Afdeling advisering publiceert Voorjaarsrapportage begrotingstoezicht 2026
Nederland staat voor een stapeling van uitdagingen: van geopolitieke aard, vanwege de vergrijzing en arbeidsmarkt, op terreinen van klimaat, energie, natuur en stikstof, door tekorten van ruimte, aan woningen en tekorten in publieke voorzieningen als zorg en onderwijs, en door vastgelopen uitvoering. Deze uitdagingen zijn de afgelopen jaren urgenter geworden, onder meer door een afzwakkende economische groei. Voor de middellange termijn wordt gerekend op een economische groei van minder dan 1% per jaar. Dat is onvoldoende om, zonder nadere keuzes, de noodzakelijke investeringen en uitgaven te financieren zonder dat dit leidt tot hogere belastingen of verslechtering van de overheidsfinanciën.
Structurele uitdagingen
De Afdeling advisering onderkent dat het kabinet zich in de Voorjaarsnota richt op deze structurele uitdagingen. De budgettaire marges voor de komende jaren zijn beperkt en kleiner dan in eerdere kabinetsperiodes. Dit maakt de noodzakelijke politieke keuzes niet eenvoudiger. Daarnaast is het belangrijk dat kabinet en parlement gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor een ordelijk begrotingsproces dat in lijn is met de door henzelf vastgestelde nationale en Europese wettelijke kaders.
De adviezen van de Afdeling advisering zijn erop gericht het begrotingsbeleid meer in lijn te brengen met de structurele en middellange-termijn-uitdagingen.
Voorjaarsrapportage
Dit staat in de Voorjaarsrapportage begrotingstoezicht 2026 die de Afdeling advisering vandaag heeft gepubliceerd. De Afdeling advisering beoordeelt in haar rol als onafhankelijke begrotingstoezichthouder twee keer per jaar of de overheidsfinanciën voldoen aan de Europese en nationale begrotingsregels. Dat doet ze in het voorjaar en op Prinsjesdag.
Europese begrotingsregels
De Afdeling advisering concludeert dat Nederland in 2025 voldoet en in 2026 naar verwachting voldoet aan de referentiewaarden uit de correctieve arm van het Stabiliteits- en Groeipact: het begrotingstekort blijft onder de 3% van het bruto binnenlands product (bbp) en de overheidsschuld blijft onder de 60% bbp. De Afdeling advisering concludeert tegelijkertijd dat voor de middellange termijn (2026-2028) de groei van de netto-uitgaven te hoog is, hoger dan de Europese referentiewaarden voor een houdbare overheidsschuld.
De Afdeling advisering plaatst tevens kanttekeningen bij enkele methodologische keuzes die aan het door het nieuwe kabinet bij de Europese Commissie ingediende budgettair-structureel plan ten grondslag liggen. De Afdeling advisering oordeelt daarbij dat het kabinet in het nieuwe plan een uitgavenpad heeft gepresenteerd dat op de middellange termijn leidt tot onhoudbare overheidsfinanciën.
Nationale begrotingsregels
In deze eerste Voorjaarsnota van het kabinet-Jetten worden de uitgaven- en lastenkaders voor de komende kabinetsperiode vastgesteld. Het kabinet beoogt in zijn kabinetsperiode te sturen op deze uitgaven- en lastenkaders (trendmatig begrotingsbeleid). De Afdeling advisering constateert daarbij enige onduidelijkheid in de Voorjaarsnota hoe het kabinet gaat handelen wanneer de nationale en Europese begrotingsregels conflicteren.
Adviezen
De adviezen van de Afdeling advisering zijn om:
- vast te houden aan een trendmatig begrotingsbeleid, gebaseerd op beheersing van uitgaven en lasten en gericht op de middellange termijn en op de structurele uitdagingen; daarbij is het van belang om zowel voldoende budgettaire ruimte te behouden om economische tegenvallers op te vangen als binnen de grenswaarden van de Europese begrotingsregels te blijven;
- scherp oog te houden voor de uitvoering en uitvoerbaarheid van beleid, en beleidsvoornemens zoveel mogelijk te koppelen aan meetbare doelstellingen en een nadere analyse van de Nederlandse economische structuur;
- bij het uitgavenkader preciezer te zijn als het aankomt op efficiencykortingen en te voorkomen dat onderuitputting wordt besteed aan andere beleidsdoelen;
- te letten op een evenwichtige verdeling van de lasten en alert te blijven op ondoelmatige fiscale regelingen.
Lees hier de volledige tekst van de voorjaarsrapportage begrotingstoezicht 2026 van de Afdeling advisering.