Samenvatting advies voorstel nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten

Datum publicatie: vrijdag 28 oktober 2016 - Datum advies: woensdag 21 september 2016

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft advies uitgebracht over het voorstel voor een nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Het wetsvoorstel is op 28 oktober 2016 bij de Tweede Kamer ingediend. Daarmee is ook het advies van de Afdeling advisering openbaar geworden.

Inhoud wetsvoorstel

Met dit wetsvoorstel wil de regering de Wet op de inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2002 (Wiv) vervangen om de bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te moderniseren en een nieuw stelsel van toezicht in te voeren.

Mensenrechtelijke waarborgen

Het wetsvoorstel bevat een aanzienlijk aantal belangrijke waarborgen waarmee wordt voldaan aan de eisen die voortvloeien uit het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Daarmee wordt ook voldaan aan enkele essentiële vereisten die het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) stelt. Het wetsvoorstel heeft dan ook een deugdelijke wettelijke basis: eventuele inbreuken op grondrechten zijn voldoende duidelijk omschreven in het wetsvoorstel. Ook de noodzaak van uitbreiding van bevoegdheden van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft de regering voldoende beargumenteerd, waaronder de bevoegdheid tot de zogenoemde ongerichte interceptie van kabelgebonden communicatie. Het wetsvoorstel bevat daarnaast een stelsel van waarborgen met het oog op de 'beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit', wat ook een vereiste van het EHRM is.

Toezicht

Het wetsvoorstel voorziet in een Toetsingscommissie inzet bevoegdheden (TIB) die vooraf de inzet van ingrijpende bevoegdheden toetst. De Commissie van toezicht op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (CTIVD), die achteraf toezicht houdt, blijft bestaan. Hoewel deze regeling van het toezicht tegemoet komt aan de jurisprudentie van het EHRM, heeft de Afdeling advisering ernstige twijfels over de daadwerkelijke effectiviteit van het toezichtstelsel dat de regering voorstelt. Het gaat er niet uitsluitend om dat een toezichtstelsel formeel – dus op papier – voldoet aan de criteria van het EHRM. Het gaat er vooral om dat het stelsel van toezicht is afgestemd op de specifieke inrichting van het nationale systeem. Het stelsel moet ook in de praktijk daadwerkelijk effectieve bescherming bieden aan de grondrechten van burgers. Het wetsvoorstel schiet op dit punt tekort omdat het leidt tot een versnippering van het toezicht. Dit kan afbreuk doen aan de effectiviteit van het toezicht. Daarom adviseert de Afdeling advisering de TIB uit het wetsvoorstel te schrappen en het toezicht bij de bestaande CTIVD te concentreren, met uitzondering van de behandeling van klachten. Zij adviseert de regering het wetsvoorstel op dit punt niet in zijn huidige vorm bij de Tweede Kamer in te dienen.

Big Data

Daarnaast is de Afdeling advisering er niet van overtuigd dat de regeling in het wetsvoorstel van de grootschalige gegevensverzameling (Big Data) op alle punten voldoet aan de proportionaliteitseis van het EVRM. In het bijzonder heeft de Afdeling advisering ernstige twijfels of de bewaartermijn van drie jaar voor gegevens die via de 'ongerichte interceptiebevoegdheid' worden verkregen, verenigbaar is met het EVRM. Zij adviseert dan ook om in het wetsvoorstel een substantieel kortere bewaartermijn op te nemen.

Lees hier de volledige tekst van het advies van de Afdeling advisering en het nader rapport van de minister.