Voorstel van rijkswet tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap tot beperking van meervoudige nationaliteit en tot invoering van het verlies van het Nederlanderschap wegens terroristische activiteiten, met memorie van toelichting.
- Kenmerk
- W03.04.0602/I
- Datum advies
- 30 maart 2005
- Vindplaats
- Kamerstukken II 2004/05, 30 166 (R 1795), nr 4
- Justitie en Veiligheid
- Wet
Toon inhoud
Volledige tekst
Voorstel van rijkswet tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap tot beperking van meervoudige nationaliteit en tot invoering van het verlies van het Nederlanderschap wegens terroristische activiteiten, met memorie van toelichting.
Bij Kabinetsmissive van 14 december 2004, no.04.004685, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, bij de Raad van State van het Koninkrijk ter overweging aanhangig gemaakt het voorstel van rijkswet tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap tot beperking van meervoudige nationaliteit en tot invoering van het verlies van het Nederlanderschap wegens terroristische activiteiten, met memorie van toelichting.
Het wetsvoorstel heeft tot doel meervoudige nationaliteit te beperken door een aantal wijzigingen in de Rijkswet op het Nederlanderschap (hierna: de Rijkswet). Opgeheven wordt een vrijstelling van de eis om afstand te doen van eigen nationaliteit (afstandseis) voor bepaalde groepen vreemdelingen. Daarnaast wordt de mogelijkheid geïntroduceerd om het Nederlanderschap in te trekken van personen die onherroepelijk zijn veroordeeld voor een misdrijf waarbij ernstige schade is toegebracht aan de essentiële belangen van het Koninkrijk dan wel van één of meer landen van het Koninkrijk.
De Raad van State van het Koninkrijk maakt enkele opmerkingen over de motivering van het belang en de van het voorstel te verwachten effecten.
1. Rechtvaardiging voor de herinvoering van de afstandseis
Begin jaren '90 van de vorige eeuw werd naturalisatie gezien als een belangrijke factor voor een succesvolle integratie. Daarom voorzag het wetsvoorstel tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap van 25 februari 1993 in afschaffing van de afstandseis.(zie noot 1) Dit voorstel stuitte op bezwaren bij de Eerste Kamer der Staten-Generaal; daarop werd het begin 1998 ingetrokken.(zie noot 2)
Sinds 1997 is een andere koers gevolgd. De afstandseis werd eerst opgenomen in de Handleiding voor de toepassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap (een circulaire), en sinds 2003 is de afstandseis opgenomen in de Rijkswet zelf, waarbij voor sommige vreemdelingen een vrijstelling van de afstandverplichting geldt.
Het wetsvoorstel zal het bezitten of het verkrijgen van meervoudige nationaliteit van bepaalde personen verder beperken. Volgens de toelichting zijn de afstandseis en de naturalisatietoets maatregelen die tot doel hebben de integratie van vreemdelingen in Nederland te bevorderen. De toelichting stelt dat de vrijstelling van de afstandseis geen bijdrage heeft geleverd aan de integratie van de vrijgestelde nieuw genaturaliseerden in de Nederlandse samenleving.(zie noot 3) Daarom wordt voor gesteld de vrijstelling van de afstandseis in artikel 9, derde lid, (aanhef en) onder b, c en d, van de Rijkswet, te schrappen.
De Raad wijst erop dat integratietekorten verschillende verklaringen kunnen hebben, zoals bijvoorbeeld een te veel geformaliseerde beoordeling van de mate van inburgering via criteria als het vijf jaar in één der landen van het Koninkrijk wonen.
De Raad is van oordeel dat de oorzaken van tekortschietende integratie onvoldoende worden toegelicht en adviseert daarom de toelichting op dit punt aan te vullen.
2. Effectiviteit van de herinvoering van de afstandseis
De Raad merkt op dat blijkens de toelichting ongeveer een derde van de naturalisandi geen afstand kan doen van de oorspronkelijke nationaliteit omdat de wetgeving of de rechtspraak van het land van oorsprong dat feitelijk niet toestaan. Nog eens een derde van de naturalisandi verliest automatisch zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit bij het aannemen van de Nederlandse nationaliteit. Van het resterende derde deel wordt ongeveer de helft (16%) gevormd door de vluchtelingen of de daaraan gelijkgestelden voor wie de afstandseis niet zal gelden.(zie noot 4) Op al deze vreemdelingen zal de voorgestelde maatregel geen effect hebben. Dat betekent dat slechts omstreeks 14% van het totale aantal naturalisandi getroffen zal worden door de voorgestelde maatregel, terwijl de toelichting over een "substantiële bijdrage" spreekt die het wetsvoorstel zal leveren aan de nagestreefde beperking van meervoudige nationaliteit.(zie noot 5)
Daar komt bij dat er in de toelichting geen rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat de categorieën naturalisandi elkaar kunnen overlappen. Blijkens het totaal is iedere naturalisandus slechts aan één categorie toegerekend, zodat het onduidelijk is welk netto effect het wetsvoorstel uiteindelijk zal hebben. Het is niet uitgesloten dat het uiteindelijke aantal getroffen naturalisandi minder dan de gestelde 14% zal zijn.
