Samenvatting advies wetsvoorstel vervroegd stemmen in het stemlokaal

Inhoud van het voorstel

De initiatiefnemers willen de mogelijkheid om bij verkiezingen drie dagen te stemmen in het stemlokaal permanent in de Kieswet vastleggen. Bij de diverse verkiezingen die in de afgelopen twee jaren werden gehouden, is de mogelijkheid geboden om gedurende drie dagen te stemmen in plaats van één dag vanwege de coronapandemie. Omdat volgens de initiatiefnemers mensen door de mogelijkheid van vervroegd stemmen makkelijker zelf hun stem kunnen uitbrengen, wordt de mogelijkheid om bij volmacht te stemmen beperkt. Volgens het voorstel zou het huidige maximumaantal van twee volmachten per persoon dan ook teruggebracht moeten worden naar één volmacht. Hiermee willen zij de risico’s van fraude met volmachtstemmen beperken.

Meer ervaring opdoen met vervroegd stemmen

De Afdeling advisering vindt het belangrijk dat verkiezingen zo toegankelijk mogelijk zijn. Zij adviseert wel om eerst meer ervaring op te doen met ‘vervroegd stemmen’. Uit de verkiezingen van de afgelopen twee jaar waarbij vervroegd stemmen mogelijk was, en uit ervaringen in het buitenland, blijkt nog niet dat met vervroegd stemmen de opkomst hoger is. Hier staat tegenover dat er (fraude)risico’s zijn verbonden aan vervroegd stemmen en dat het behoorlijke uitvoeringslasten voor gemeenten oplevert. Het advies luidt dan ook om eerst met vervroegd stemmen te experimenteren en op basis daarvan te bepalen of vervroegd stemmen permanent in de Kieswet moet worden opgenomen.

Verbeter de aanpak van fraude met volmachten

De wens van de initiatiefnemers om fraude met volmachtstemmen te voorkomen is begrijpelijk. Het beperken van de volmachtregeling kan hieraan bijdragen. Wel wijst de Afdeling advisering erop dat alleen deze aanpassing onvoldoende is om fraude effectief tegen te gaan. Daarvoor zou ook moeten worden bezien of de huidige sanctie voldoende afschrikt. Deze sanctie is nu een gevangenisstraf van maximaal zes maanden. Zo is het op dit moment bijvoorbeeld niet mogelijk om vanwege fraude met volmachten iemand het kiesrecht te ontnemen. Ook kan van iemand die met behulp van fraude is verkozen, niet de gekozen zetel worden ontnomen. De Afdeling advisering adviseert de initiatiefnemers dan ook aandacht te besteden aan de opsporing en de handhaving van de volmachtsbepaling en de maximale sanctie nader te bezien.

Voorstel aanpassen

De Afdeling advisering van de Raad van State adviseert de initiatiefnemers het voorstel niet in te dienen, tenzij zij dit in lijn met het advies aanpassen.