Samenvatting voorlichting over aanpassing vrije artsenkeuze in buitenland

Datum publicatie: donderdag 23 oktober 2014 - Datum advies: woensdag 22 oktober 2014

Bij de Eerste Kamer is op dit moment in behandeling het wetsvoorstel 'Wet marktordening gezondheidszorg en enkele andere wetten, teneinde te voorkomen dat zorgverzekeraars zelf zorg verlenen of zorg laten aanbieden door zorgaanbieders waarin zij zelf zeggenschap hebben (33 362)'. Daarin is een artikel 13 van de Zorgverzekeringswet (Zvw) opgenomen. Dat artikel is door amendementen van de Tweede Kamer gewijzigd. Door deze wijzigingen en de maatschappelijke discussie over de vrije artsenkeuze heeft de Eerste Kamer de Afdeling advisering van de Raad van State verzocht om voorlichting. De Eerste Kamer wil advies over de verhouding van artikel 13 Zvw zoals dat ter behandeling in de Eerste Kamer voorligt tot de relevante Europees- en internationaalrechtelijke criteria op het terrein van de interne markt en het grensoverschrijdend verkeer. Daarbij gaat het in het bijzonder om de 'EU-richtlijn betreffende de toepassing van de rechten van de patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg' (richtlijn 2011/24/EU). De Eerste Kamer heeft de 'voorlichting‘ van de Raad van State op 23 oktober 2014 openbaar gemaakt.

Wetsvoorstel

Voor restitutiepolissen voorziet het wetsvoorstel, zoals dat momenteel in behandeling is bij de Eerste Kamer, in een volledige vergoeding (naar de Nederlandse maatstaven), ook bij zorg die is verleend door aanbieders in het buitenland. Dit is in het wetsvoorstel uitdrukkelijk vastgelegd.
Het wetsvoorstel stelt bij naturapolissen voor om het zowel voor binnenlandse als buitenlandse zorgaanbieders mogelijk te maken daarin te bepalen dat niet-gecontracteerde zorg in het geheel niet wordt vergoed. Daarmee wordt het mogelijk om in geval van een naturapolis niet-gecontracteerde zorg die in het buitenland is verleend, niet meer te vergoeden. Op dit uitgangspunt wordt nu in artikel 13, tweede lid, Zvw een aantal uitzonderingen gemaakt. Zo wordt niet-gecontracteerde zorg die in het buitenland is verleend wel vergoed wanneer de zorg of dienst niet op redelijke termijn of afstand beschikbaar is bij een gecontracteerde aanbieder.

Marktwerking

Bezien vanuit de opzet van het stelsel van de Zvw betekent de aanpassing van artikel 13 Zvw een versterking van de marktwerking die met dat stelsel is beoogd. In de huidige situatie zijn zorgverzekeraars in veel mindere mate in staat om tot een differentiatie van polissen en tot selectieve inkoop te komen en zich zo te onderscheiden bij verzekerden. In het wetsvoorstel worden die mogelijkheden vergroot. Dit stelt echter hoge eisen aan het functioneren van de zorgverzekeringsmarkt en de zorginkoopmarkt. Tegen deze achtergrond begrijpt de Afdeling advisering dat de aanpassing van artikel 13 Zvw aanleiding vormt om in de Wet marktordening gezondheidszorg bijzondere voorschriften voor te stellen voor het inkoopbeleid van zorgverzekeraars. De introductie van deze voorschriften laat echter onverlet dat effectief toezicht op de mededingingsverhoudingen en daadkrachtig optreden door de Autoriteit Consument en Markt en de Nederlandse Zorgautoriteit noodzakelijk zal zijn om deze doelen ook daadwerkelijk te bereiken. Dat stelt ook hoge eisen aan, en rolvastheid bij, het functioneren van de betrokken overheidsinstanties, aldus de Afdeling advisering.

Conclusie

Verschil in opzet

De Afdeling advisering concludeert in haar voorlichting dat er verschil in opzet is tussen de Europese richtlijn over de toepassing van de rechten van de patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg en het Nederlandse zorgverzekeringsstelsel. Het stelsel van de Europese richtlijn lijkt uit te gaan van een publiek georganiseerd zorgverzekeringsstelsel. Het Nederlandse stelsel gaat uit van een private verzekering onder publieke randvoorwaarden. Dit verschil in opzet roept spanning op. Enerzijds moet volgens de Europese richtlijn – op enkele specifiek omschreven uitzonderingen na – recht op vergoeding bestaan van behandelingen bij zorginstellingen in een andere lidstaat die op gelijke voet staan met behandelingen bij binnenlandse zorginstellingen. Anderzijds brengt het stelsel van de Zvw mee dat beperkingen voor het patiëntenverkeer voortvloeien uit hetgeen de zorgverzekeraar en de verzekerde in de polis overeenkomen.

Uitzonderingen op het vrije patiëntenverkeer

De Afdeling advisering meent verder dat de voorgestelde regeling naar haar gevolgen in grote lijnen lijkt aan te sluiten bij artikel 8 van de Europese richtlijn. Dat artikel maakt enkele belangrijke uitzonderingen mogelijk op het vrije patiëntenverkeer. Voor zover beoogd is hierbij aan te sluiten zou bij naturapolissen van de mogelijkheid van een toestemmingsvereiste gebruik kunnen worden gemaakt als het gaat om vergoeding van grensoverschrijdende intramurale planbare zorg en zorg waarvoor zeer gespecialiseerde en kostenintensieve medische infrastructuur of apparatuur is vereist. Dit om iedere twijfel over de aansluiting bij de Europese richtlijn weg te nemen. Als een dergelijke aansluiting is beoogd, is onduidelijk hoe het voorgestelde stelsel aansluit op de Europese richtlijn wat betreft de tweedelijns extramurale zorg.

Handvest

Er zijn ten slotte geen redenen om aan te nemen dat het voorgestelde systeem niet verenigbaar zou zijn met het gegarandeerde recht op gezondheidszorg in het EU-Handvest voor de grondrechten zolang een basisvoorzieningenniveau wordt gegarandeerd. De zorgverzekeraar heeft een zorgplicht, terwijl de verzekerde bovendien het recht heeft op vergoeding van zorg bij een niet-gecontracteerde zorgaanbieder, indien de zorg niet binnen een medisch verantwoorde termijn of binnen een redelijke afstand kan worden geleverd bij een gecontracteerde aanbieder.

Lees hier de volledige tekst van de voorlichting van de Raad van State aan de Eerste Kamer over de aanpassing van de vrije artsenkeuze in buitenland.