De Raad adviseert in de toelichting op het vorenstaande in te gaan.
3. Voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit
Het wetsvoorstel heeft tot doel meervoudige nationaliteit te beperken. In de memorie van toelichting ontbreekt een vergelijking van voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit. De toelichting stelt dat sommige vreemdelingen het Nederlanderschap begeren om redenen van gebruiksgemak, naast hun nationaliteit van oorsprong.(zie noot 6) De toelichting zwijgt echter over de spiegelbeeldige mogelijkheid dat men de nationaliteit van oorsprong om redenen van gebruiksgemak wil houden.
De Raad wijst erop dat het bezitten van een meervoudige nationaliteit ook voordelig kan zijn voor een samenleving die op integratieproblemen stuit. Een voorbeeld is de situatie na echtscheiding bij een huwelijk tussen een Nederlander en een vreemdeling. Onder het huidige systeem kan de buitenlandse partner genaturaliseerd worden tot Nederlander met behoud van zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit (mits de wetgeving van zijn of haar land van oorsprong het bezitten van meervoudige nationaliteit toestaat). Bij echtscheiding kan hij of zij terugvallen op zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit en eventueel makkelijker terugkeren naar het land van herkomst.
Op grond van de nieuwe maatregel zal de buitenlandse partner òf voor de Nederlandse nationaliteit òf voor het behoud van zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit moeten kiezen. Bij echtscheiding zal de buitenlandse partner die voor de Nederlandse nationaliteit heeft gekozen, niet meer kunnen terugvallen op zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit. Dit kan een eventuele terugkeer naar het land van oorsprong aanzienlijk bemoeilijken en extra integratielasten voor Nederland betekenen.
Voor de personen op wie het nieuw voorgestelde tweede lid van artikel 14 ziet, betekent het niet hebben van een tweede nationaliteit dat ze niet zullen kunnen worden uitgezet na intrekking van het Nederlanderschap.
Gezien het vorenstaande beveelt de Raad aan de toelichting aan te vullen met een uiteenzetting van voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit.
4. Overleg Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen en de Europese Raad
Op 15 december 2004 hebben de vaste commissie voor Europese Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer der Staten-Generaal een algemeen overleg gevoerd met de Minister-President en de Minister van Buitenlandse Zaken.(zie noot 7)
Uit het verslag van dit overleg blijkt dat de Minister van Buitenlandse Zaken het wenselijk vindt dat mensen met een dubbele nationaliteit voor één nationaliteit kiezen. Anderzijds vindt hij het onwenselijk dat iemand in het land van oorsprong gestraft zou worden voor een keuze voor de Nederlandse nationaliteit. Daarom zal "de Nederlandse regering contact opnemen met de Turkse regering en aandringen op maatregelen om te voorkomen dat kiezen voor de Nederlandse nationaliteit leidt tot ongewenste consequenties".
Nu deze inspanningen kennelijk verband houden met het aanscherpen van de afstandseis, adviseert de Raad in de toelichting in te gaan op de uitkomsten van het overleg met de Turkse regering.
5. Intrekking van het Nederlanderschap slechts bij meervoudige nationaliteit
Op grond van het voorgestelde tweede lid van artikel 14 van de Rijkswet kan het Nederlanderschap worden ingetrokken van een persoon die onherroepelijk is veroordeeld voor een misdrijf waarbij ernstige schade is toegebracht aan de essentiële belangen van het Koninkrijk of van een of meer landen van het Koninkrijk.
In overeenstemming met artikel 8 van het Verdrag tot beperking der staatloosheid en met artikel 7, derde lid, van het Europees Verdrag inzake nationaliteit, bepaalt het vierde lid van artikel 14 van de Rijkswet dat - afgezien van toepassing van het eerste lid - geen verlies van het Nederlanderschap plaatsvindt indien het gevolg daarvan staatloosheid zou zijn. De toelichting stipt in dit verband wel het Europees verdrag inzake nationaliteit - het Verdrag tot beperking der staatloosheid wordt niet aangehaald - aan, maar wijst er niet op dat de genoemde beperking ook is neergelegd in artikel 14, vierde lid, van de Rijkswet, zodat het effect van het voorgestelde nieuwe tweede lid niet voldoende duidelijk wordt geschetst.
De Raad adviseert tot aanvulling van de toelichting.
6. Actief personaliteitsbeginsel
De Nederlandse rechtsmacht is in een aantal gevallen afhankelijk van het Nederlanderschap van degene die zich buiten Nederland schuldig heeft gemaakt aan de in artikel 5, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht omschreven feiten.
De Raad adviseert in de toelichting in te gaan op de gevolgen van de ontneming van het Nederlanderschap voor de uitoefening van deze rechtsmacht, bijvoorbeeld ten aanzien van de terroristische misdrijven begaan vóór of na de ontneming van het Nederlanderschap.
7. De Nederlandse Antillen en Aruba
a. De toelichting bespreekt de ontwikkelingen op het gebied van de integratie in de Nederlandse samenleving, maar de Raad mist een soortgelijke uiteenzetting voor de Nederlandse Antillen en Aruba.
