Advies wetsvoorstel voor aanpassing van termijnen bij hersteloperatie toeslagen

Aanleiding en inhoud wetsvoorstel

Het voorstel regelt een verlenging van een aantal beslistermijnen op aanvragen en bezwaren bij de hersteloperatie toeslagen. De beslistermijnen op aanvragen worden verdubbeld van nu zes tot twaalf maanden naar twaalf tot vierentwintig maanden. De beslistermijnen op bezwaar van nu zes tot achttien weken worden verlengd naar beslistermijnen van twaalf tot dertig maanden. Aanleiding hiervoor zijn uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van augustus 2023 in rechtszaken over het niet tijdig nemen van een beslissing door de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) en de terugkoppeling aan de wetgever hierover. Daarnaast bevat het wetsvoorstel een verlenging van de indieningstermijn voor bezwaren en aanpassingen in de zogenoemde nabestaandenregeling.

Reactie op terugkoppeling aan wetgever

De Afdeling bestuursrechtspraak heeft in de uitspraken van augustus 2023 aan de wetgever teruggekoppeld dat het niet de taak van de bestuursrechter is om de problemen op te lossen met het halen van de beslistermijnen, die al voorzien waren bij de inwerkingtreding van de Wet hersteloperatie toeslagen. Het is aan de wetgever om desgewenst alsnog te voorzien in een wettelijke regeling of een andere voorziening of oplossing. Dit wetsvoorstel waarover de Afdeling adviseert nu adviseert, is daar een reactie op en regelt langere wettelijke termijnen, die volgens de regering realistisch en uitvoerbaar zijn.

Doorbreken impasse

De Afdeling advisering begrijpt dat de regering met het wetsvoorstel termijnverlengingen voorstelt om de impasse te doorbreken die in de praktijk van afhandeling van aanvragen en bezwaren bij de hersteloperatie is ontstaan. Dat de termijnen worden verlengd valt op zichzelf goed te volgen, maar de voorgestelde duur van de verlenging is juridisch kwetsbaar.

Constitutionele aspecten

De juridische risico’s zien op de redelijke termijn in bezwaar- en beroepsprocedures. De voorgestelde verlenging is kwetsbaar in het licht van het grondwettelijk recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn. De Afdeling advisering merkt op dat moet worden voorkomen dat in het licht van deze risico’s een nieuwe impasse ontstaat. Daar is niemand mee geholpen.

Andere maatregelen

Het advies aan de regering is om vooral in te zetten op maatregelen die het proces van afhandeling van aanvragen en bezwaren versnellen. Als dit niet mogelijk is, dan adviseert de Afdeling advisering de regering om in de toelichting bij het wetsvoorstel dragend te motiveren waarom dit niet kan.