Plan voor nieuw militair radarstation in Herwijnen is definitief

Tegen het plan zijn enkele omwonenden, Stichting ‘Niet Nog een Radar in Herwijnen’, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van West Betuwe in beroep gekomen bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Zij hebben een groot aantal bezwaren tegen het plan aangevoerd.

Alternatieven

Hoewel geen van de bezwaarmakers betwist dat een tweede zogenoemde SMART-L radarstation nodig is om het Nederlandse luchtruim te verdedigen, zijn zij het er niet mee eens dat die radar in Herwijnen moet komen. Volgens hen zijn betere locaties in Nederland beschikbaar. De ministers hebben hun locatiekeuze voor Herwijnen gebaseerd op drie afzonderlijke rapporten en een eindrapport. De Afdeling bestuursrechtspraak komt tot het oordeel dat de ministers op basis van deze rapporten hun keuze voor de locatie Herwijnen voldoende hebben onderbouwd en uitgelegd. Dat de ministers in hun alternatievenonderzoek zijn uitgegaan van een voorkeurslocatie maakt het alternatievenonderzoek niet gebrekkig. Het is van belang dat de ministers bij de uiteindelijke vaststelling van het plan alternatieve locaties hebben onderzocht en afgewogen. Dat is ook gebeurd.

Straling

Veel bezwaarmakers maken zich zorgen over de risico’s van de elektromagnetische straling van de radar. De Afdeling bestuursrechtspraak is van oordeel dat de ministers voor de beoordeling van die risico’s konden aansluiten bij de zogenoemde blootstellingslimieten van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection (ICNIRP). De ministers hoefden niet uit te gaan van het ALARA-beginsel (As Low As Reasonably Achievable). De ministers hebben meerdere onderzoeken en metingen verricht om te beoordelen of de radar zal kunnen voldoen aan de blootstellingslimieten. Dat is het geval. Het tegenrapport van bezwaarmakers geeft geen reden om daaraan te twijfelen. Met de ICNIRP-blootstellingslimieten is voldoende gewaarborgd dat geen sprake is van risico’s voor de volksgezondheid. Wel hadden de ministers deze limieten in het plan moeten opnemen, zodat er ook een juridische waarborg is dat aan die blootstellingslimieten wordt voldaan. Dat is ten onrechte niet gebeurd.

Gebrek hersteld, rijksinpassingsplan definitief

Op dit punt bevat het rijksinpassingsplan dus een gebrek. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft 'zelf in de zaak voorzien' door een regel en de zogenoemde blootstellingscontour toe te voegen aan het plan. Daarmee is juridisch gewaarborgd dat aan de blootstellingslimieten moet worden voldaan. Het geconstateerde gebrek is hiermee hersteld en het rijksinpassingsplan definitief.

Achtergrond

Het nieuwe militaire radarstation moet komen op de plek waar in het verleden een civiele radar van Luchtverkeersleiding Nederland heeft gestaan. Aanvankelijk stelde de toenmalige gemeente Lingewaal een bestemmingsplan op dat het radarstation mogelijk moest maken, maar de gemeente besloot dat plan in 2018 niet vast te stellen. Omdat een tweede SMART-L radarstation (de andere staat in de buurt van het Friese dorp Wier) noodzakelijk is voor de verdediging van het Nederlandse luchtruim stelden de ministers in 2025 zelf een rijksinpassingsplan vast. Daarbij verleenden zij tegelijkertijd ook de benodigde omgevingsvergunning voor de bouw van het radarstation. Tegen die vergunning werd ook beroep ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak, maar in een eerdere tussenuitspraak van november 2025 heeft de Afdeling bestuursrechtspraak geoordeeld dat zij niet de bevoegde rechter is om te beslissen op de bezwaren tegen de omgevingsvergunning. De bezwaren tegen deze vergunning heeft de Afdeling bestuursrechtspraak daarom doorgestuurd naar de rechtbank Gelderland. De rechtbank heeft op 18 juni 2026 een zitting gehouden over de bezwaren tegen die omgevingsvergunning. De rechtbank heeft nog geen uitspraak gedaan.