Hij adviseert de toelichting op dit punt aan te vullen.
b. De voorliggende wijziging van de Rijkswet zal eveneens gelden voor de Nederlandse Antillen en Aruba. Uit de toelichting blijkt niet of overleg heeft plaatsgevonden tussen Nederland en de Nederlandse Antillen en Aruba, en zo ja, wat de uitkomsten waren.
De Raad adviseert hierop alsnog in te gaan in de toelichting.
8. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies behorende bijlage.
De Raad van State van het Koninkrijk geeft U in overweging het voorstel van rijkswet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, aan de Staten van de Nederlandse Antillen en aan die van Aruba, nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State van het Koninkrijk
Bijlage bij het advies van de Raad van State van het Koninkrijk betreffende no.W03.04.0602/I/K met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
- De woorden "terroristische activiteiten" in het opschrift wijzigen in een passende aanduiding van soort strafbare feiten die op grond van artikel 14, tweede lid, van de Rijkswet op het Nederlanderschap tot intrekking van het Nederlanderschap kunnen leiden; volgens het wetsvoorstel zal het Nederlanderschap ook ingetrokken kunnen worden bij zich schuldig maken aan andere strafbare feiten dan terroristische misdrijven.
- De tekst van artikel I, onderdeel A, laten luiden: In artikel 9, derde lid, komen de onderdelen b, c en d te vervallen en wordt onderdeel e verletterd tot b.
- Artikel I, letter B, onderdeel 2, laten luiden:
2. In het nieuwe derde lid van artikel 14 wordt de zinsnede "artikel 3, 4, 5 of 6, eerste lid, aanhef en onder c" vervangen door "artikel 3, 4, 5, 5a, 5b, 5c of 6 eerste lid, aanhef en onder c", en wordt aan de eerste zin na "Stb.618" toegevoegd: en ingevolge artikel 5 zoals dit luidde tot de inwerkingtreding van de Rijkswet van 3 juli 2003 tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap in verband met de totstandkoming van de Wet conflictenrecht adoptie (Stb.284).
- In de artikelsgewijze toelichting op artikel C, in de laatste zin van de eerste alinea het woord "interest" vervangen door: interests.
Nader rapport (reactie op het advies) van 14 juni 2005
1. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad met betrekking tot de rechtvaardiging voor de herinvoering van de afstandseis is in de memorie van toelichting alsnog nader ingegaan op de oorzaken van de tekortschietende integratie. Ik wijs er overigens op dat de mate van integratie zich moeilijk in absolute zin laat vaststellen. Zoals reeds in de memorie van toelichting is vermeld zal bij naturalisatie de integratie niet anders kunnen worden beoordeeld dan aan de hand van enige objectieve indicatoren. Als indicatoren komen bij de naturalisatie in aanmerking de in artikel 8, eerste lid, onder d, van de Rijkswet op het Nederlanderschap genoemde toetsing van de kennis van de Nederlandse taal of van de taal die op het eiland van hoofdverblijf gangbaar is, en van de Nederlandse, Nederlands-Antilliaanse of Arubaanse staatsinrichting en maatschappij, de in datzelfde onderdeel genoemde beoordeling van het opgenomen zijn in de Nederlandse, Nederlands-Antilliaanse of Arubaanse samenleving, het in artikel 8, eerste lid onder c, van de Rijkswet genoemde vereiste van toelating en hoofdverblijf gedurende tenminste vijf jaar, en de in artikel 9, eerste lid, onder b, van de Rijkswet gestelde afstandsverplichting. Andere integratie-indicatoren zijn de duur van de opvoeding en opleiding in Nederland, het gehuwd zijn of als zodanig samenwonen met een Nederlander, en het zijn van oud-Nederlander. Voor elk van de specifieke groepen van personen die het Nederlanderschap wensen te verkrijgen, is in de Rijkswet aangegeven welke van de genoemde indicatoren aanwezig dienen te zijn, en in welke mate, om een voldoende mate van integratie te kunnen aannemen.
2. De Raad adviseert onder het kopje: "Effectiviteit van de herinvoering van de afstandseis" nader in te gaan op de bijdrage die de voorgestelde wijziging aan de beperking van de meervoudige nationaliteit zal geven. Dat de voorgestelde maatregel cijfermatig een aanzienlijk resultaat heeft, is duidelijk: van het gemiddelde aantal genaturaliseerden per jaar van 37.130 personen zullen bij een maximaal resultaat van de voorgestelde maatregel 14.1 % meer personen na naturalisatie enkel de Nederlandse nationaliteit bezitten, of in absolute getallen 5235 personen per jaar. Dit resultaat zal niet steeds gehaald kunnen worden. In deze groep naturalisandi zullen zich namelijk personen kunnen bevinden die op grond van het Tweede Protocol bij het Verdrag van Straatsburg 1963 (Trb. 1964, 4) of van wat in de memorie van toelichting in punt 1. ‘andere gronden’ genoemd is, vrijstelling van de afstandsverplichting hebben; in de in het overzicht gehanteerde systematiek zullen de met een Nederlander gehuwde en tweede-generatie naturalisandi alleen op die vrijstellingsgronden een beroep kunnen doen. Er is geen reden om deze vrijstellingen op meer dan 0.6 % te stellen, zodat de effectiviteit derhalve tenminste 13.5 % (5012 personen) zal zijn, ervan uitgaande dat de herinvoering van de afstandsverplichting in deze groep naturalisandi geen vermindering van de verzoeken om naturalisatie zal meebrengen. Het percentage personen dat na naturalisatie tot Nederlander enkel de Nederlandse nationaliteit bezit wordt daardoor verhoogd van 37.3 % naar 50.8 %. In onderdeel 2 van de memorie van toelichting is nadere informatie gegeven over de effectiviteit van het voorstel.
