Toetsingskader


Geen overdrachtsbelasting bij de aankoop van je eerste huis, gelijke kansen bij het vinden van een baan en een nieuw systeem voor het vinden van voldoende orgaandonoren. Het zijn uiteenlopende onderwerpen die stuk voor stuk invloed hebben op de manier hoe wij in Nederland wonen, werken en samenleven. Het zijn ook allemaal voorbeelden van wetsvoorstellen waar de Afdeling advisering over heeft geadviseerd.

Hoe divers de onderwerpen ook zijn, de Afdeling advisering onderwerpt alle wetten en regels aan hetzelfde toetsingskader. Dat is geen afvinklijstje, maar zorgt ervoor dat bij voorbereiding van adviezen altijd alle relevante vragen aan de orde komen. Het toetsingskader bestaat uit drie onderdelen.

  • Beleidsanalytische toets;
  • Juridische toets;
  • Wetstechnische toets.

De beleidsanalytische toets

De beleidsanalytische toets is een kritische analyse van de beleidsmatige aspecten van de voorgestelde wet of regeling. De Afdeling advisering gaat daarbij uit van de politieke keuzes die de regering of de Kamerleden (bij een initiatiefwetsvoorstel) hebben gemaakt.

Bij de beleidsanalytische toets wordt naar drie dingen gekeken:

  • Probleembeschrijving: wat is het probleem dat het voorstel probeert op te lossen?
  • Probleemaanpak: lost het voorstel het probleem effectief en efficiënt op?
  • Uitvoering: is het voorstel uitvoerbaar en kan de overheid de nieuwe regels handhaven? En kunnen burgers en bedrijven met de regels uit de voeten (‘doenvermogen’)?

Meer weten over beleidsanalytische toets? Lees de uitgebreide toelichting.

De juridische toets

Bij de juridische toets beoordeelt de Afdeling advisering de juridische kwaliteit van de voorgestelde wet of regeling. Daarbij gaat het om:

  • Toetsing aan hoger recht: is het voorstel in strijd met (internationaal) hoger recht, zoals de Grondwet, Europees en internationaal recht. De Afdeling advisering kijkt daarbij niet alleen naar geschreven recht, maar ook naar ongeschreven recht, zoals algemene rechtsbeginselen;
  • Inpassing in bestaand recht: past het voorstel binnen het bestaande rechtssysteem? En is het voorstel in dat kader wel nodig?

Meer weten over juridische toets? Lees de uitgebreide toelichting.

De wetstechnische toets

Bij de wetstechnische toets beoordeelt de Afdeling advisering de technische kwaliteit van de voorgestelde wet of regeling en de toelichting daarbij. Zo wordt gekeken of het wetsvoorstel wel logisch en systematisch is opgebouwd en of het wetsvoorstel consistent is en bijvoorbeeld geen tegenstrijdheden bevat.

Meer weten over wetstechnische toets? Lees de uitgebreide toelichting.

Digitalisering in wetgeving

De samenleving digitaliseert in rap tempo. We kunnen online van alles regelen en winkelen doen we allang niet meer alleen in de winkelstraat. Ook de overheid maakt gebruik van de mogelijkheden van digitalisering. Denk aan de digitale uitvoering van overheidsregels (digitale recherche of digitaal toezicht), of de digitale toegang tot overheidsdiensten (zoals het online doorgeven van een verhuizing of een geboorte bij de gemeente). Ook neemt de overheid steeds vaker automatisch besluiten met gebruik van een algoritme. Kortom, digitalisering speelt een steeds indringender rol in onze samenleving en dus ook in onze wetten en regels. Bij voorstellen voor nieuwe wet- en regelgeving waar digitalisering een rol speelt, werkt de Afdeling advisering daarom met een aanvulling op het vaste toetsingskader. Daarbij kijkt de Afdeling advisering in het bijzonder naar de volgende aspecten:

  • Hoe verhoudt het voorstel zich tot de (grond)rechten van burgers?
  • Worden de belangrijkste afwegingen in de wet zelf gemaakt in plaats van in ‘lagere’ regelgeving?
  • Wordt het gebruik van automatische besluitvorming en het gebruik van algoritmes toegelicht en wordt daarbij ingegaan op transparantie, controleerbaarheid en de rechtsbescherming van burgers en bedrijven?
  • Is het voorstel uitvoerbaar en is er een uitvoeringstoets gemaakt?

Meer weten over de aanvullende toets van digitalisering in wetgeving? Lees de uitgebreide toelichting.