Samenvatting advies wetsvoorstel medezeggenschap zorginstellingen 2018

Datum publicatie: donderdag 21 december 2017 - Datum advies: woensdag 14 juni 2017

De Afdeling advisering van de Raad van State heeft advies uitgebracht over het wetsvoorstel medezeggenschap zorginstellingen 2018. Het wetsvoorstel is op 21 december 2017 bij de Tweede Kamer ingediend. Daarmee is ook het advies van de Afdeling advisering openbaar geworden.

Inhoud wetsvoorstel

Het doel van het wetsvoorstel is het aanbrengen van verbeteringen in het stelsel van medezeggenschap in zorginstellingen. Om dit te bereiken wordt de wettelijke positie van cliëntenraden verstevigd en worden hun bevoegdheden uitgebreid. Naast de versterking van de positie van cliëntenraden wordt ook de reikwijdte van de medezeggenschapsregels aangepast en verruimd door aan te sluiten bij de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg.

Nut en noodzaak uitbreiding bevoegdheden

Ondanks bestaande bevoegdheden van cliëntenraden is er op dit moment niet overal sprake van effectieve medezeggenschap in zorginstellingen. In de praktijk komt in een aantal sectoren de uitvoering van de huidige wet niet of minder goed van de grond. In 30% van de instellingen waar een cliëntenraad zou moeten worden ingesteld, is deze er (nog) niet. Ook als zorginstellingen wel cliëntenraden hebben ingesteld, worden deze in de praktijk nogal eens belemmerd in hun functioneren. Uit onderzoek blijkt dat het functioneren van cliëntenraden vooral afhankelijk is van de cultuur in de instelling, meer dan van het bestaan van formele bevoegdheden.

Het uitbreiden en aanscherpen van de formele bevoegdheden van cliëntenraden zal om die reden niet daadwerkelijk bijdragen aan het bereiken van effectieve medezeggenschap. Daarvoor zullen eerst de bestaande knelpunten in de uitoefening van medezeggenschap moeten worden weggenomen en zal er een cultuurverandering moeten komen. Zolang hier geen sprake van is, zal het wetsvoorstel een effectieve medezeggenschap en samenwerking tussen het bestuur en de cliëntenraad eerder in de weg staan dan bevorderen. Het gebruikmaken van formele bevoegdheden vergroot het gevaar van juridisering en stelt bovendien hoge eisen aan de professionaliteit van cliëntenraadsleden.

Daarom is het advies af te zien van de uitbreiding en aanscherping van bevoegdheden van cliëntenraden zolang de cultuur binnen zorginstellingen op teveel plekken nog in de weg staat aan een effectieve uitoefening van die bevoegdheden. In plaats daarvan zou moeten worden ingezet op het wegnemen van bestaande knelpunten in het functioneren van cliëntenraden.

Differentiatie

Daarnaast formuleert het wetsvoorstel voor alle vormen van zorg en categorieën van instellingen vrijwel dezelfde medezeggenschapsrechten. Dit terwijl er grote verschillen zijn tussen vormen van zorg en categorieën instellingen. Deze verschillen werken door in de vraag welke vorm van medezeggenschap relevant is voor welk type zorgrelatie. Effectieve medezeggenschap is gebaat bij variëteit en differentiatie. Dit komt onvoldoende tot uitdrukking in het wetsvoorstel. Vanwege deze verschillen is de gekozen benadering om formele bevoegdheden van cliëntenraden uit te breiden en aan te scherpen zonder daarbij voldoende rekening te houden met die verschillen, te grofmazig.
Het advies is daarom om de verschillen tussen instellingen, vormen van zorg en zorgrelaties beter tot uitdrukking te brengen in de vormgeving van medezeggenschapsregels.

Lees hier de volledige tekst van het advies van de Afdeling advisering en het nader rapport van de minister.