Betrokken Rechtspraak


In november 2021 publiceerde de Afdeling bestuursrechtspraak in het rapport ‘Lessen uit de kinderopvangtoeslagzaken’ de uitkomsten van haar reflectieprogramma. Het reflectierapport bevat 35 actiepunten en aanbevelingen. Wat is daarmee gebeurd?

Betrokken Rechtspraak

Eerst hebben alle staatsraden en juristen van de Afdeling bestuursrechtspraak het reflectierapport uitgebreid met elkaar besproken. Net voor de zomer van 2022 is onder de naam ‘Betrokken Rechtspraak’ begonnen met de uitvoering van de actiepunten. Het doel was en is om de kwaliteit van de bestuursrechtspraak te verhogen en het vertrouwen van burgers in de rechtspraak te herwinnen, te behouden en zo mogelijk te versterken. Het programma is in de zomer van 2023 afgerond.

Actiepunten

Binnen het programma ‘Betrokken Rechtspraak’ waren veertien teams actief en werkten ruim tachtig staatsraden en juristen aan de verschillende actiepunten. Zo bogen deze teams zich onder andere over de rol en taak van de hoogste bestuursrechter, maar ook over hoe de bestuursrechter knelpunten in wetgeving en de uitvoering kan terugkoppelen aan de wetgever en het bestuur. Andere teams onderzochten passende vormen van tegenspraak binnen de Afdeling bestuursrechtspraak, maar ook hoe de Afdeling bestuursrechtspraak het beste de dialoog met de samenleving kan voeren en maatschappelijke ontwikkelingen in de gaten kan houden die van belang zijn voor de bestuursrechtspraak. Verder is een actueel aanbod aan vaardigheidstrainingen opgesteld, waaronder bijvoorbeeld over het omgaan met ethische dilemma’s. Ten slotte werden interne werkwijzen en processen en de samenwerking en taakverdeling tussen staatsraden en juristen tegen het licht gehouden.

Afronding

‘Betrokken Rechtspraak’ heeft geleid tot een nadere bezinning op de taak en rol van de (hoogste) bestuursrechters en over de verhouding tussen wetgever, bestuur en bestuursrechter. Er is nagedacht over de mogelijkheden van de bestuursrechter om rechtsbescherming te bieden als de wet streng is of de bestuurspraktijk rigide. Ook is veel aandacht besteed aan het op tijd onderkennen van ongelijkheid tussen de procespositie van burgers en overheid en wat de rechter kan doen om daar balans in aan te brengen. Bijvoorbeeld het kritisch bevragen van de overheid over de feiten en de gevolgen van haar besluit voor burgers. Maar ook het voorlichten van burgers hoe ze hun standpunten kunnen bewijzen (bewijsvoorlichting) en het geven van een herstelkans (de ‘burgerlus’) zijn hier voorbeelden van. Verder is stilgestaan bij de opdracht van de bestuursrechter om bij te dragen aan rechtsontwikkeling en rechtseenheid. Er zijn twee extra staatsraden advocaat-generaal aangetrokken om conclusies te nemen die een zaak in een breder perspectief kunnen plaatsen. Op die manier wordt de Afdeling bestuursrechtspraak ‘gevoed’ door conclusies, zoals die over het evenredigheidsbeginsel. Ook is geïnvesteerd in dialoog en methoden van tegenspraak. Zo hebben we burgers en bedrijven gevraagd met ons mee te denken, de zogenoemde amicus curiae. Daarnaast onderhouden we contacten met de rechtbanken, met andere hoogste rechtscolleges en met de Nationale ombudsman over het uitwisselen van informatie over wetgeving en of bestuurspraktijken die kunnen leiden tot situaties waardoor burgers in de knel komen. De dialoog vindt ook plaats met advocaten over door hun ervaren knelpunten en met wetenschappers, die worden gevraagd kritisch te reflecteren op onze rechtspraak. Allemaal methoden die eraan bijdragen dat burgers bij de Afdeling bestuursrechtspraak de rechtsbescherming krijgen waar ze recht op hebben.

‘Betrokken Rechtspraak’ was een belangrijk en veelomvattend programma waaraan velen intensief samenwerkten. Het programma is nu afgerond, maar dat wil niet zeggen dat het werk is gedaan. Integendeel. De Afdeling bestuursrechtspraak blijft voortdurend werken aan het verbeteren van de kwaliteit en aan het vertrouwen in de rechtspraak. Zij zal daarover elk jaar rapporteren in het jaarverslag van de Raad van State.

belastingdienst_toeslagen reflectierapport

Lees op deze pagina alles over het reflectierapport dat de Afdeling bestuursrechtspraak in november 2021 presenteerde.