Ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie in verband met bijzondere vergaring nummergegevens door de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst.
- Kenmerk
- W15.17.0043/IV
- Datum advies
- 10 maart 2017
- Vindplaats
- Staatscourant 2017, nr. 34567
- Economische Zaken en Klimaat
- Algemene maatregel van bestuur
Toon inhoud
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft advies uitgebracht over een wijziging van het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie. Daarmee wordt beoogd de inzet van een zogenoemde IMSI-catcher door de FIOD mogelijk te maken. Het besluit is op 21 juni 2017 bekendgemaakt. Daarmee is ook het advies van de Afdeling advisering openbaar geworden.
IMSI-catcher
Met een 'IMSI-catcher' worden identificerende gegevens van mobiele telefoons van verdachten achterhaald. Momenteel kan de bevoegdheid om de IMSI-catcher te gebruiken alleen aan opsporingsambtenaren van de politie en van de marechaussee gegeven worden. Om ook inzet door de FIOD mogelijk te maken, wordt in het besluit de beperking tot 'opsporingsambtenaren' helemaal geschrapt. Daar wordt in het besluit echter geen toelichting op gegeven. Ook lijkt het de bedoeling om zelfs personen die geen ambtenaar zijn, bevoegd te kunnen maken voor het gebruik van de IMSI-catcher. De wet laat dat echter niet toe.
Belang beperking tot opsporingsambtenaar
De Afdeling advisering wijst erop dat aan opsporingsambtenaren op onder meer het punt van bekwaamheid en betrouwbaarheid bijzondere eisen worden gesteld. Het stelsel van waarborgen dat verbonden is met het optreden van opsporingsambtenaren is belangrijk, ook gelet op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het moet dan ook ondubbelzinnig vast blijven staan dat gebruik van de IMSI-catcher de inzet van een opsporingsmiddel betreft, waarvoor alle gebruikelijke waarborgen gelden. Daar horen ook de eisen bij die in het algemeen aan opsporingsambtenaren worden gesteld. Omdat het opsporingsmiddel zo ingrijpend is, zou de uitbreiding tenslotte expliciet beperkt moeten worden tot opsporingsambtenaren van de FIOD.
Lees hier de volledige tekst van het advies van de Afdeling advisering en het nader rapport van de minister.
Ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie in verband met bijzondere vergaring nummergegevens door de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst.
Van dit advies is een samenvatting gemaakt.
Bij Kabinetsmissive van 22 februari 2017, no.2017000324, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Economische Zaken, mede namens de Minister van Veiligheid en Justitie en de Minister van Financiën, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt het ontwerpbesluit, houdende wijziging van het Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie in verband met bijzondere vergaring nummergegevens door de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst, met nota van toelichting.
Het ontwerpbesluit strekt er toe mogelijk te maken dat de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) voortaan zonder tussenkomst van de Nationale Politie of de Koninklijke Marechaussee bij opsporing gebruik kan maken van een zogenoemde ‘IMSI-catcher’ om identificerende gegevens van mobiele telefoons te achterhalen.
De Afdeling advisering van de Raad van State maakt opmerkingen over de verruiming van de kring van als bevoegd aanwijsbare personen die van dien aard zijn dat zij adviseert het besluit niet vast te stellen dan nadat daarmee rekening is gehouden.
1. Beperking tot opsporingsambtenaren van de FIOD
Onder de huidige regelgeving komen uitsluitend opsporingsambtenaren in aanmerking voor aanwijzing als bevoegde ambtenaar voor het gebruik van de apparatuur. (zie noot 1) In het ontwerpbesluit wordt deze beperking zonder nadere toelichting geschrapt, ook voor door de korpschef of de Minister van Defensie aan te wijzen bevoegde gebruikers. Daarnaast wordt mogelijk gemaakt functionarissen als bevoegd aan te wijzen die geen ambtenaar zijn. (zie noot 2) Ook deze wijziging wordt niet toegelicht.
De Afdeling merkt op dat aan opsporingsambtenaren onder meer op het punt van bekwaamheid en betrouwbaarheid bijzondere eisen worden gesteld. Aan het stelsel van waarborgen dat verbonden is met het optreden van opsporingsambtenaren komt - mede in het licht van artikel 8 van het EVRM - bijzonder belang toe. De Afdeling is dan ook van oordeel dat ondubbelzinnig dient vast te staan dat gebruik van de IMSI-catcher inzet van een opsporingsmiddel is waarvoor alle gebruikelijke waarborgen gelden, waaronder de eisen die in zijn algemeenheid aan opsporingsambtenaren worden gesteld.