3. Op advies van de Raad is in de memorie van toelichting nader ingegaan op de voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit. Een volkomen spiegel van deze voor- en nadelen is niet te geven, omdat wat in de ene situatie of voor de ene persoon een voordeel van enkelvoudige nationaliteit is, in een andere situatie of voor een andere persoon een nadeel kan zijn, iets wat op dezelfde wijze ook geldt voor meervoudige nationaliteit. Overigens wordt met de bedoelde voor- en nadelen rekening gehouden bij de beoordeling van de vraag of het doen van afstand van de oorspronkelijke nationaliteit bij verkrijging van het Nederlanderschap redelijkerwijs gevergd kan worden.
4. De Raad wijst erop dat de regering tijdens het Algemeen Overleg dat zij op 15 december 2004 met de vaste commissie voor Europese Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft gevoerd, gewezen heeft op de onwenselijkheid van een situatie waarbij personen, met name Turkse burgers in Nederland, die ter verkrijging van het Nederlanderschap afstand moeten doen van de oorspronkelijke nationaliteit daardoor op grote problemen stuiten, bijvoorbeeld door het verlies van erfrecht. Ik wijs er met betrekking tot Turkse burgers echter op dat artikel 29 van de Turkse nationaliteitswet sinds de wetswijziging van 4 juni 2003 ( wet nr. 4866) in zijn Nederlandse vertaling als volgt luidt: "Krachtens deze wet worden personen die de Turkse nationaliteit hebben verloren, behandeld als vreemdelingen. Echter, personen die de Turkse nationaliteit hebben verkregen en die met toestemming van het Ministerie van Binnenlandse Zaken tot verwerping (van de Turkse nationaliteit) zijn overgegaan, alsmede de wettelijke erfgenamen van deze personen, blijven gerechtigd voordelen te genieten die aan Turkse burgers zijn verleend met betrekking tot zaken als woonplaats, reizen, werken, erfrecht en de verwerving en vervreemding van roerende en onroerende eigendom, onder voorwaarde dat de bepalingen en beslissingen betreffende de nationale veiligheid en openbare orde van de Turkse republiek van toepassing blijven." Het veronderstelde verlies doet zich dan ook niet voor, indien personen van de Turkse nationaliteit die het Nederlanderschap wensen te verkrijgen, aan de Turkse autoriteiten toestemming vragen om afstand te mogen doen van de Turkse nationaliteit.
5. Op advies van de Raad is de toelichting op onderdeel C aangevuld met de mededeling dat ook artikel 14, vierde lid, RWN het in artikel 8 van het Verdrag tot beperking van staatloosheid neergelegde beginsel verwoordt dat in beginsel geen ontneming van nationaliteit mogelijk is indien staatloosheid daarvan het gevolg is.
6. Onder het kopje: Actief personaliteitsbeginsel, wijst de Raad er in het kader van het voorstel tot toevoeging van een nieuw lid aan artikel 14 RWN op dat gezien artikel 5 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht voor de vervolgbaarheid van enige in het buitenland begane strafbare feiten bezit van de Nederlandse nationaliteit vereist is. Overeenkomstig het advies van de Raad is dit punt in de memorie van toelichting nader uitgewerkt.
7. a. De Raad wijst erop dat geen aandacht wordt besteed aan de integratieproblematiek in de Nederlandse Antillen en Aruba. Hoewel de integratieproblematiek voor de Nederlandse Antillen en voor Aruba niet geheel van dezelfde orde is als die in Nederland, speelt in alle landen van het Koninkrijk een vergelijkbare problematiek. Om die reden is de memorie van toelichting daar waar nodig aangevuld.
7.b. Door de Raad gevraagd naar een eventueel overleg tussen de landen van het Koninkrijk over de voorliggende wijzigingen wijst ik erop dat deze rijkswet door de regering van het Koninkrijk ingediend wordt. In de vergadering van de rijksministerraad waarin tot indiening is besloten, worden de Nederlandse Antillen en Aruba vertegenwoordigd door hun Gevolmachtigde Ministers. Overleg tussen de landen van het Koninkrijk vindt daar plaats. Van de vergaderingen van de Rijksministerraad wordt op de gebruikelijke wijze verslag gedaan. Er is geen reden daarvan in dit geval af te wijken.
8. Met de door de Raad gemaakt redactionele kanttekeningen is rekening gehouden.
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van rijkswet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de Staten van de Nederlandse Antillen en de Staten van Aruba te zenden.
De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie a.i.
(1) Kamerstukken II 1992/93, 23 029, nrs.1, 2 en 3.
(2) Brief van de Minister van Justitie van 5 maart 1998.
(3) Memorie van toelichting, deel Algemeen, punt 2.
