Overplaatsing naar handhavings- en toezichtlocatie is geen vrijheidsontneming

Achtergrond van de zaken

In deze rechtszaken gaat het om een Somalische en een Iraakse man die allebei ernstige overlast hebben veroorzaakt in een azc. De overlast bestond uit vernieling van spullen, agressief gedrag en fysiek geweld tegen andere asielzoekers en medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COa). Daarom heeft het COa beide mannen overgeplaatst van een gewoon azc naar een handhaving- en toezichtlocatie (HTL). In het geval van de Iraakse man, vond op de HTL weer een geweldsincident plaats. Daarom heeft het COa hem binnen de HTL naar een zogenoemde ROV-kamer verplaatst waar hij twee weken moest verblijven. ROV staat voor ‘Regeling onthouding verstrekkingen’. Verblijf in de ROV-kamer houdt in dat een asielzoeker verder in zijn vrijheid wordt beperkt. Zo zit hij voor de duur van de opgelegde maatregel alleen op de kamer, mag hij niet in de andere ruimtes van de HTL komen en mag hij niet deelnemen aan het dagprogramma. Beide mannen vinden dat bij een overplaatsing naar een HTL sprake is van vrijheidsontneming, en niet van vrijheidsbeperking. Het verschil is relevant, omdat niemands vrijheid zomaar mag worden ontnomen. Daarom gelden voor vrijheidsontnemende maatregelen aanvullende waarborgen om de rechten van de persoon te beschermen.

Geen vrijheidsontneming

De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelt dat geen sprake is van vrijheidsontneming bij overplaatsing naar een HTL. Asielzoekers kunnen namelijk de HTL vrijwillig verlaten. Dat is niet strafbaar en heeft ook geen gevolgen voor de opvang in de toekomst of voor de behandeling van de asielaanvraag. Daarnaast vindt de Afdeling bestuursrechtspraak het van belang dat de maximale verblijfsduur op de HTL dertien weken is. Een asielzoeker heeft zelf invloed op zijn verblijfsduur in de HTL en hij kan toewerken naar eerder vertrek. Het COa evalueert elke week het gedrag van de asielzoekers op de HTL. Ook voor verblijf in een ROV-kamer geldt dat dit geen vrijheidsontneming is. Net als een HTL kunnen asielzoekers een ROV-kamer vrijwillig verlaten. De duur van het verblijf in de ROV‑kamer is beperkt, asielzoekers hebben daar enige mate van bewegingsvrijheid en contact met anderen is mogelijk.

Wat betekenen deze uitspraken?

De uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak betekenen dat het COa de Somalische man mocht overplaatsen naar de HTL en de Iraakse man mocht overplaatsen naar de ROV-kamer, zonder aanvullende waarborgen om hun rechten te beschermen.