Samenvatting advies initiatiefwetsvoorstel over beloningen bankiers

Datum publicatie: donderdag 5 juli 2018 - Datum advies: woensdag 25 april 2018

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft advies uitgebracht over het initiatiefwetsvoorstel dat de Wet op het financieel toezicht (Wft) wijzigt. De indieners willen met het wetsvoorstel meer grip krijgen op de beloningen van bestuurders van de grote systeembanken. Het advies van de Afdeling advisering is op 5 juli 2018 openbaar gemaakt.  

Inhoud voorstel

Het initiatiefwetsvoorstel past de definitie van 'vaste beloning' in de Wft aan. Daarnaast wordt voorgesteld dat de minister van Financiën moet instemmen met de vaste beloning (het salaris) van een nieuwe bestuurder van een systeemrelevante bank of de verhoging daarvan.

Dat is volgens de initiatiefnemers nodig om perverse beloningsprikkels bij systeemrelevante banken terug te dringen. Het vergroten van de financiële stabiliteit is daarmee het enige doel van de voorgestelde maatregelen. De Afdeling advisering beoordeelt het wetsvoorstel dan ook vanuit die invalshoek. Op de achtergrond speelt echter een bredere maatschappelijke discussie over beloning en inkomen en over het vertrouwen in banken. Dat komt in het advies ook aan de orde.

Beoordeling voorgestelde instemmingsvereiste

Het instemmingsvereiste van de minister van Financiën grijpt diep in op de autonomie van de onderneming en maakt inbreuk op het eigendomsrecht van systeembanken. Zo’n inbreuk is op zichzelf niet uitgesloten, maar is alleen toegestaan als daar een rechtvaardiging voor is; er moet sprake zijn van legitieme doelstellingen die het algemeen belang dienen. Bovendien moet er een behoorlijk evenwicht zijn tussen de vereisten van het na te streven algemeen belang en de bescherming van de fundamentele rechten van de eigenaar. Dit vanwege het Handvest van de Grondrechten van de EU en artikel 1 van het Eerste Protocol bij het EVRM. De noodzaak van de voorgestelde maatregelen moet dan ook vaststaan.

Een rechtvaardiging voor het voorgestelde instemmingsvereiste ontbreekt vooralsnog. De Afdeling advisering constateert namelijk dat het initiatiefwetsvoorstel aan het bestaande stelsel alleen een extra procedurele stap toevoegt: het instemmingsvereiste van de minister. Maar dit leidt niet tot een inhoudelijke wijziging van de normen over beloningen die er bij systeembanken zijn. Dat betekent dat de minister op basis van dezelfde, al bestaande regels zijn besluit over vaststelling of verhoging van het salaris van bankbestuurders moet nemen. Omdat de inhoudelijke normen niet wijzigen is de vraag hoe de voorgestelde extra procedurele stap de financiële stabiliteit moet vergroten. De Afdeling advisering twijfelt dan ook aan de effectiviteit van het instemmingsvereiste.

Omdat de voorgestelde maatregel daarnaast heel ingrijpend is, is er geen behoorlijk evenwicht tussen het algemeen belang dat het initiatiefwetsvoorstel nastreeft (vergroting van de financiële stabiliteit) en de bescherming van het eigendomsrecht. Daarnaast constateert de Afdeling advisering dat het voorgestelde instemmingsvereiste op ontoelaatbare wijze de op het Europees niveau vastgelegde bevoegdheid van de ECB binnen het stelsel van stabiliteitsbewaking doorkruist.   

Bredere maatschappelijke discussie

De maatregelen die het initiatiefwetsvoorstel neemt, zijn volgens de toelichting alleen bedoeld om financiële risico’s te verminderen. Het is echter duidelijk dat op de achtergrond de brede maatschappelijke discussie over beloning en inkomen en het vertrouwen in banken speelt. Dit debat wordt sinds de financiële en (in nasleep daarvan) economische crisis uitvoerig gevoerd en is recent weer opgelaaid naar aanleiding van het verhogen van salarissen in de top van banken. Uit dit debat blijkt dat de maatschappelijke impact van het verhogen van salarissen in de bancaire sector verder reikt dan het belang van de financiële stabiliteit bij systeembanken. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de verhouding tussen de beloningen van de top en de rest van de onderneming, de absolute hoogte van beloningen en de verhouding met beloningen die in andere landen of sectoren aan bestuurders worden toegekend en herstel van vertrouwen in de bancaire sector. Ook het debat over de ontwikkeling van de inkomens en de inkomensverhoudingen speelt bij dit alles een rol.

De Afdeling advisering onderkent dat het initiatiefwetsvoorstel raakt aan bovengenoemde maatschappelijk discussie. Maar als de initiatiefnemers het op zichzelf belangrijke vraagstuk van beloningen en inkomen aan de orde willen stellen, vergt dit een andere aanpak dan zoals die nu is voorgesteld.

Lees hier de volledige tekst van het advies van de Afdeling advisering en de reactie van de indieners.