(4) Memorie van toelichting, deel Algemeen, punt 1 en H.U. Jerussun d'Oliveira, Alweer plannen om de afstandseis bij naturalisatie uit te breiden, NJB 2004, bladzijden 2232-2238.
(5) Memorie van toelichting, toelichting bij artikel I, onderdeel A.
(6) Memorie van toelichting, deel Algemeen, paragraaf 2.
(7) Kamerstukken II 2004/05, 21 501-02 en 21 501-20, nr.608.
Het wetsvoorstel heeft tot doel meervoudige nationaliteit te beperken door een aantal wijzigingen in de Rijkswet op het Nederlanderschap (hierna: de Rijkswet). Opgeheven wordt een vrijstelling van de eis om afstand te doen van eigen nationaliteit (afstandseis) voor bepaalde groepen vreemdelingen. Daarnaast wordt de mogelijkheid geïntroduceerd om het Nederlanderschap in te trekken van personen die onherroepelijk zijn veroordeeld voor een misdrijf waarbij ernstige schade is toegebracht aan de essentiële belangen van het Koninkrijk dan wel van één of meer landen van het Koninkrijk.
De Raad van State van het Koninkrijk maakt enkele opmerkingen over de motivering van het belang en de van het voorstel te verwachten effecten.
1. Rechtvaardiging voor de herinvoering van de afstandseis
Begin jaren '90 van de vorige eeuw werd naturalisatie gezien als een belangrijke factor voor een succesvolle integratie. Daarom voorzag het wetsvoorstel tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap van 25 februari 1993 in afschaffing van de afstandseis.(zie noot 1) Dit voorstel stuitte op bezwaren bij de Eerste Kamer der Staten-Generaal; daarop werd het begin 1998 ingetrokken.(zie noot 2)
Sinds 1997 is een andere koers gevolgd. De afstandseis werd eerst opgenomen in de Handleiding voor de toepassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap (een circulaire), en sinds 2003 is de afstandseis opgenomen in de Rijkswet zelf, waarbij voor sommige vreemdelingen een vrijstelling van de afstandverplichting geldt.
Het wetsvoorstel zal het bezitten of het verkrijgen van meervoudige nationaliteit van bepaalde personen verder beperken. Volgens de toelichting zijn de afstandseis en de naturalisatietoets maatregelen die tot doel hebben de integratie van vreemdelingen in Nederland te bevorderen. De toelichting stelt dat de vrijstelling van de afstandseis geen bijdrage heeft geleverd aan de integratie van de vrijgestelde nieuw genaturaliseerden in de Nederlandse samenleving.(zie noot 3) Daarom wordt voor gesteld de vrijstelling van de afstandseis in artikel 9, derde lid, (aanhef en) onder b, c en d, van de Rijkswet, te schrappen.
De Raad wijst erop dat integratietekorten verschillende verklaringen kunnen hebben, zoals bijvoorbeeld een te veel geformaliseerde beoordeling van de mate van inburgering via criteria als het vijf jaar in één der landen van het Koninkrijk wonen.
De Raad is van oordeel dat de oorzaken van tekortschietende integratie onvoldoende worden toegelicht en adviseert daarom de toelichting op dit punt aan te vullen.
2. Effectiviteit van de herinvoering van de afstandseis
De Raad merkt op dat blijkens de toelichting ongeveer een derde van de naturalisandi geen afstand kan doen van de oorspronkelijke nationaliteit omdat de wetgeving of de rechtspraak van het land van oorsprong dat feitelijk niet toestaan. Nog eens een derde van de naturalisandi verliest automatisch zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit bij het aannemen van de Nederlandse nationaliteit. Van het resterende derde deel wordt ongeveer de helft (16%) gevormd door de vluchtelingen of de daaraan gelijkgestelden voor wie de afstandseis niet zal gelden.(zie noot 4) Op al deze vreemdelingen zal de voorgestelde maatregel geen effect hebben. Dat betekent dat slechts omstreeks 14% van het totale aantal naturalisandi getroffen zal worden door de voorgestelde maatregel, terwijl de toelichting over een "substantiële bijdrage" spreekt die het wetsvoorstel zal leveren aan de nagestreefde beperking van meervoudige nationaliteit.(zie noot 5)
Daar komt bij dat er in de toelichting geen rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat de categorieën naturalisandi elkaar kunnen overlappen. Blijkens het totaal is iedere naturalisandus slechts aan één categorie toegerekend, zodat het onduidelijk is welk netto effect het wetsvoorstel uiteindelijk zal hebben. Het is niet uitgesloten dat het uiteindelijke aantal getroffen naturalisandi minder dan de gestelde 14% zal zijn.
De Raad adviseert in de toelichting op het vorenstaande in te gaan.
3. Voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit
Het wetsvoorstel heeft tot doel meervoudige nationaliteit te beperken. In de memorie van toelichting ontbreekt een vergelijking van voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit. De toelichting stelt dat sommige vreemdelingen het Nederlanderschap begeren om redenen van gebruiksgemak, naast hun nationaliteit van oorsprong.(zie noot 6) De toelichting zwijgt echter over de spiegelbeeldige mogelijkheid dat men de nationaliteit van oorsprong om redenen van gebruiksgemak wil houden.
