergelegd in het Noorman-memo van 19 januari 2023. De conclusie in dit memo is dat er geen waarden boven de Vercammencurve (en dus het latere vergunningvoorschrift 2) zijn vastgesteld.

Op de zitting heeft de staatssecretaris zich op het standpunt gesteld dat het Noorman-memo kan worden beschouwd als het onderzoek naar laagfrequent geluid en als nadere motivering voor de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen. De Afdeling stelt vast dat SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3], [appellant sub 4] en [partij] de conclusies van het Noorman-memo niet gemotiveerd hebben bestreden. Naar het oordeel van de Afdeling is met het Noorman-memo alsnog inzichtelijk gemaakt dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen niet leidt tot onaanvaardbare hinder door laagfrequent geluid.

De Afdeling zal daarom bepalen dat de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit geheel in stand blijven. Dit betekent dat de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen geldt. De Afdeling merkt daarbij wel op dat deze vergunning is verleend voor twee jaar en die termijn al geruime tijd is verstreken.

Overschrijding redelijke termijn

29.     SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] hebben verzocht om schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn. De Afdeling zal in een afzonderlijke uitspraak oordelen over deze verzoeken. Het onderzoek zal daarvoor worden heropend. Aan deze zaak zal het procedurenummer 202207082/4/R4 worden toegekend.

Proceskosten en griffierecht

30.     De staatssecretaris moet de proceskosten van SSZ, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] voor de behandeling van hun beroepen tegen de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen vergoeden. De Afdeling ziet aanleiding een wegingsfactor 0,5 toe te passen als bedoeld in de bijlage genoemd in artikel 2, eerste lid, onder a, van het Besluit proceskosten bestuursrecht. De schriftelijke reacties van SSZ en [appellant sub 2] naar aanleiding van de nieuwe omgevingsvergunning diepboringen zijn namelijk gelijkluidend, zijn opgesteld door dezelfde beroepsmatige rechtsbijstandverlener en SSZ en [appellant sub 2] hebben zich ook op de zitting door dezelfde beroepsmatige rechtsbijstandverlener aten bijstaan. Hetzelfde geldt voor de schriftelijke reacties en de vertegenwoordiging op de zitting van [appellant sub 3] en [appellant sub 4].

Over de door SSZ en [appellant sub 2] verzochte reiskostenvergoeding en de door [appellant sub 2] verzochte vergoeding voor verletkosten vanwege de zitting op 26 maart 2026, overweegt de Afdeling dat die kosten al zijn vergoed in de uitspraak van vandaag over het instemmingsbesluit (ECLI:NL:RVS:2026:6374).

31.     Ten aanzien van de andere partijen hoeft de staatssecretaris geen proceskosten te vergoeden.

32.     Gelet op artikel 8:109, tweede lid, van de Awb wordt van de staatssecretaris griffierecht geheven. Zoals onder 4 aangekondigd zal de griffier het door [partij] ten onrechte betaalde griffierecht aan hem terugbetalen.

Beslissing

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State:

I.        bevestigt de aangevallen uitspraak;

II.       verklaart de beroepen van Stichting Stop Zoutwinning en anderen, [appellant sub 2], [appellant sub 3] en [appellant sub 4] tegen het besluit van de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat van 24 januari 2023 gegrond;

III.      verklaart de overige beroepen tegen het besluit van 24 januari 2023 ongegrond;

IV.      vernietigt het besluit van de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat van 24 januari 2023, kenmerk PDGGO-DTDO / V-38174;

V.       bepaalt dat de rechtsgevolgen van dat besluit in stand blijven;

VI.      bepaalt dat het onderzoek wordt heropend onder nummer 202207082/4/R4 ter voorbereiding van een nadere uitspraak over de gevorderde schadevergoeding vanwege overschrijding van de redelijke termijn;

VII.     veroordeelt de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei tot vergoeding van in verband met de behandeling van de beroepen opgekomen proceskosten ten aanzien van:

a. Stichting Stop Zoutwinning en anderen tot een bedrag van € 700,50, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatige verleende rechtsbijstand, met dien verstande dat bij de betaling van genoemd bedrag aan één van hen, het bestuursorgaan aan zijn betalingsverplichting heeft voldaan;

b. [appellant sub 2] tot een bedrag van € 700,50, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatige verleende rechtsbijstand;

c. [appellant sub 3] tot een bedrag van € 700,50, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatige verleende rechtsbijstand;

d. [appellant sub 4] tot een bedrag van € 700,50, geheel toe te rekenen aan door een derde beroepsmatige verleende rechtsbijstand;

VIII.    bepaalt dat van de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei een griffierecht van € 548,00 wordt geheven;

IX.      bepaalt dat de griffier van de Raad van State aan [partij] het door hem ten onrechte betaalde griffierecht ten bedrage van € 274,00 terugbetaalt.

Aldus vastgesteld door mr. J. Gundelach, voorzitter, en mr. N.H. van den Biggelaar en mr. A.B. Blomberg, leden, in tegenwoordigheid van mr. J.V. Veldwijk, griffier.

w.g. Gundelach
voorzitter

w.g. Veldwijk
griffier

Uitgesproken in het openbaar op 11 november 2026

912