Advies over het Besluit versterking regie volkshuisvesting

Betaalbare woningen

Het ontwerpbesluit is een uitwerking van de Wet versterking regie volkshuisvesting die op 1 juli 2026 in werking is getreden. Hiermee wil de regering bereiken dat overheden meer regie krijgen over de bouw van woningen, waarbij het de ambitie is om jaarlijks 100.000 woningen te bouwen. Ook moet de overheid meer invloed krijgen op de beschikbaarheid van voldoende betaalbare woningen. In verband hiermee bepaalt het ontwerpbesluit dat de nieuwbouw in iedere woningbouwregio uit twee derde betaalbare woningen moet bestaan, waarvan 30% sociale huur.

Complexiteit

De Afdeling advisering onderkent het belang van het verkleinen van het woningtekort door nieuwbouw te stimuleren. Een actievere overheidsrol is in dit verband te begrijpen. Maar de complexe wijze waarop dit in het ontwerpbesluit is vormgegeven levert risico’s op die de woningbouw zelf niet ten goede komt. De regels voor de betaalbaarheidseisen bevatten meerdere hoofdregels en uitzonderingen voor meerdere bestuurslagen die in beeld komen op uiteenlopende momenten in de tijd. Dat komt de uitvoerbaarheid niet ten goede.

Veel overleg en grote last op medeoverheden

Het maken van uitzonderingen voor de ene gemeente betekent dat andere gemeenten in de regio extra inspanningen moeten leveren, ook financieel. Dit vergt veel overleg tussen gemeenten, provincies en het rijk. Daar komt bij dat gemeenten ook in andere regioverbanden moeten overleggen over onder meer de huisvesting van urgent woningzoekenden. Dit maakt de deels overlappende overlegstructuren complex en legt een grote last op de medeoverheden. De regering heeft de ambitie om regelgeving te vereenvoudigen. Het advies aan de regering is dan ook om het ontwerpbesluit te heroverwegen met het oog op een eenvoudiger stelsel voor een slagvaardige uitvoering.

Financiële haalbaarheid

De regering wil niet alleen voorzien in voldoende betaalbare woningen maar jaarlijks ook 100.000 woningen erbij bouwen. Dit voorziet in een maatschappelijke behoefte en staat als zodanig ook niet ter discussie.  Maar de complexe vormgeving van de betaalbaarheidseisen zorgt voor spanning op de financiële haalbaarheid. Realisatie van de doelstelling van de bouw van 100.000 woningen kan hiermee ook onder druk komen te staan. De Afdeling adviseert de regering om hier in de toelichting bij het ontwerpbesluit nader op in te gaan.

Procedurele versnelling

Om de woningbouw te versnellen, regelt het ontwerpbesluit dat bepaalde besluiten voor woningbouwprojecten van ten minste één woning in aanmerking komen voor beroep in één instantie bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. In de toelichting zinspeelt de regering op verdere uitbreiding naar andere ruimtelijke projecten waarvoor de versnelde procedure zou kunnen gelden. Als steeds meer projecten worden aangewezen als ‘zwaarwegend maatschappelijk belang’ kan dit tot serieuze problemen leiden voor de doorloopsnelheid van procedures bij de bestuursrechter. De regering moet in de toelichting bij het ontwerpbesluit nader ingaan op de voornemens om ook voor andere ruimtelijke projecten de versnelde procedure te laten gelden.

Conclusie

De Afdeling advisering heeft dus een aantal bezwaren bij het ontwerpbesluit en adviseert de regering dit besluit niet te nemen, tenzij het is aangepast.