De Raad wijst erop dat het bezitten van een meervoudige nationaliteit ook voordelig kan zijn voor een samenleving die op integratieproblemen stuit. Een voorbeeld is de situatie na echtscheiding bij een huwelijk tussen een Nederlander en een vreemdeling. Onder het huidige systeem kan de buitenlandse partner genaturaliseerd worden tot Nederlander met behoud van zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit (mits de wetgeving van zijn of haar land van oorsprong het bezitten van meervoudige nationaliteit toestaat). Bij echtscheiding kan hij of zij terugvallen op zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit en eventueel makkelijker terugkeren naar het land van herkomst.
Op grond van de nieuwe maatregel zal de buitenlandse partner òf voor de Nederlandse nationaliteit òf voor het behoud van zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit moeten kiezen. Bij echtscheiding zal de buitenlandse partner die voor de Nederlandse nationaliteit heeft gekozen, niet meer kunnen terugvallen op zijn of haar oorspronkelijke nationaliteit. Dit kan een eventuele terugkeer naar het land van oorsprong aanzienlijk bemoeilijken en extra integratielasten voor Nederland betekenen.
Voor de personen op wie het nieuw voorgestelde tweede lid van artikel 14 ziet, betekent het niet hebben van een tweede nationaliteit dat ze niet zullen kunnen worden uitgezet na intrekking van het Nederlanderschap.
Gezien het vorenstaande beveelt de Raad aan de toelichting aan te vullen met een uiteenzetting van voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit.
4. Overleg Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen en de Europese Raad
Op 15 december 2004 hebben de vaste commissie voor Europese Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer der Staten-Generaal een algemeen overleg gevoerd met de Minister-President en de Minister van Buitenlandse Zaken.(zie noot 7)
Uit het verslag van dit overleg blijkt dat de Minister van Buitenlandse Zaken het wenselijk vindt dat mensen met een dubbele nationaliteit voor één nationaliteit kiezen. Anderzijds vindt hij het onwenselijk dat iemand in het land van oorsprong gestraft zou worden voor een keuze voor de Nederlandse nationaliteit. Daarom zal "de Nederlandse regering contact opnemen met de Turkse regering en aandringen op maatregelen om te voorkomen dat kiezen voor de Nederlandse nationaliteit leidt tot ongewenste consequenties".
Nu deze inspanningen kennelijk verband houden met het aanscherpen van de afstandseis, adviseert de Raad in de toelichting in te gaan op de uitkomsten van het overleg met de Turkse regering.
5. Intrekking van het Nederlanderschap slechts bij meervoudige nationaliteit
Op grond van het voorgestelde tweede lid van artikel 14 van de Rijkswet kan het Nederlanderschap worden ingetrokken van een persoon die onherroepelijk is veroordeeld voor een misdrijf waarbij ernstige schade is toegebracht aan de essentiële belangen van het Koninkrijk of van een of meer landen van het Koninkrijk.
In overeenstemming met artikel 8 van het Verdrag tot beperking der staatloosheid en met artikel 7, derde lid, van het Europees Verdrag inzake nationaliteit, bepaalt het vierde lid van artikel 14 van de Rijkswet dat - afgezien van toepassing van het eerste lid - geen verlies van het Nederlanderschap plaatsvindt indien het gevolg daarvan staatloosheid zou zijn. De toelichting stipt in dit verband wel het Europees verdrag inzake nationaliteit - het Verdrag tot beperking der staatloosheid wordt niet aangehaald - aan, maar wijst er niet op dat de genoemde beperking ook is neergelegd in artikel 14, vierde lid, van de Rijkswet, zodat het effect van het voorgestelde nieuwe tweede lid niet voldoende duidelijk wordt geschetst.
De Raad adviseert tot aanvulling van de toelichting.
6. Actief personaliteitsbeginsel
De Nederlandse rechtsmacht is in een aantal gevallen afhankelijk van het Nederlanderschap van degene die zich buiten Nederland schuldig heeft gemaakt aan de in artikel 5, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht omschreven feiten.
De Raad adviseert in de toelichting in te gaan op de gevolgen van de ontneming van het Nederlanderschap voor de uitoefening van deze rechtsmacht, bijvoorbeeld ten aanzien van de terroristische misdrijven begaan vóór of na de ontneming van het Nederlanderschap.
7. De Nederlandse Antillen en Aruba
a. De toelichting bespreekt de ontwikkelingen op het gebied van de integratie in de Nederlandse samenleving, maar de Raad mist een soortgelijke uiteenzetting voor de Nederlandse Antillen en Aruba.
Hij adviseert de toelichting op dit punt aan te vullen.
b. De voorliggende wijziging van de Rijkswet zal eveneens gelden voor de Nederlandse Antillen en Aruba. Uit de toelichting blijkt niet of overleg heeft plaatsgevonden tussen Nederland en de Nederlandse Antillen en Aruba, en zo ja, wat de uitkomsten waren.
De Raad adviseert hierop alsnog in te gaan in de toelichting.
8. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij het advies behorende bijlage.
De Raad van State van het Koninkrijk geeft U in overweging het voorstel van rijkswet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, aan de Staten van de Nederlandse Antillen en aan die van Aruba, nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De Vice-President van de Raad van State van het Koninkrijk
Bijlage bij het advies van de Raad van State van het Koninkrijk betreffende no.W03.04.0602/I/K met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.
