Advies Miljoenennota 2027 en Septemberrapportage begrotingstoezicht 2026
De Miljoenennota 2027 wordt gepresenteerd in een tijd waarin de stapeling van maatschappelijke opgaven en een terugvallende economische groei de begrotingsruimte wezenlijk beperkt. De Afdeling advisering van de Raad van State constateert dat het kabinet Jetten deze opgaven onderkent. Maar de voorliggende ontwerpbegrotingen en fiscale wetsvoorstellen meer zouden moeten aansluiten bij die analyse. De rekening dreigt anders in overwegende mate terecht te komen bij de werkzame beroepsbevolking en bij jongere en toekomstige generaties. Dit is te lezen in het advies over de Miljoenennota 2027 en de Septemberrapportage begrotingstoezicht 2026 van de Afdeling advisering die vandaag op Prinsjesdag zijn gepubliceerd.
Schuif de rekening niet door naar volgende generaties
Vertraging in economische groei beperkt de ruimte om opgaven te financieren
De Afdeling advisering stelt vast dat de geraamde groei op middellange termijn onvoldoende is om de stapeling van opgaven – van geopolitieke aard, door vergrijzing, op het terrein van klimaat, energie, natuur en stikstof, door tekorten aan ruimte en woningen en in publieke voorzieningen als zorg en onderwijs - zonder nadere politieke keuzes te adresseren, laat staan te financieren zonder lastenverzwaring of verslechtering van de overheidsfinanciën.
De Afdeling advisering ziet dat het kabinet Jetten deze opgaven in het coalitieakkoord onderkent. Het kabinet wil meer investeren om vergrijzingskosten te beheersen en houdbare overheidsfinanciën te bestendigen. De Miljoenennota 2027 biedt hiervan een heldere onderbouwing. De ontwerpbegrotingen en de voorgestelde fiscale wetsvoorstellen sluiten hier echter niet op aan: een substantieel deel van de aangekondigde initiatieven en hervormingen is uitgesteld of afgesteld, en de budgettaire dekking daarvan is eerder boekhoudkundig dan economie-versterkend.
Drie lijnen om ‘intergenerationele afwenteling’ tegen te gaan
Als maatregelen om de uitdagingen het hoofd te bieden uitblijven, dan dreigt de rekening in overwegende mate terecht te komen bij werkenden, jongeren en toekomstige generaties. De Afdeling advisering werkt dit dilemma van de zogenoemde intergenerationele afwenteling uit langs drie samenhangende lijnen:
- Beheersing van de overheidsschuld blijft noodzakelijk. Toekomstige generaties houden dan voldoende ruimte om eigen keuzes te maken en economische en ecologische schokken op te vangen;
- Sturing op productiviteit en economische structuur verdient meer gewicht in de begroting, zodat de groei van de economie langjarig wordt vergroot. Dit vergt meer aandacht voor productiviteit bevorderende uitgaven en actievere sturing op economisch productieve sectoren;
- Versnelling in de energietransitie verdient prioriteit in deze kabinetsperiode, omdat zowel de voortdurende buitenlandse afhankelijkheid van energie als de kosten van reeds toegenomen klimaatverandering burgers en bedrijven raken.
Begrotingstoetsing
Met betrekking tot de naleving van de Europese begrotingsregels concludeert de Afdeling advisering dat Nederland naar verwachting een hogere uitgavengroei laat zien dan op grond van het hervormde Stabiliteits- en Groeipact is voorgeschreven. Het overheidstekort (maximaal 3% bbp) en de overheidsschuld (maximaal 60% bbp) blijven in 2026 en 2027 weliswaar binnen de Europese vereisten, maar de uitgavengroei overschrijdt de norm waardoor houdbare overheidsfinanciën in de toekomst niet zijn gegarandeerd.
Met betrekking tot de nationale begrotingsregels concludeert de Afdeling advisering dat de Miljoenennota het trendmatig begrotingsbeleid grotendeels handhaaft. Wel adviseert de Afdeling de gevolgen van de aanvullende onderuitputting en het inhouden van de prijsbijstelling voor de begrotingen nader te onderbouwen. Ook plaatst zij een kanttekening bij de verdeling van de lasten en bij verdere verhoging van de Arbeidsongeschiktheidsfondspremie.
Begrotingsproces
Het begrotingsproces is met de ingediende stukken op Prinsjesdag in formele zin niet voltooid, aangezien daarmee de parlementaire behandeling pas begint. Omdat het niet ondenkbaar is dat nog meer dan andere jaren de behandeling in de Tweede Kamer tot bijstellingen leidt (bijvoorbeeld nota’s van wijzigingen en amendementen over begrotingen en belastingplan), kan de Afdeling advisering een aanvullend advies uitbrengen in de loop van het najaar over het aangepaste geheel ten behoeve van de integrale afweging.
Advies en rapportage
In de Septemberrapportage beoordeelt de Afdeling advisering vanuit haar rol als onafhankelijk begrotingstoezichthouder of de begroting voldoet aan de afgesproken Europese en nationale begrotingsregels. Als onafhankelijk wetgevingsadviseur van regering en parlement geeft de Afdeling advisering daarnaast jaarlijks haar oordeel over de rijksbegroting van het komende jaar, de Miljoenennota. Ook dit jaar brengt de Afdeling advisering de septemberrapportage en het advies over de Miljoenennota in één document uit.
Lees hier het advies over de Miljoenennota 2027 en de Septemberrapportage begrotingstoezicht 2026.