Samenvatting advies over wetsvoorstel invoering lerarenregister

Datum publicatie: maandag 25 april 2016 - Datum advies: vrijdag 22 januari 2016

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft advies uitgebracht over het wetsvoorstel tot invoering van een lerarenregister en registervoorportaal. Het wetsvoorstel is op 25 april 2016 bij de Tweede Kamer ingediend. Daarmee is ook het advies van de Afdeling advisering openbaar geworden.

Inhoud wetsvoorstel

Het wetsvoorstel voert een lerarenregister in, waarin iedere bevoegde leraar die in functie is zich moet registreren. Om zijn lesbevoegdheid te behouden moet deze leraar elke vier jaar aantonen dat hij zijn bekwaamheid heeft onderhouden. Tegelijkertijd wordt het recht op professionele ontwikkeling van de leraar geregeld. Het wetsvoorstel voert ook een registervoorportaal in, waarin leraren worden geregistreerd die (nog) niet aan de bevoegdheidseisen voldoen. Met het registerportaal wil de regering de inzet van onbevoegde leraren terugdringen.

Invoering lerarenregister prematuur

De Afdeling advisering merkt op dat de regering terecht aandacht vraagt voor het belang van de bekwaamheid van leraren en het onderhoud daarvan. Het invoeren van een verplicht lerarenregister en een algemene scholingsplicht kan onder bepaalde voorwaarden een bijdrage leveren aan verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Daarvan is sprake voor zover het een erkenning inhoudt van de beroepsgroep en waarborgen biedt voor de toelating en (voortzetting van de) uitoefening van het beroep door uitsluitend vakbekwame leraren.

De Afdeling advisering acht invoering van een verplicht lerarenregister onder de huidige omstandigheden echter prematuur. Het verbeteren van de positie en de kwaliteit van de leraren begint namelijk met het aanpakken van het onbevoegd lesgeven door het wegnemen van de oorzaken van het lerarentekort. Een lerarenregister, dat ervan uitgaat dat de beroepsgroep inhoud en ontwikkeling van het beroep normeert, kan alleen functioneren als sluitstuk van een meeromvattend proces dat is gericht op verbetering van kwaliteit. Eerst zal een aantal zaken op orde moeten zijn, voordat aan invoering van een dergelijk register valt te denken, aldus de Afdeling advisering. Zo zal het lerarentekort moeten worden aangepakt en zullen er beperkingen moeten worden gesteld aan het gebruik van onbevoegde leraren. Verder zullen het aanbod en de kwaliteit van lerarenopleidingen beter moeten worden afgestemd op de bijscholingsvraag van scholen en zal de beroepsgroep tot ontwikkeling moeten komen. Tot slot zullen er voldoende tijd en middelen ter beschikking moeten worden gesteld.

Onwerkbaar en onevenredig

Omdat aan deze voorwaarden niet is voldaan, is het lerarenregister geen beroepsregister, maar slechts een register waarin bevoegde leraren hun nascholingsinspanningen moeten documenteren. De sanctie hierop is verlies van hun lesbevoegdheid. Daarvoor is echter geen openbaar lerarenregister nodig. Daarbij acht de Afdeling advisering deze sanctie onwerkbaar en vaak ook onevenredig. Registratie is evenmin noodzakelijk voor het houden van toezicht. De Inspectie van het Onderwijs kan nu al onderzoeken of scholen en leraren voldoen aan de wettelijke eisen.

Registervoorportaal

Ten slotte motiveert de regering niet welk publiek belang ermee gediend is dat het registervoorportaal openbaar is. Het komt nogal eens voor dat een leraar weliswaar niet bevoegd is om een vak te geven, maar wel bevoegd is voor een ander vak en in elk geval benoembaar. Van een openbaar register kan daarom een verkeerd signaal uitgaan naar de ouders en de leerlingen. Gelet op de diepere oorzaken van het lerarentekort en het feit dat een onbevoegde leraar veelal niet gemist kan worden, is het de vraag of scholen op dit punt iets te kiezen hebben.

Dit alles brengt de Afdeling advisering tot het advies om het wetsvoorstel te heroverwegen.

Naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering is het wetsvoorstel aangepast. Het kabinet stelt voor het lerarenregister en registervoorportaal gefaseerd in te voeren. Volgens dit voornemen registreert elke leraar zich voor 01-08-2018 in het lerarenregister. De eerstvolgende vier jaar geldt alleen de verplichting tot herregistratie. Na 01-08-2026 wordt het lerarenregister volledig operationeel en kan een sanctie worden opgelegd aan de leraar die zich onvoldoende bijschoolt. In een routekaart worden de randvoorwaarden benoemd waaraan per fase voldaan moet worden voordat de overstap naar een volgende fase aan de orde kan zijn. Dit betreft aspecten zoals draagvlak bij de beroepsgroep, aanbod en kwaliteit van de lerarenopleidingen en de arbeidsmarktsituatie.

Lees hier de volledige tekst van het advies van de Afdeling advisering en het nader rapport van de minister.