- De woorden "terroristische activiteiten" in het opschrift wijzigen in een passende aanduiding van soort strafbare feiten die op grond van artikel 14, tweede lid, van de Rijkswet op het Nederlanderschap tot intrekking van het Nederlanderschap kunnen leiden; volgens het wetsvoorstel zal het Nederlanderschap ook ingetrokken kunnen worden bij zich schuldig maken aan andere strafbare feiten dan terroristische misdrijven.
- De tekst van artikel I, onderdeel A, laten luiden: In artikel 9, derde lid, komen de onderdelen b, c en d te vervallen en wordt onderdeel e verletterd tot b.
- Artikel I, letter B, onderdeel 2, laten luiden:
2. In het nieuwe derde lid van artikel 14 wordt de zinsnede "artikel 3, 4, 5 of 6, eerste lid, aanhef en onder c" vervangen door "artikel 3, 4, 5, 5a, 5b, 5c of 6 eerste lid, aanhef en onder c", en wordt aan de eerste zin na "Stb.618" toegevoegd: en ingevolge artikel 5 zoals dit luidde tot de inwerkingtreding van de Rijkswet van 3 juli 2003 tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap in verband met de totstandkoming van de Wet conflictenrecht adoptie (Stb.284).
- In de artikelsgewijze toelichting op artikel C, in de laatste zin van de eerste alinea het woord "interest" vervangen door: interests.
Nader rapport (reactie op het advies) van 14 juni 2005
1. Naar aanleiding van de opmerking van de Raad met betrekking tot de rechtvaardiging voor de herinvoering van de afstandseis is in de memorie van toelichting alsnog nader ingegaan op de oorzaken van de tekortschietende integratie. Ik wijs er overigens op dat de mate van integratie zich moeilijk in absolute zin laat vaststellen. Zoals reeds in de memorie van toelichting is vermeld zal bij naturalisatie de integratie niet anders kunnen worden beoordeeld dan aan de hand van enige objectieve indicatoren. Als indicatoren komen bij de naturalisatie in aanmerking de in artikel 8, eerste lid, onder d, van de Rijkswet op het Nederlanderschap genoemde toetsing van de kennis van de Nederlandse taal of van de taal die op het eiland van hoofdverblijf gangbaar is, en van de Nederlandse, Nederlands-Antilliaanse of Arubaanse staatsinrichting en maatschappij, de in datzelfde onderdeel genoemde beoordeling van het opgenomen zijn in de Nederlandse, Nederlands-Antilliaanse of Arubaanse samenleving, het in artikel 8, eerste lid onder c, van de Rijkswet genoemde vereiste van toelating en hoofdverblijf gedurende tenminste vijf jaar, en de in artikel 9, eerste lid, onder b, van de Rijkswet gestelde afstandsverplichting. Andere integratie-indicatoren zijn de duur van de opvoeding en opleiding in Nederland, het gehuwd zijn of als zodanig samenwonen met een Nederlander, en het zijn van oud-Nederlander. Voor elk van de specifieke groepen van personen die het Nederlanderschap wensen te verkrijgen, is in de Rijkswet aangegeven welke van de genoemde indicatoren aanwezig dienen te zijn, en in welke mate, om een voldoende mate van integratie te kunnen aannemen.
2. De Raad adviseert onder het kopje: "Effectiviteit van de herinvoering van de afstandseis" nader in te gaan op de bijdrage die de voorgestelde wijziging aan de beperking van de meervoudige nationaliteit zal geven. Dat de voorgestelde maatregel cijfermatig een aanzienlijk resultaat heeft, is duidelijk: van het gemiddelde aantal genaturaliseerden per jaar van 37.130 personen zullen bij een maximaal resultaat van de voorgestelde maatregel 14.1 % meer personen na naturalisatie enkel de Nederlandse nationaliteit bezitten, of in absolute getallen 5235 personen per jaar. Dit resultaat zal niet steeds gehaald kunnen worden. In deze groep naturalisandi zullen zich namelijk personen kunnen bevinden die op grond van het Tweede Protocol bij het Verdrag van Straatsburg 1963 (Trb. 1964, 4) of van wat in de memorie van toelichting in punt 1. ‘andere gronden’ genoemd is, vrijstelling van de afstandsverplichting hebben; in de in het overzicht gehanteerde systematiek zullen de met een Nederlander gehuwde en tweede-generatie naturalisandi alleen op die vrijstellingsgronden een beroep kunnen doen. Er is geen reden om deze vrijstellingen op meer dan 0.6 % te stellen, zodat de effectiviteit derhalve tenminste 13.5 % (5012 personen) zal zijn, ervan uitgaande dat de herinvoering van de afstandsverplichting in deze groep naturalisandi geen vermindering van de verzoeken om naturalisatie zal meebrengen. Het percentage personen dat na naturalisatie tot Nederlander enkel de Nederlandse nationaliteit bezit wordt daardoor verhoogd van 37.3 % naar 50.8 %. In onderdeel 2 van de memorie van toelichting is nadere informatie gegeven over de effectiviteit van het voorstel.
