Korte toespraak bij diner van de leden van de Raad van State bij de Koning

Voorzitter, Majesteit, Koninklijke Hoogheid, geachte aanwezigen,

Voorzitter, dank voor uw mooie woorden.

Veel dank ook voor de ontvangst en het diner hier vanavond. Het is voor de leden van de Raad van State, de staatsraden en hun partners een voorrecht om vanavond uw gast te mogen zijn. Het is de Raad van State die ons bindt. U, Majesteit als onze voorzitter, en, U, Majesteit en Koninklijke Hoogheid, omdat u beiden zitting heeft in de Raad en in de Afdeling advisering.

En hier in het centrum van Den Haag zijn wij ook nog eens buren van elkaar. In die zin is het vandaag ook een beetje burendag.

De Raad van State neemt al bijna vijfhonderd jaar een centrale plaats in, in onze opeenvolgende staatsinrichtingen. Met onze adviezen dragen we bij aan goede wet- en regelgeving en via onze bestuursrechtspraak beschermen we de rechten van burgers en bevorderen we goede besluitvorming door de overheid. Als Hoog College van Staat bewaken we onze rechtstaat. Wij in deze zaal kennen de taken van de Raad als onze broekzak. Tegelijkertijd heb ik de afgelopen tijd gemerkt dat heel veel mensen buiten de Haagse wereld maar weinig weten van wat de Raad van State doet. Toen in Leeuwarden bekend werd dat ik naar de Raad van State zou gaan, zei iemand op straat tegen mij:

“Meneer Buma, wat een mooie functie, dat u dát er ook nog bij gaat doen.”

Iemand anders had een vraag: “Ik begrijp het nog niet zo goed. Je bent nu voorzitter van de raad, straks word je vicevoorzitter, is dat nou een promotie?”

Het is natuurlijk allemaal heel komisch, maar het is toch wel belangrijk dat mensen weten dat we er voor hen zijn, in het hele Koninkrijk, om zo maar te zeggen: van Saba tot Schiermonnikoog. En onbekend maakt te vaak onbemind.

Nou staat de gemiddelde Nederlander echt niet iedere ochtend op met de gedachte: “Hoe zou het vandaag met de rechtsstaat gaan?”. Mensen willen een goed leven voor henzelf, hun familie en hun omgeving, hun gemeenschap. Een democratische rechtsstaat vereist meer dan een juridische constructie van wetten, regels en instituties. Hij vereist een gevoel van lotsverbondenheid en van een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.

Als er één grondwettelijk instituut is dat dat gevoel belichaamt, dan is dat wel onze monarchie. En niet alleen door de manier waarop het Koningschap in de Grondwet is geregeld, maar vooral door de wijze waarop U, Majesteiten, Koninklijke Hoogheid, daar invulling aan geeft.

Vanavond zijn we bij elkaar in deze mooie zaal, maar vanmiddag was U, voorzitter, op bezoek in het AZC in Leersum. U sprak met bewoners, medewerkers, vrijwilligers en omwonenden. Niet om te oordelen, zoals al zo vaak gebeurt, maar om te luisteren.

En U, Majesteit, onze Koningin, onderbrak uw vakantie voor de opening van de World Pride. Een feest, maar met een serieuze ondertoon. Want Pride gaat over artikel 1 van de Grondwet, over gelijke rechten en helaas zijn die vandaag de dag niet meer vanzelfsprekend. En U, Koninklijke Hoogheid, ging in april twee volle dagen op werkbezoek in Amsterdam. U zag de mooie kanten van de stad, maar juist ook de rafelranden. Alle drie bent u betrokken bij de krijgsmacht. Koninklijke Hoogheid, gefeliciteerd met uw bevordering tot sergeant. U leeft daarmee de beroemde woorden van president Kennedy voor: “Vraag niet wat je land voor jou kan doen, maar wat jij voor je land kan doen.” Het besef dat ons Koninkrijk een gemeenschap is waar iedereen meetelt, en waar iedereen zich voor moet willen inzetten, is de vruchtbare bodem waarop een rechtsstaat kan bloeien.

Dit jaar bestaat de Raad van State 495 jaar. Het oprichtingsjaar 1531 viel in een periode van grote sociale en religieuze spanningen in Europa. Misschien nog wel veel meer verscheurend dan wat wij vandaag de dag meemaken. Toch lukte het blijkbaar om een aantal lijnen uit te zetten die tot de dag van vandaag vruchten afwerpen. Dat biedt hoop in deze tijd. Het is de dagelijkse inzet van velen voor democratie en rechtsstaat, voor eenheid en verbondenheid die het verschil maken. Het is onze taak, zoals vandaag verbonden via de Raad van State, om daar onze bijdrage aan te leveren.