Werkwijze plaatsen van asielzoeker in grensdetentie niet in strijd met Asiel- en Migratiepact

Achtergrond

Een staatloze Palestijnse asielzoeker is op 6 juli 2026 met het vliegtuig uit Turkije naar Nederland gekomen. Bij aankomst op Schiphol heeft hij hier asiel aangevraagd. De minister heeft zijn asielaanvraag behandeld in de zogenoemde asielgrensprocedure. Dat is een versnelde procedure die niet langer dan vijf weken mag duren. Tijdens deze behandeling heeft een asielzoeker geen toegang tot Nederland en kan hij in grensdetentie worden geplaatst. Dat gebeurde ook met deze man. Nadat de minister hem asiel had verleend, is de grensdetentie beëindigd. De man vindt dat de minister hem tijdens de behandeling van zijn asielaanvraag niet had mogen vastzetten en is daartegen in beroep gekomen bij de rechtbank in Amsterdam.

Oordeel van de rechtbank

De rechtbank oordeelde op 17 juli 2026 dat de grensdetentie van de man onrechtmatig was op grond van het Europese Asiel- en Migratiepact dat sinds 12 juni 2026 geldt. Volgens de rechtbank volgt uit deze nieuwe Europese regels dat de minister moet uitleggen waarom hij deze asielaanvraag behandelt binnen de asielgrensprocedure, omdat hij in dit geval volgens die regels niet verplicht is om de asielaanvraag in de versnelde procedure te behandelen. Daarnaast oordeelde de rechtbank dat iemand alleen in grensdetentie mag worden geplaatst als de minister een individuele beoordeling maakt en onderzoekt of er ook een lichter middel dan grensdetentie volstaat. Omdat de minister dat niet heeft gedaan, heeft de rechtbank de man een schadevergoeding toegekend.

Oordeel van de Afdeling bestuursrechtspraak

De Afdeling bestuursrechtspraak volgt het oordeel van de rechtbank niet. De werkwijze van de minister is niet in strijd met regels van het Europese Asiel- en Migratiepact, ongeacht dat de minister de keuze heeft om een asielzoeker wel of niet in grensdetentie te plaatsen. De minister hoeft niet in elk individueel geval te motiveren waarom hij de asielaanvraag behandeld in de asielgrensprocedure en een asielzoeker vastzet, vanwege de Unierechtelijke verplichting van de minister om het zogenoemde grensbewakingsbelang te waarborgen. In het licht daarvan is het naar het oordeel van de Afdeling bestuursrechtspraak al voldoende duidelijk waarom de minister asielzoekers in grensdetentie kan plaatsen. Wel moet de minister beoordelen of de grensdetentie vanwege individuele omstandigheden onevenredig bezwarend is. Dat kan het geval zijn als een asielzoeker medische hulp nodig heeft die niet door de medische dienst van het Justitieel Complex Schiphol kan worden geboden. De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelt dat de grensdetentie in dit geval rechtmatig was en dat de minister zijn besluit deugdelijk heeft gemotiveerd. Daarom krijgt de man geen schadevergoeding.