Wetsvoorstel op de defensiegereedheid

Den Haag, 3 juli 2025

Aan ministerie van Defensie
Directie Juridische Zaken
t.a.v. de heer mr. M.J. Alink
Postbus 20701    
2500 ES Den Haag

Betreft: reactie wetsvoorstel op de defensiegereedheid

Geachte heer Alink,

Op 11 juni 2025 heeft u namens de minister de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State verzocht te reageren op het conceptwetsvoorstel op de defensiegereedheid (Wodg). Ik beperk mij in deze korte reactie tot de aspecten die een directe relatie hebben met de (omvang van de) werkzaamheden van de Afdeling bestuursrechtspraak.

Het wetsvoorstel voorziet in de aanwijzing van zogenoemde ‘gereedstellingsactiviteiten’ bij algemene maatregel van bestuur (amvb). Deze gereedstellingsactiviteiten worden bij algemene maatregel van bestuur rechtstreeks vrijgesteld van bestaande wettelijke normen en procedures. De reden daarvoor is dat zij onmiddellijk verricht moeten kunnen worden. Tegen de vaststelling en wijziging van deze amvb kan geen beroep worden ingesteld bij de bestuursrechter (zie wetsvoorstel artikel 7.4, onder B). Wel is de burgerlijke rechter bevoegd. De wet voorziet echter ook in de bevoegdheid om ontheffing van wettelijke voorschriften (procedureel en/of inhoudelijk, inclusief van vergunningplichten) te verlenen door middel van een gereedstellingsbesluit van de minister van Defensie.

Beroep in eerste en enige aanleg

In dit wetsvoorstel is voorgesteld tegen een gereedstellingsbesluit beroep in eerste en enige instantie open te stellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak (Artikel 7.4, onderdeel C). Hiermee wordt een uitzondering gemaakt op het uitgangspunt van beroep in twee instanties dat in de Algemene wet bestuursrecht is neergelegd en waarmee kwaliteit van de rechtspraak in de gehele keten gewaarborgd wordt. De keuze voor het afwijken van beroep in twee instanties is toegelicht door te wijzen op het gewenste spoedige verloop van de beroepsprocedure in het licht van het belang bij het snel kunnen uitvoeren van de gereedstellingsactiviteiten. De Afdeling bestuursrechtspraak is van oordeel dat het toestaan van een uitzondering op het beginsel van rechtsbescherming in twee instanties niet lichtvaardig mag worden genomen én dat de kwaliteit van de rechtspraak niet in het geding mag komen. De Afdeling bestuursrechtspraak kan de keuze voor beroep in één instantie voor deze categorie zaken echter in beginsel volgen.

Verduidelijking toetsingskader

Het gereedstellingsbesluit is een nieuw type besluit. Voor een goede toetsing door de Afdeling bestuursrechtspraak van dit besluit is enige verduidelijking wenselijk. Zo moet een gereedstellingsbesluit noodzakelijk zijn met het oog op de doelstelling van de Wet op de defensiegereedheid (artikel 1.2). Dat wil zeggen dat het besluit nodig moet zijn om de gereedheid van het militaire vermogen van de krijgsmacht te verzekeren voor het afschrikken en weerstaan van een gewapende overval tegen het koninkrijk of een bondgenoot en het doeltreffend optreden in het kader van andere hoofdtaken als bedoeld in artikel 97, eerste lid, van de Grondwet. Wanneer de noodzaak van een gereedstellingsbesluit wordt bestreden, zal daarover door de bestuursrechter een oordeel moeten worden gegeven. Bij het nemen van een gereedstellingsbesluit heeft de minister zeker beleidsruimte, maar dat betekent niet dat de minister de noodzaak van de concrete gereedstelling (naar moment en locatie enzovoorts) niet hoeft te onderbouwen. Ik acht het daarom wenselijk dat de criteria voor wat in welke mate noodzakelijk is voor gereedstelling, zo objectief mogelijk, worden geconcretiseerd in de toelichting.

In een gereedstellingsbesluit moet, gelet op het voorgestelde artikel 23.3e van de Omgevingswet, worden beschreven welke gereedstellingsactiviteiten, waar en voor welke periode worden verricht. In het voorgestelde artikel 23.3e, tweede lid, worden daarnaast ook andere eisen gesteld aan het gereedstellingsbesluit. Deze eisen zijn niet steeds helder geformuleerd en slechts in beperkte mate toegelicht. Verduidelijking van deze eisen is wenselijk.

Extra taak voor de Afdeling bestuursrechtspraak

De beoordeling van eventuele gereedstellingsbesluiten vormt een extra taak voor de Afdeling bestuursrechtspraak. Het wetsvoorstel zal dus kunnen leiden tot meer procedures bij de Afdeling bestuursrechtspraak en daarmee tot een taakverzwaring waarvan de omvang thans niet kan worden ingeschat. Mocht echter sprake zijn van een betekenisvolle toename van de inzet van medewerkers en staatsraden, dan dient te worden bezien welke aanvullende middelen aan de Afdeling bestuursrechtspraak worden verstrekt om in staat te zijn juist deze zaken tijdig af te handelen.

Ik vertrouw erop u met deze reactie op uw verzoek van dienst te zijn geweest.

Hoogachtend,

de voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State,

Mr. R. Uylenburg