Samenvatting advies wetsvoorstel Tijdelijke wet verkiezingen COVID-19

Inhoud van het voorstel en verrichte inspanningen

Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat bij de komende verkiezingen in november 2020 (enkele herindelingsverkiezingen) en in maart 2021 (Tweede Kamerverkiezingen) de coronamaatregelen in acht kunnen worden genomen. De Afdeling advisering heeft waardering voor de grote inspanningen die de minister, de Kiesraad en de gemeenten verrichten om deze verkiezingen op een adequate manier te laten verlopen. Het wetsvoorstel bevat tijdelijke noodzakelijke aanpassingen van de reguliere gang van zaken in het verkiezingsproces, zoals een verplichte gezondheidscheck en de mogelijkheid om voorschriften te stellen voor afzonderlijke locaties.

Inhoud van de gezondheidscheck niet in een wet geregeld

Het wetsvoorstel regelt dat een kiezer die één van de vragen van de gezondheidscheck met ‘ja’ beantwoordt, niet naar het stemlokaal mag komen. Het niet toelaten van een kiezer tot het stemlokaal is een beperking van het uitoefenen van het kiesrecht. Artikel 4 van de Grondwet staat beperkingen en uitzonderingen op het kiesrecht toe, maar die moeten dan wel in de wet worden geregeld. Het wetsvoorstel regelt de inhoud van de gezondheidscheck niet. Hiervoor wordt uitsluitend verwezen naar de algemene check van het RIVM. De Afdeling adviseert de hoofdlijnen van de check in het wetvoorstel op te nemen en de precieze vragen in een zogenoemde ministeriële regeling op te nemen.

Voorlichting aan kiezers over gang van zaken

Daarnaast vraagt de Afdeling advisering aandacht voor de voorlichting die over de gezondheidscheck aan kiezers wordt gegeven en de het handhaven van de toelating van kiezers door het stembureau. Vanwege de mogelijk ingrijpende gevolgen voor de uitoefening van het kiesrecht, moet het voor kiezers vooraf volstrekt duidelijk zijn wanneer zij door de coronamaatregelen wel en niet in persoon kunnen gaan stemmen en wat de gevolgen kunnen zijn als zij de voorschriften niet naleven. Er moet worden voorkomen dat kiezers op de verkiezingsdag tot de ontdekking komen dat zij niet zelf kunnen gaan stemmen. Maar ook moet worden voorkomen dat zij niet meer in staat zijn om een onderhandse volmacht af te geven. Het advies is om in de toelichting van het wetsvoorstel nader in te gaan hoe kiezers worden geïnformeerd over deze maatregelen.

Overige opmerkingen

Verder maakt de Afdeling advisering nog enkele andere opmerkingen over het wetsvoorstel. Bijvoorbeeld over de mogelijkheden om voorschriften te stellen voor afzonderlijke locaties en het toelaten van kiezers als de stembussen gaan sluiten. Ook op deze punten zouden het wetsvoorstel en de toelichting moeten worden aangepast.