Advies van de Raad van State over de ontwerp-Miljoenennota 2013

Gepubliceerd op 18 september 2012

Samenwerking in Europees verband biedt de mogelijkheid om in een beheerst proces uit de crisis te komen en de kosten daarvan te beperken. In de komende kabinetsperiode zouden de overheidsfinanciën zodanig op orde moeten worden gebracht dat deze ook in de toekomst houdbaar en beheersbaar blijven. Dat vergt een aantal maatregelen die direct effect heeft, zoals het maken van harde afspraken over het terugdringen van het financieringstekort en het beheersen van de uitgaven in de zorg. Voor duurzaam houdbare overheidsfinanciën is het echter niet minder noodzakelijk dat het kabinet de komende periode ook structurele aanpassingen in gang zet met betrekking tot 'grote dossiers' als de woningmarkt, de arbeidsmarkt, de pensioenen en de gezondheidszorg. Het gaat niet alleen om het verbeteren van de 'schokbestendigheid', maar ook om een groter aanpassingsvermogen.

Dit schrijft de Afdeling advisering van de Raad van State in haar advies over de ontwerp-Miljoenennota 2013. Jaarlijks geeft de Raad van State als onafhankelijk adviseur van de regering zijn oordeel over de plannen van de regering voor de rijksbegroting van het komende jaar.

De Raad van State concludeert dat met het pakket voorgenomen maatregelen voor volgend jaar wordt voldaan aan de Europese afspraken over de overheidsfinanciën. Maar herstel van duurzame overheidsfinanciën vergt meer. Bij de oplossingen voor de nationale problemen maakt de Raad van State een onderscheid tussen zaken die direct geregeld moeten worden en zaken die structureel moeten worden aangepakt.

Voor de korte termijn wijst de Raad van State erop dat de publieke uitgaven zullen moeten worden aangepast aan de vooruitzichten van lage economische groei. Nog steeds wordt er bij het financieren van de collectieve uitgaven uitgegaan van te hoge groeicijfers. In dat kader pleit de Raad van State voor een reële nullijn voor de publieke financiering van zorgkosten, zodat honorering van claims voor publieke zorguitgaven die daarbovenuit gaan, uitdrukkelijk worden afgewogen tegen beperkingen van collectieve voorzieningen elders. De zorguitgaven maken nu al ongeveer 25% uit van de totale publieke uitgaven en bij ongewijzigd beleid zal dit percentage alleen maar stijgen. Daarbij waarschuwt de Raad van State tegen het steeds maar verhogen van de collectieve lastendruk als oplossing van de financieringsproblemen bij de overheid.

Op het gebied van de woningmarkt, arbeidsmarkt, de pensioenen en de gezondheidszorg zal het kabinet structurele aanpassingen in gang moeten zetten. Het is onmogelijk om de financiering van deze 'collectieve arrangementen' ongewijzigd voort te zetten. Er is naar het oordeel van de Raad van State een grotere selectiviteit nodig in de voorzieningen die de overheid kan blijven waarborgen. Dit betekent dat burgers meer eigen verantwoordelijkheid en keuze krijgen om al dan niet te voorzien in de voorzieningen, die nu nog collectief zijn geregeld, maar die in belangrijke mate zullen moeten worden afgebouwd. Daarvoor is volgens de Raad van State nodig dat de besparingen die daarmee op de overheidsuitgaven worden gerealiseerd, direct aan de burgers worden teruggegeven, waardoor zij beter in staat zijn om door eigen keuzes, zelf voorzieningen te treffen die de overheid niet meer (volledig) kan bieden.

Lees hier het volledige advies van de Raad van State en de reactie van de minister van Financiën op het advies.