Advies over voorstel voor het invoeren van gerichte bekostiging in het onderwijs
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 15 oktober 2025 het advies vastgesteld over het voorstel om de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra, de Wet voortgezet onderwijs 2020 en de Wet primair onderwijs BES te wijzigen. Deze wijziging houdt verband met het invoeren van de mogelijkheid voor het funderend onderwijs om bijzondere verplichtingen te verbinden aan aanvullende bekostiging bij bijzondere ontwikkelingen. Het advies is op 20 oktober 2025 gepubliceerd op de website van de Raad van State.
Inhoud van het wetsvoorstel
Het primair en het voortgezet onderwijs wordt voor het grootste deel gefinancierd via een vrij te besteden geldstroom, de ‘lumpsum’. De regering wil echter meer zicht en grip krijgen op de besteding van onderwijsmiddelen. Het wetsvoorstel regelt daarom een nieuwe geldstroom waaraan verplichtingen kunnen worden verbonden, de zogeheten ‘gerichte bekostiging’. Zo kan volgens de regering financiering met centrale sturing worden verstrekt om het onderwijs te verbeteren. In eerste instantie is de gerichte bekostiging bestemd voor basisvaardigheden zoals Nederlands en rekenen. Als scholen niet aan hun verplichtingen voldoen, kan het geld worden teruggevorderd.
Samenhang van het financieringsstelsel
Bij de invoering van de lumpsum was de bestedingsvrijheid van scholen het uitgangspunt, gebaseerd op het vertrouwen in scholen in combinatie met een verantwoordingsplicht. Geleidelijk is echter een tendens zichtbaar waarbij het vrij besteedbare aandeel in de totale financiering afneemt. De voorgestelde gerichte bekostiging geeft deze ontwikkeling een verdere impuls. In de afgelopen jaren zijn de ontwerpprincipes van het stelsel geleidelijk verlaten. Daarmee ontstaat in toenemende mate de situatie dat het stelsel aan de hand van twee tegengestelde uitgangspunten is ingericht: bestedingsvrijheid voor scholen enerzijds en centrale overheidssturing anderzijds. Daardoor rijst de vraag of het wetsvoorstel niet neerkomt op een geleidelijke wijziging van het stelsel als zodanig. Als daarvoor wordt gekozen, is het cruciaal dat de regering een duidelijke keuze maakt voor samenhangende uitgangspunten en ontwerpprincipes. Dit is belangrijk uit het oogpunt van rechtszekerheid, rust en voorspelbaarheid voor scholen. Het schept ook helderheid in het debat met het parlement als medewetgever.
Stelselwijziging
Bij een stelselwijziging is van belang dat deze expliciet en weloverwogen plaatsvindt. Die moet vanwege het uitgangspunt van proportionaliteit gebaseerd zijn op een gedegen probleemanalyse, voor zover mogelijk op basis van empirische gegevens. De regering heeft echter niet aannemelijk gemaakt dat meer centrale sturing leidt tot een duurzame verbetering van het onderwijs. De Afdeling adviseert de regering daarom het wetsvoorstel nader te bezien in het licht van de bredere discussie over de wenselijke inrichting van het stelsel.
Ongewenste gevolgen van het wetsvoorstel
De Afdeling adviseert de regering om de ongewenste gevolgen van het wetsvoorstel opnieuw te wegen. Zij wijst in het advies in het bijzonder op het risico van het complexer maken van het financieringsstelsel en het verder inperken van de bestedingsvrijheid van scholen. Tot slot bevat het wetsvoorstel een te ruime delegatiegrondslag. Zij adviseert de regering dan ook het wetsvoorstel niet bij de Tweede Kamer in te dienen, tenzij het is aangepast.
Lees hier het hele advies van de Afdeling advisering.