De wijziging is volgens de toelichting bovendien slechts bedoeld voor de FIOD. Dit blijkt echter niet uit de tekst van het ontwerpbesluit. De Afdeling acht het, gezien de ingrijpendheid van het opsporingsmiddel, gewenst dat de uitbreiding van bevoegde gebruikers beperkt blijft tot opsporingsambtenaren van de FIOD zoals ook in de toelichting is uiteengezet.
Voor zover beoogd wordt ook aanwijzing mogelijk te maken van functionarissen die geen ambtenaar zijn wijst de Afdeling er ten overvloede op dat artikel 3.22, vierde lid, van de Telecommunicatiewet, slechts aanwijzing van ambtenaren toelaat.
De Afdeling adviseert de in te voeren mogelijkheid van aanwijzing te beperken tot opsporingsambtenaren van de FIOD.
2. Belang aanbieders
Door gebruik van de apparatuur kunnen de functionaliteiten van het netwerk negatief worden beïnvloed. (zie noot 3) De aanbieders van telecommunicatiediensten hebben daarom belang bij de wijze waarop de apparatuur in de praktijk wordt ingezet. Uit de consultatiereacties leidt de Afdeling af dat de huidige praktijk niet als problematisch wordt ervaren, maar dat er wel zorg is of dat zo blijft als nieuwe diensten andere apparatuur of andere operationele processen introduceren. (zie noot 4) De Afdeling merkt op dat het belang dat aanbieders hebben bij een eenduidige praktijk en daarmee bij een beperkt aantal bevoegde diensten meegewogen hoort te zijn bij de vraag of uitbreiding met de FIOD wenselijk is. Uit de toelichting blijkt niet of dit is gebeurd.
De Afdeling adviseert de toelichting op dit punt aan te vullen.
3. De Afdeling verwijst naar de bij dit advies behorende redactionele bijlage.
De Afdeling advisering van de Raad van State geeft U in overweging in dezen geen besluit te nemen dan nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
De vice-president van de Raad van State
Redactionele bijlage bij het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State betreffende no.W15.17.0043/IV
- In artikel II het moment van inwerkingtreding opnemen (in plaats van een apart koninklijk besluit).
Nader rapport (reactie op het advies) van 16 mei 2017
1. Artikel 4, eerste lid, van het besluit is in lijn met het advies van de Afdeling aangepast. De mogelijkheid van aanwijzing voor het gebruik van de IMSI-catcher apparatuur zal beperkt blijven tot opsporingsambtenaren, waaronder die van de FIOD.
2. In het licht van het advies van de Afdeling is de nota van toelichting aangevuld met een nieuwe alinea waarin wordt aangegeven dat de FIOD voorspoedig samenwerkt en kennis en kunde uitwisselt met de landelijke eenheid van de Nationale Politie. De FIOD beoogt aan te sluiten bij de bestendige afspraken die tussen het Agentschap Telecom en de Nationale Politie zijn gemaakt, en wenst in lijn met die afspraken zelfstandig operationeel te gaan handelen. Als gevolg van deze samenwerking is er sprake van een eenduidige praktijk waardoor er geen zorgen hoeven te zijn over het introduceren van andere apparatuur of andere operationele processen door de FIOD.
3. De redactionele opmerkingen zijn verwerkt. Er wordt thans in voorzien dat dit besluit in werking treedt op 1 juli 2017.
Daartoe gemachtigd door de ministerraad moge ik U hierbij het gewijzigde ontwerpbesluit en de gewijzigde nota van toelichting doen toekomen en U verzoeken overeenkomstig dit ontwerp te besluiten.
De Minister van Economische Zaken
(1) Artikel 4, eerste lid, Besluit bijzondere vergaring nummergegevens telecommunicatie.
(2) Artikel I, onder B, van het ontwerpbesluit spreekt van "ambtenaar of functionaris".
(3) Nota van toelichting bij het te wijzigen Besluit, Stb. 2002, 31, blz. 6.
(4) KPN stelt: "In de afgelopen jaren is er (in overleg met de nationale politie) onderzoek gedaan naar effect van inzet van IMSI-Catchers. De zorgvuldigheid die de nationale politie betracht (zorgvuldige apparatuur keuze en training van personeel bij het gebruik van IMSI Catchers) beperkt de verstoring. Het zou wenselijk zijn dat de FIOD zich conformeert aan de apparatuur keuze en de operationele processen van de nationale politie."