3. Op advies van de Raad is in de memorie van toelichting nader ingegaan op de voor- en nadelen van meervoudige nationaliteit. Een volkomen spiegel van deze voor- en nadelen is niet te geven, omdat wat in de ene situatie of voor de ene persoon een voordeel van enkelvoudige nationaliteit is, in een andere situatie of voor een andere persoon een nadeel kan zijn, iets wat op dezelfde wijze ook geldt voor meervoudige nationaliteit. Overigens wordt met de bedoelde voor- en nadelen rekening gehouden bij de beoordeling van de vraag of het doen van afstand van de oorspronkelijke nationaliteit bij verkrijging van het Nederlanderschap redelijkerwijs gevergd kan worden.
4. De Raad wijst erop dat de regering tijdens het Algemeen Overleg dat zij op 15 december 2004 met de vaste commissie voor Europese Zaken en de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft gevoerd, gewezen heeft op de onwenselijkheid van een situatie waarbij personen, met name Turkse burgers in Nederland, die ter verkrijging van het Nederlanderschap afstand moeten doen van de oorspronkelijke nationaliteit daardoor op grote problemen stuiten, bijvoorbeeld door het verlies van erfrecht. Ik wijs er met betrekking tot Turkse burgers echter op dat artikel 29 van de Turkse nationaliteitswet sinds de wetswijziging van 4 juni 2003 ( wet nr. 4866) in zijn Nederlandse vertaling als volgt luidt: "Krachtens deze wet worden personen die de Turkse nationaliteit hebben verloren, behandeld als vreemdelingen. Echter, personen die de Turkse nationaliteit hebben verkregen en die met toestemming van het Ministerie van Binnenlandse Zaken tot verwerping (van de Turkse nationaliteit) zijn overgegaan, alsmede de wettelijke erfgenamen van deze personen, blijven gerechtigd voordelen te genieten die aan Turkse burgers zijn verleend met betrekking tot zaken als woonplaats, reizen, werken, erfrecht en de verwerving en vervreemding van roerende en onroerende eigendom, onder voorwaarde dat de bepalingen en beslissingen betreffende de nationale veiligheid en openbare orde van de Turkse republiek van toepassing blijven." Het veronderstelde verlies doet zich dan ook niet voor, indien personen van de Turkse nationaliteit die het Nederlanderschap wensen te verkrijgen, aan de Turkse autoriteiten toestemming vragen om afstand te mogen doen van de Turkse nationaliteit.
5. Op advies van de Raad is de toelichting op onderdeel C aangevuld met de mededeling dat ook artikel 14, vierde lid, RWN het in artikel 8 van het Verdrag tot beperking van staatloosheid neergelegde beginsel verwoordt dat in beginsel geen ontneming van nationaliteit mogelijk is indien staatloosheid daarvan het gevolg is.
6. Onder het kopje: Actief personaliteitsbeginsel, wijst de Raad er in het kader van het voorstel tot toevoeging van een nieuw lid aan artikel 14 RWN op dat gezien artikel 5 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht voor de vervolgbaarheid van enige in het buitenland begane strafbare feiten bezit van de Nederlandse nationaliteit vereist is. Overeenkomstig het advies van de Raad is dit punt in de memorie van toelichting nader uitgewerkt.
7. a. De Raad wijst erop dat geen aandacht wordt besteed aan de integratieproblematiek in de Nederlandse Antillen en Aruba. Hoewel de integratieproblematiek voor de Nederlandse Antillen en voor Aruba niet geheel van dezelfde orde is als die in Nederland, speelt in alle landen van het Koninkrijk een vergelijkbare problematiek. Om die reden is de memorie van toelichting daar waar nodig aangevuld.
7.b. Door de Raad gevraagd naar een eventueel overleg tussen de landen van het Koninkrijk over de voorliggende wijzigingen wijst ik erop dat deze rijkswet door de regering van het Koninkrijk ingediend wordt. In de vergadering van de rijksministerraad waarin tot indiening is besloten, worden de Nederlandse Antillen en Aruba vertegenwoordigd door hun Gevolmachtigde Ministers. Overleg tussen de landen van het Koninkrijk vindt daar plaats. Van de vergaderingen van de Rijksministerraad wordt op de gebruikelijke wijze verslag gedaan. Er is geen reden daarvan in dit geval af te wijken.
8. Met de door de Raad gemaakt redactionele kanttekeningen is rekening gehouden.
Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde voorstel van rijkswet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de Staten van de Nederlandse Antillen en de Staten van Aruba te zenden.
De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie a.i.
(1) Kamerstukken II 1992/93, 23 029, nrs.1, 2 en 3.
(2) Brief van de Minister van Justitie van 5 maart 1998.
(3) Memorie van toelichting, deel Algemeen, punt 2.
(4) Memorie van toelichting, deel Algemeen, punt 1 en H.U. Jerussun d'Oliveira, Alweer plannen om de afstandseis bij naturalisatie uit te breiden, NJB 2004, bladzijden 2232-2238.
(5) Memorie van toelichting, toelichting bij artikel I, onderdeel A.
(6) Memorie van toelichting, deel Algemeen, paragraaf 2.
(7) Kamerstukken II 2004/05, 21 501-02 en 21 501-20, nr.608.